- Jýyrda «Mádenıet» portalynda jarııalanǵan «Semser» ádebı konkýrsy kóptegen qalamger jastardyń qyzyǵýshylyǵyn týdyryp, ádebı ortada jaqsy tanylyp úlgerdi. Osy oraıda ádilqazylar alqasynyń tóraǵasy retinde atalmysh konkýrsqa tolyǵyraq toqtalyp ótseńiz... Uıymdastyrýshy men demeýshiler kim? Qorytyndysy qashan shyǵady?
- Iá, shynymen, «Semser» ádebı konkýrsyna degen jastardyń qyzyǵýshylyǵy zor. Ony ózimiz de «Mádenıet» portalyna kúnde jarııalanyp jatqan shyǵarmalardan kórip otyrmyz. Bul konkýrsty byltyr Elbasymyz Nursultan Ábishuly jarııalaǵan «Jastar jylyna» oraı «Mádenıet portaly» uıymdastyryp otyr. Bas demeýshisi – ERG degen kompanııa eken. Bul ózi elimizdegi taý-ken óndirisi, energetıka, logıstıka salalaryndaǵy eń biri kompanııalardyń biri eken. Meni qýantyp otyrǵany, mádenı salamen múldem baılanysy joq korporasııa bolsa da, ózderi qyzyǵýshylyq tanytyp, osyndaı rýhanı-mádenı sharalarǵa demeýshi bolyp, jastardy, ádebıetti qoldap jatqandary keremet bastama. Elimizde osyndaı mádenıetke qoldaý kórsetetin alpaýyt kompanııalar kóp bolsa, ádebıetimiz de, mádenıetimiz de, rýhanı ómirimiz de edáýir eńsesin tiktep, qanatyn keńge jaıa túsýine úlken kómek bolar edi degen úmit uıalaıdy.
Endi konkýrsqa keler bolsaq, bul ózi buryn men kóp kezdestirmegen konkýrs bolyp otyr. Onlaın túrde ótedi, jıýrıdiń tóraǵasy bolyp berińiz degen soń, qyzyǵyp, saıtty biraz aqtaryp kórgen boldym, shama-sharqymsha. Shynymen de, burynǵy konkýrstardaı aq konvertke salyp, poshtamen jibere salyp, ol oqyldy ma, oqylmady ma, tipti ashyldy ma, ashylmady degendi bile almaı pushaıman bolyp otyratyn dúnıe emes, saıtqa tirkelip, shyǵarmańdy óziń ornatsań, birneshe ýaqyttan keıin jarq etip búkil eldiń aldyna shyǵa keledi. Eldiń bári oqyp, óz baǵalaryn berip jatady. Mundaı konkýrsqa qatysqan shyǵarmalardyń baǵy bar eken degen oıǵa qaldym. Sondyqtan da, mundaı eshqandaı da barmaq basty, kóz qysty bolmaıdy, barlyq shyǵarmalar ádil baǵasyn alady, patsha kóńil oqyrmannyń kóz aldynda ótedi degen soń, soǵan atsalysyp, aqyl-keńes qosýǵa kelisim bergenimiz ras.
Qorytyndysyna keler bolsaq, «Mádenıet portalynda» barlyq talap-sharttary jazylyp tur. Qatelespesem, shyǵarmalardy qabyldaý maýsym aıynyń 24-ine deıin júrgiziledi. Odan keıin biz taǵy bir pysyqtap, qorytyndysyn shyǵaramyz. Bas júldesi 1 mln. teńge, al proza, poezııa, ádebı syn atalymdarynyń jeńimpazdaryna 500 myń teńgeden júlde tigilgen. Olarǵa qosa «Semser» ádebı syılyǵy degen altyn tósbelgisi bolady dep jatyr uıymdastyrýshylar, sondyqtan, bul bolashaqta jalǵasyn tabýǵa tıis jaqsy úrdis dep oılaımyn.
- Onlaın ótkizilip jatqandyqtan konkýrsqa qatysýshylardyń shyǵarmalaryn barlyq oqyrman jiti baqylap otyr dedińiz ǵoı jańa bir sózińizde. Konkýrstyń erejesinde qazylar alqasynyń sheshimimen qatar oqyrmandardyń bergen daýysy da eskeriledi delingen eken. Osy rette sizder shyǵarmalardy qalaı baǵalaıtyndaryńyzdy aıta ketseńiz...
- Árıne, patsha kóńil oqyrmandardyń bergen baǵasy mindetti túrde eskeriledi. Degenmen bizdiń mindetimiz belgili bir qalamgerdiń qyzýqandy fanattarynan kelip túsken kóp daýysty salqynqandylyqpen saraptaı otyryp, shyǵarmanyń ózine baǵa berý! О́zderińiz de bilesizder, qyzdar qaýymyna erekshe súıkimi bar aqyndar da bolady, sondyqtan olardyń jeke bas súıkimine berilgen baǵalar men naqty shyǵarmaǵa berilgen baǵalardyń da arajigit ajyratý úshin ádil qazylar alqasy saılanyp otyr emes pe? Sol sebepti, oqyrmannyń daýysy eskeriledi, biraq bul eń kóp laık jınaǵan aqyn mindetti túrde bas júlde alady degen sóz emes, biz týyndynyń aıtar oıyna, konsepsııasyna, ıdeıasyna, kórkemdigine jan-jaqty zer salyp, zerttep qaraıtyn bolamyz.
Oqyrmandardyń daýys berý múmkindigi sııaqty, bizge de juldyzsha basyp, baǵa qoıý múmkindigin berip qoıdy uıymdastyrýshylar. Oǵan tek ózimiz ǵana kire alamyz. Sóıtip, osy jaqsy-aý degen shyǵarmalarymyzdy belgilep ketip otyramyz. Shyǵarmalardy qabyldaý ýaqyty bitken soń, sol juldyzshalarymyz arqyly bir sheshimge kelemiz.
Taǵy bir aıta keterligi, qazir jastar jaǵynan ádebı syn jazý úrdisi aqsap turǵany aıtpas da túsinikti. Burynǵydaı shyǵarmany jiliktep, túp-tuqııanyna deıin taldap jazylatyn syn tym az. Bolsa da sol synnyń ózi syn kótermeıdi. Men ózim L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń komıssııa quramyndamyn ǵoı. Sonda stýdentterdiń ádebıet boıynsha jazǵan ǵylymı zertteý-maqalalaryn tekserip turamyz. Burynǵy deńgeı joq! О́te taıaz. Mine, osy ádebı syn atalymyna da qatty nazar aýdaryp, áli de bolsa sapaly synı maqalalar kelip qalar degen úmitpen otyrmyz. Qazir de azdap túsip jatyr, arasynda jaqsylary da joq emes, biraq biz odan da jaqsy, odan da kóbirek bolsa eken deımiz.
- Qazirgi sátte konkýrsqa 200-den astam qatysýshy tirkelip, qatysyp jatyr eken. Sizdiń oıyńyzsha basqalardan shyǵarmasy oq boıy ozyq kele jatqan qatysýshylar bar ma? Olar qandaı shyǵarmalar?
- Dál qazir kimniń shyǵarmasy oq boıy ozyq kele jatyr degendi tap basyp aıtý qıyn. Ony áli salmaqtap qaraý kerek. Túsip jatqan shyǵarmalardyń barlyǵy da jaqsy, ózderińiz kórip otyrǵan shyǵarsyzdar, jańa esimdermen qatar, elge kópten tanymal, ózindik qoltańbasy baıaǵyda qalyptasyp úlgergen talantty aqyn-jazýshylar da molynan qatysyp jatyr. Attaryn atamaı-aq qoıaıyn, dámelenip qalyp júrer. Jańa aıttym ǵoı, biz shyǵarmanyń avtoryna emes, aıtar oıyna, qudiret-kúshine qaraımyz. Sondyqtan, aqtyq márege qaı shyǵarmanyń oq boıy ozyq keletini, qaısylarynyń úzeńgi qaǵystyra keletini naqty baǵalaýdan keıin belgili bolady.
- Osyndaı ashyq túrde ótkiziletin konkýrs pen burynǵydaı konvert arqyly kelip, jabyq túrde qorytyndysy shyǵatyn konkýrstardyń aıyrmashylyǵy týraly ne oılaısyz?
- Azdy-kópti ómirimizde biraz konkýrstarǵa qazylyq jasap kórdik. Olar jabyq túrde, konvertpen keletin. Qal-qadirimizshe, naqty, ádil baǵasyn berdik te. Al osyndaı onlaın konkýrsqa birinshi ret qazylyq jasap otyrǵandyqtan bul maǵan ári qyzǵylyqty, ári jaýapkershilikti is. Jarty qadam qalt ketseń de, qyraǵy oqyrman kórip otyr. Qasaqana turmaq, abaısyzda shalys basýǵa qaqymyz joq. Qara qyldy qaq jarýǵa tıispiz! Ol álmısaqtan solaı bolǵan, solaı bolýy da zańdylyq. Bar aıyrmashylyǵy, burynǵy konkýrstarda óz aryńmen jeke qalyp, Alla aldynda jaýapkershiligińdi sezinseń, bul joly halyqtyń aldyna shyǵyp, ádil tóreligin aıtyp otyrǵan tóbe bıdeı týra bolýym kerek ekenin baǵamdaımyn.
Qalaı degenmen de, konkýrsty tehnologııalyq zamanǵa saı uıymdastyryp otyrǵan jigitterdiń isine sáttilik tileımin. «Sesmser» ádebı konkýrsy dástúrli túrde jylda ótkizilip turatyn úrdiske aınalsa eken deımin.
- - Áńgimeńizge kóp rahmet!
Áńgimelesken Indıra Jýazbaı
