Seriktestikke serpin qosqan sapar

Senbi, 20 sáýir 2013 1:09

Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Qaırat Mámı óziniń Tokıoǵa resmı saparynyń ekinshi kúni birqatar ekijaqty kelissózder júrgizdi. Bul kelissózderdiń ózegi – memleketter arasyndaǵy baılanys­ty jańasha turǵyda jandandyrýǵa negizdelgendikten, taraptar eki jaqqa da tıimdi máseleler boıynsha jan-jaqty pikir almasty.

Senbi, 20 sáýir 2013 1:09

Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Qaırat Mámı óziniń Tokıoǵa resmı saparynyń ekinshi kúni birqatar ekijaqty kelissózder júrgizdi. Bul kelissózderdiń ózegi – memleketter arasyndaǵy baılanys­ty jańasha turǵyda jandandyrýǵa negizdelgendikten, taraptar eki jaqqa da tıimdi máseleler boıynsha jan-jaqty pikir almasty.

Qazaqstan men Japonııa barlyq salalar boıynsha ózara tıimdi áleýetke ıe. Senat Tóraǵasy Qaırat Mámıdiń Japonııa astanasy – Tokıoǵa resmı sapary aıasyndaǵy kelissózderi men kezdesýleri kezinde, mine, osy jaıtqa aıryqsha nazar aýdaryldy.
Negizinen, Japonııanyń zań shyǵarýshy organynyń quzyreti aıryqsha. Konstıtýsııa boıynsha bul eldegi zań shyǵarýshy organdar О́kilder jáne Keńesshiler dep atalatyn eki palatadan turady. Zań jobalarynyń tártibine baılanysty Japonııa parlamentinde О́kilder palatasy – tómengi palata, Keńesshiler palatasy – joǵarǵy palata bolyp sanalady.
Búginde Japonııanyń zań shyǵa­rýshy organy men Qazaqstan parlamentarızmi arasyndaǵy baılanys ta joǵary deńgeıde jolǵa qoıylǵan. Máselen, Kúnshyǵys elinde Qazaqstanmen Dostyq parla­menttik toby jumys isteıdi. Onyń quramyna ártúrli saıası partııalardan saılanǵan eki palatanyń ókilderi, jıyny 40 japondyq parlamentarıı kiredi.
Lıga músheleri ekijaqty yn­ty­maqtastyq jáne bolashaqqa baǵdarlanǵan maqsat-mindetter boıynsha jıi bas qosyp turady. Bir atap óterligi, mundaı kelis­sózder kezinde kóteriletin taqyryptardyń áralýandyǵyna baılanysty olarǵa Japonııanyń san-saladaǵy mınıstrlikteri men vedomstvolarynyń ókilderi arnaıy shaqyrylyp turady. Iаǵnı, bul – eki jaq úshin mańyzdy máse­lelerdi júıeli túrde sheshýge degen múddelilik bar degen sóz.
Mundaı sıpattaǵy syrtqy saıası baǵyttyń damýyna Japonııanyń burynǵy Premer-mınıstri, Lı­beraldy-demokratııalyq partııa­nyń belgili saıası qaıratkeri Rıýtaro Hashımıto úlken úles qosty. Máselen, parlamenttik topqa tóraǵalyq etken 2002-2006 jyldar aralyǵynda R.Hashımıtonyń bastamasymen Japonııanyń «Eýrazııalyq dıplomatııa» dep atalatyn jańa syrtqy saıası tujyrymdamasy ázirlendi. Al bul tujyrymdama keıinirek Japonııanyń Qazaq­stanmen, sondaı-aq, Ortalyq Azııa­nyń basqa da elderimen aradaǵy yntymaqtastyqtyń jandanýyna keńinen jol ashýǵa yqpal etti.
Keshe Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Qaırat Mámıdiń Japonııa Parlamenti joǵarǵy palatasynyń (Keńesshiler palatasy) spıkeri Kenjı Hırata­men kezdesýi kezinde de búgingi kúnge deıin jolǵa qoıylǵan ári tolyqtaı qalyptasqan osy yntymaqtastyq úderisine joǵary baǵa berile kele, baılanys tetigin bekitýdiń tıimdi tustaryna nazar aýdaryldy.
Máselen, Japonııa Parlamenti joǵarǵy palatasynyń spıkeri K.Hırata Qazaqstan men Japonııa arasyndaǵy dıplomatııalyq baı­lanystyń ornaǵanyna 20 jyl tolǵanyn, bul sáıkesinshe eki el úshin de úlken merzim ekenin atap ótti. Búgingi tańda bizdiń elderimiz san túrli salalar boıynsha kelissózderge qol jetkizip úlgerdi. Máselen, bıylǵy jyldyń sáýir aıynda Qazaqstan men Ja­ponııa Investısııalardy qoldaý jáne yryqtandyrý jónindegi kelisimshart jobasyn daıyndaýdy aıaqtady. Qazirgi tańda qujat resmı qol qoıýǵa ázirlik ústinde, dedi K. Hırata.
Japonııa Parlamenti joǵarǵy palatasynyń tóraǵasy mundaı kelisimniń qabyldanýy eki el arasyndaǵy ınvestısııalyq jáne gýmanıtarlyq baılanystardyń óristeýine jol ashatynyna senim bildirdi. Buǵan parlamentaralyq is-qımyl da áser etýi tıis, dedi palata spıkeri óz sózinde.
О́z kezeginde Q.Mámı qazaq­standyq delegasııany jyly shyraımen qarsy alǵandary úshin japondyq áriptesterine rızashylyǵyn jetkizdi. Japonııa – Qazaqstan úshin mańyzdy áriptesterdiń biri. Búginde Qazaqstan men Tokıo arasyndaǵy baılanys jyl sanap qarqyn alyp keledi. Sondyqtan, biz bolashaqta da Japonııamen strategııalyq áriptestigimizdi damytýǵa, ol úshin mańyzdy saıası únqatysý ornatýǵa mán beretin bolamyz, deı kele, Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Japonııa Parlamenti palatalary basshylarynyń Qazaqstanǵa sapary yntymaqtastyqqa jańasha serpin beredi degen senimin bildirdi.
Al Qaırat Mámıdiń Japonııa Premer-mınıstri Shındzo Abemen kezdesýinde qazaq-japon yntymaqtastyǵynyń búgingi jaı-kúıi men áriptestikti ilgeriletýdiń bolashaq baǵdary talqylandy.
Sh.Abe kezdesý barysynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa izgi tilektestigin joldaı kele, Qazaqstan Japonııa úshin mańyzdy áriptes sanalatynyn, sondyqtan bolashaqta ekijaqty qatynastardyń damýyna kúsh-jiger tanytýǵa nıetti ekenin bildirdi. Sh. Abe sondaı-aq tabysty yntymaqtastyqtyń eleýli bóligi retinde parlamentaralyq baılanys­tardy odan ári óristetý jaıyna da toqtalyp ótti.
О́z kezeginde Q.Mámı Qazaqstan Japonııany Azııa qurlyǵyndaǵy mańyzdy áriptesi sanaıtynyn jáne Qazaqstan Japonııamen stra­te­gııalyq áriptestikti odan ári jan­dandyrýǵa múddeli ekenin jet­kizdi. Kezdesýde elimizdiń parla­mentaralyq únqatysýdy ilgeri­letýge, saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq baılanys­tardy keńeıtýge ázirligi aıtyldy.
Tokıoǵa sapary aıasynda qazaq­standyq parlamentshiler son­daı-aq Sıntoıstik hramdar qaýym­dastyǵynyń prezıdenti Sýnekıo Tanakamen kezdesti. S.Tanaka 2012 jyldyń mamyr aıynda Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń IV sezine qatysyp, Din kóshbasshylary keńe­sine múshelikke saılanǵan bolatyn.
Osy oraıda, eki eldiń san sala boıynsha ustanymdary uqsas ekenin aıryqsha atap ótken jón. Bul uqsastyq, ásirese, halyqaralyq qaýipsizdik máselelerinde de kórinis tabýda. Máselen, Japonııa atom bombasynan qasiret shekken el retinde Qazaqstannyń ıadrolyq qarýdy taratpaý jónindegi bastamashylyǵyn óte joǵary baǵalaıdy. Bizdiń eli­mizdiń halyqaralyq jáne óńirlik uıymdar minberinde kóte­rip júrgen basqa bastamalaryn da qoldaıdy. Japonııanyń Qazaqstan Prezıdentiniń 29 tamyzdy Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl kúni dep ataý jónindegi bastamasynyń BUU Bas Assambleıasynda qoldaý tabýynda Japonııa tarabynyń da úlesi bar. Al Qazaqstan tarapynyń Japonııanyń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty múshesi bolyp saılanýyna qoldaý tanytýy ekijaqty áriptestiktiń berik ornaǵanyn aıǵaqtaı túsedi.
Qazaqstan men Japonııa ara­syndaǵy áriptestik baılanystar tek bularmen túgesilmeıdi. Tokıonyń Qazaqstannyń halyqaralyq bas­tamalaryna, onyń ishinde As­ta­nada uıymdastyrylatyn EKSPO-2017 halyqaralyq kórme­sin ótkizý bastamasyna da qoldaý tanytýy áriptestikke serpin bereri anyq.
Eki el arasyndaǵy saıası únqa­tysýdyń óristeýine ekono­mıkalyq yntymaqtastyq ta belgili dárejede yqpal etýde. Máselen, sarapshylardyń pikirinshe, sońǵy jyldar ishinde qos memlekettiń ındýstrııa, energetıka jáne qarjy salalaryndaǵy qarym-qatynasy jańasha qarqyn alǵan. Japonııanyń Qazaqstandy atom ónerkásibi salasyndaǵy ozyq tehnologııalarmen qamtamasyz etýge umtylysy otandyq ýran ónimderiniń úles sal­maǵyn japon naryqtarynda ulǵaıtýǵa jol ashty. Sondaı-aq 2008 jyldyń maýsym aıynda Qazaqstan Prezıdentiniń Japonııaǵa resmı sapary ınvestısııalyq jáne tehnologııalyq yqpaldastyqqa jańasha serpin berdi. Bul sapar aıasynda taraptar ekonomıkalyq áriptestiktiń jańa perspektıvalaryn aıqyndaǵan bolatyn. Mundaı kelissózder qazaqstandyq naryqqa japonnyń qarjylyq ınstıtýttary tarapynan qyzyǵýshylyqtyń artýyna da sep boldy. Qazirgi tańda Qazaqstanda japondyq kapıtaldyń qatysýymen 26 kásiporyn jumys isteıdi. Olar negizinen munaı-gaz, metallýrgııa jáne taý-ken ónerkásibi, qarjy salalaryna mamandanǵan.
Jalpy alǵanda, qazaq-ja­pon dıplomatııalyq jáne parla­mentaralyq áriptestiginiń áleýeti joǵary. Qos tarap bul baılanystyń bolashaqta da óristeýine múddeli. Buǵan Tokıodaǵy kelissózder barysynda kóz jetkizdik.
Láıla EDILQYZY,
Egemen Qazaqstan – Tokıodan.