Aqsha jumsaldy…
Senbi, 4 mamyr 2013 3:27
Biraq aýyl áli taza sý ishe almaı otyr
Sońǵy kezderi Ońtústik Qazaqstan oblysynyń prokýratýrasy kúshine mindi. Bas kótermeı burqyratyp jumys istep jatqany bolar, áıteýir, eldi eleń etkizerlik málimetterdi jıi taratatyn boldy. Jaqynda Ońtústiktiń aýyz sýyna baılanysty aýyr-aýyr sózder aıtyldy.
Senbi, 4 mamyr 2013 3:27
Biraq aýyl áli taza sý ishe almaı otyr
Sońǵy kezderi Ońtústik Qazaqstan oblysynyń prokýratýrasy kúshine mindi. Bas kótermeı burqyratyp jumys istep jatqany bolar, áıteýir, eldi eleń etkizerlik málimetterdi jıi taratatyn boldy. Jaqynda Ońtústiktiń aýyz sýyna baılanysty aýyr-aýyr sózder aıtyldy.
Oblystyq prokýratýranyń basqarma prokýrory Qýanysh Eshanqulovtyń málimetine qaraǵanda, jer asty sýlarynyń talapqa saı emes ekendigin jaýapty organ ókilderi jasyryp qalǵan kórinedi. Maqtaaral men Saryaǵash aýdandarynda «Aq bulaq» baǵdarlamasynyń oryndalýyn teksergen kezde biraz aýyldaǵylar áli kúnge kermek dámi bar sýdy tutynyp otyrǵany málim bolypty. Saryaǵash aýdanynyń Qazaqstan eldi mekenin aýyz sýmen qamtamasyz etý maqsatynda bólingen 116 mıllıon teńgeniń 10 mıllıony qoldy bolǵan. Al, Ordabasy aýdanynyń Mamyr aýylynyń turǵyndaryn taza sýmen qamtý úshin 185 mıllıon teńge bólingen, bul jumys ta aıaǵyna jetpegen. Jalpy, prokýratýranyń aralasýymen 37 nysanǵa berilgen saraptama sheshimderi qaıtaryldy. Bul nysandarda jer asty sýlarynyń qory jiti anyqtalmaǵan.
Árıne, aýyr aıyptaý. Sonshama qyrýar qarjy shyǵyndap, qubyr tartqan kezde aýyz sýdyń taza bolmaı shyǵýy esil eńbektiń bárin esh qylyp turǵan joq pa?! Sonda jelge ushqan qarjynyń suraýy kimde? Nege aldyn ala jer asty sý qoryn zerttep, saraptap, kóz jetkizip bolǵannan keıin tirlikti qolǵa almady? Biz muny oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń bastyǵy Batyrbek Kósherbaıdan suradyq.
– «Aq bulaq» baǵdarlamasy Ońtústikte qarqyndy túrde júrip keledi, – deıdi Batyrbek Kósherbaıuly. – Sońǵy eki jylda oblystyń 164 eldi mekenine aýyz sý qubyry tartyldy. Dál qazir oblys aýmaǵyndaǵy 929 eldi mekenniń 646-sy qubyr sýymen qamtamasyz etilgen. Áıtse de, áli atqarar tirlik kóp. 368 aýylǵa derbes sý qubyryn salý qajet. Onyń ishinde 174 eldi mekenge jańa sý qubyrlaryn salý, taǵy 194 eldi mekendegi eski qubyrlardy aýystyrý kerek. Ras, Saryaǵash aýdanynyń 6 eldi mekeninde 2010 jyly aýyz sý qurylysy júrip, paıdalanýǵa berilgen bolatyn. Biraq, uńǵymalardan shyqqan sý kermek bolǵandyqtan el búgingi kúnge deıin paıdalana almaı otyr. Dál osyndaı jaǵdaı Maqtaaral aýdanynyń 4 aýylynda da oryn alǵan. Máseleni sheshý úshin aýdandyq bıýdjetten qarjy bólinip, sý tazalaǵysh qondyrǵylar ornatqaly jatyr. Al, Ordabasy aýdanynyń Mamyr, Semhoz aýyldaryndaǵy aýyz sý qubyrlarynyń qurylysyn júrgizgen eki kompanııa nysandy paıdalanýǵa ýaqtyly bere almady. Olarǵa aıyppul salynyp, isteri quqyq qorǵaý organdaryna ótkizilgen. Dál qazir qurylys jumystary aıaqtalyp, shyǵyn qalpyna keltirilip, jumysshy komıssııa nysandy qabyldap alý sharalaryn júrgizýde.
Basqarma bastyǵynyń aıtýynan túsingenimiz, barlyq másele jer asty sý qorlaryn durys zerttemeýden kelip týyndaǵan sekildi. Saryaǵash, Maqtaaral aýdandarynda paıdalanýǵa berilgen aýyz sý qurylysyn kezinde barlyq ókiletti organdar tekserip, ishýge jaramdy dep oń qorytyndysyn bergen. Biraq, ýaqyt óte kele sýdyń quramy buzylyp ketti. Ras bolsa, bizdiń eldiń mamandary qazir jer asty sý qorlaryn zertteý máselesinde keshegi keńes zamanynan qalǵan kartalarmen jumys isteıtin kórinedi. Olar osydan 40 jyl buryn jasalyp, 25 jylǵa josparlanǵan, ıaǵnı, kepildik merzimi ótken kartalar. Osy eski qujattyń kórsetkenine senip, sý qubyryn júrgizgen qurylystyń qurdymǵa ketkeni anaý?! О́tken jyly QR Geologııa jáne jer qoınaýyn paıdalaný komıtetine jer asty sý qoryn bekitý úshin 174 eldi mekenniń tizimi usynylǵan eken. Biraq, komıtet bıylǵy jylǵa tek 26 eldi mekenge geologııalyq izdeý-barlaý, 31 eldi mekenge jobalaý-smetalyq qujattama jasaýǵa qarjy bólipti. Osyndaıda basqa mınıstrlikke qaraıtyn komıtettiń (QR Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi) keıbir durys zerttelmegen málimetteri úshin «Aq bulaq» baǵdarlamasyna jetekshi, ıaǵnı QR Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligine qarasty Sý resýrstary komıteti, qala berdi aımaqtardaǵy basshylar jerge qaraıtynyn qalaı túsinýge bolady?
Qaıbir kúni Maqtaaral, Saryaǵash aýdandaryna barǵan kezde biraz aýyl aqsaqaldaryna amandasyp, ashyq-jarqyn sóıleskenbiz. Qarııalar jer asty sýynyń kermek bolyp ketýiniń basqa da sebepterin aıtyp qaldy. Buryn Maqtaaral aýdanynda 882 tik drenaj bolǵan eken. Búginde onyń bireýi de qalmaǵan. Sosyn jaz aılarynda Syrdarııanyń sýy jaǵadan «qashqan» kezde jer asty sýy da ashylana bastaıtyn kórinedi. Kim bilgen… Qalaı aıtsaq ta, bul máselege baıyppen qaraý kerek bolyp tur. Qashanǵy eski kartamen «oınap», opyq jep qala beremiz?
Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan».
Ońtústik Qazaqstan oblysy.
