Áleýmettik bıýdjettiń áleýeti zor
Jalpy otyrys joǵarǵy palataǵa Shymkent qalasynan saılanǵan Aıgúl Qapbarovanyń ant berý rásimimen bastaldy. Jańa senator oń qolyn Konstıtýsııaǵa qoıyp: «Qazaqstan halqyna adal qyzmet etýge, Qazaqstan Respýblıkasynyń tutastyǵy men táýelsizdigin nyǵaıtýǵa, onyń Konstıtýsııasy men zańdaryna qatań baǵynýǵa, depýtattyń ózime júktelgen mártebeli mindetterin adal atqarýǵa ant etemin!», dedi. Sonan soń A.Qapbarova óziniń ótinishi boıynsha Senattyń Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym turaqty komıtetiniń múshesi bolyp saılandy.
A.Qapbarovanyń jumys barysynda antyna adal bolatynyna senim bildirgen Senat Tóraǵasy kún tártibindegi zań jobasy boıynsha baıandama jasaý kezegin Ulttyq ekonomıka mınıstrine berdi. Mınıstr Rýslan Dálenov elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń boljamdy kórsetkishteri jaıynda baıandady. Onyń aıtýynsha, boljamdy kórsetkishter ósimi ónerkásipte – 1,6 paıyz, aýyl sharýashylyǵynda – 6,2 paıyz, qurylysta – 3,7 paıyz jáne saýdada 4,3 paıyz bolady. Al eksport – 54,4 mlrd AQSh dollary, ımport 32,9 mlrd AQSh dollary kóleminde boljanady.
О́z kezeginde Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov joǵaryda atalǵan zań jobasynyń Memleket basshysynyń ózekti áleýmettik máselelerdi sheshý týraly tapsyrmasyna sáıkes 2019 jylǵa arnalǵan bıýdjetti naqtylaý kerektigin atap ótti. Osyǵan baılanysty bıýdjettiń shyǵys bóligin naqtylaý úsh baǵyt boıynsha júzege asyrylady. Birinshisi – halyqtyń tutynýshylyq nesıeleri boıynsha borysh júktemesin azaıtý. Bul maqsatqa 89,2 mlrd teńge qarastyrylǵan. Ekinshisi – jumyspen qamtý, az qamtylǵan kóp balaly otbasylar men jastardy qoldaý boıynsha pármendi sharalardy keńeıtý jáne kúsheıtý. Bul salaǵa 138,6 mlrd teńge bólý kózdelgen.
Úshinshisi – Úkimet rezervin 72,2 mlrd teńgege ulǵaıtý baǵyty.
– Atalǵan qarajattyń bir bóligi Arys qalasyndaǵy tótenshe jaǵdaıdyń saldarlaryn joıýǵa baǵyttalatyn bolady, – dedi Á.Smaıylov.
Jalpy otyrys barysynda Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev senatorlarǵa elimizdiń aqsha-nesıe saıasaty boıynsha kórsetkishteri týraly baıandap berdi.
Arysty qalpyna keltirý – eldik másele
Senator Álı Bektaev jalpy otyrystaǵy negizgi baıandamashylarǵa Arys qalasyndaǵy nysandardy, turǵyn jaılardy qalpyna keltirýge, sondaı-aq basqa da qalpyna keltirý jumystaryna baǵyttalǵan qarjy kózderin aıtyp berýdi surady. Bul saýal boıynsha Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov Arys qalasyna qajetti qarjy boıynsha aldyn ala esepteýlerdi jarııa etti.
– Arys qalasy boıynsha 1 shildedegi aldyn ala esepteýlerge sáıkes tótenshe jaǵdaıdyń saldaryn joıýǵa 34,5 mlrd teńge kerek. Sonyń ishinde árbir turǵynǵa 100 myń teńge mólsherinde aqshalaı ótemaqy tóleý úshin 4,5 mlrd teńge qarastyrylǵan. Oǵan qosa, Úkimet rezervinen 2 mlrd teńgege, Túrkistan oblysy bıýdjetinen 1 mlrd teńgege jáne qaıyrymdylyq kómek esebinen 1,5 mlrd teńgege qarjylandyrylady, – dedi Á.Smaıylov.
Onyń aıtýynsha, Arysta 7 709 turǵyn úıdi qalpyna keltirý qajet. Onyń ishinde qıraǵan 49 úı bar. Olarǵa 19,2 mlrd teńge kerek. Onyń 50 paıyzy basqa óńirlerdiń bıýdjeti esebinen bolady, al qalǵan 50 paıyzy Úkimet rezervinen bólinedi. Sonymen qatar 66 áleýmettik nysandy qalpyna keltirýge 7 mlrd teńge kerek. Bul turǵyda 54 bilim berý, 8 densaýlyq saqtaý, 4 sport nysany qamtylady. Onyń 6 mlrd teńgesin «Samuryq-Qazyna» qory bóledi jáne 1 mlrd teńge bıznes qaýymdastyqtan keledi.
– Úkimet rezervinen sýmen jáne elektr qýatymen, jylýmen jabdyqtaý ınfraqurylymyn jóndeý úshin 2,2 mlrd teńge bólinedi. 34 ákimshilik ǵımarat úshin 1,7 mlrd teńge kerek, ol da Úkimet rezervinen bólinedi. Nátıjesinde, Úkimet rezervinen 15,5 mlrd teńge, jergilikti bıýdjetterden 10,6 mlrd teńge, «Samuryq-Qazyna» qorynan 6 mlrd teńge, demeýshilik jáne qaıyrymdylyq kómek esebinen 2,5 mlrd teńge josparlanyp otyr. Degenmen, barlyq tekserý jáne esepteý jumystary aıaqtalǵannan keıin, bul sıfrlar ózgerýi múmkin, – dep túsindirdi mınıstr.
Sonymen birge Arys qalasynyń shaǵyn jáne orta bıznesi úshin «Báıterek» holdıngi tarapynan alty aılyq jeńildik kezeńimen 48 aıǵa deıin bir paıyz mólsherleme boıynsha 5 mln teńgege deıin jeńildik nesıe beriledi.
83 zań qabyldandy
Bul Senattyń kezekti sessııasynyń sońǵy jalpy otyrysy bolǵandyqtan Senat Tóraǵasy joǵarǵy palatanyń jumysynyń qorytyndylaryn jarııalady.
D.Nazarbaeva sessııa barysynda Senattyń aýqymdy jumysy qarqyndy ári nátıjeli bolǵanyn, osy kezeńde 83 mańyzdy zań jobasy jan-jaqty pysyqtalyp, qabyldanǵanyn, qabyldanǵan zańdar memlekettiń áleýmettik mindettemelerin oryndaýǵa, ekonomıkanyń jekelegen sektorlaryndaǵy jaǵdaıdy jaqsartýǵa baǵyttalǵanyn, Elbasynyń «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» Joldaýyn iske asyrýdy zańnamalyq qamtamasyz etý Senattyń kún tártibiniń negizgi baǵyty bolǵanyn, sessııada senatorlar Úkimetke júzden astam depýtattyq saýal joldaǵanyn atap ótti.
– Jalpy memlekettik baǵdarlamalar men Parlament qabyldaǵan zańdardyń oryndalýy udaıy depýtattardyń baqylaýynda boldy. Senatta máslıhat hatshylarymen arnaıy kezdesý uıymdastyryldy. Aldaǵy ýaqytta Keńes jergilikti ózin ózi basqarýdy jetildirý men óńirlik damýdyń ózekti máseleleri boıynsha turaqty jumys júrgizetin bolady. Sonymen qatar Senattaǵy «О́ńir» depýtattyq tobynyń belsendi jumysyn atap ótken jón. Áriptesterimizdiń usynysy boıynsha jańa konsýltatıvtik-keńesshi organ – Bıýdjet zańnamasyn jetildirý jónindegi keńes quryldy, – dedi Senat Tóraǵasy.
D.Nazarbaeva elimizde 9 maýsymda ótken kezekten tys prezıdenttik saılaýda Qasym-Jomart Toqaevtyń aıqyn basymdyqpen jeńiske jetkenin jáne Prezıdenttiń basty úsh qaǵıdaǵa negizdelgen – Elbasy saıasatynyń sabaqtastyǵyna, Ádilettilik jáne О́rleý baǵdarlamasyna halyq tarapynan zor qoldaý bolǵanyna toqtaldy.
– Bul tarıhı masshtabtaǵy oqıǵa. Ol bizdiń elimizdiń ekonomıkasyna, saıası júıesine jáne qoǵamdyq qatynastar damýynyń jańa kezeńderine jol ashady. Prezıdent Toqaev: «Bizdiń memlekettik bıliktiń formýlasy: myqty, ókiletti – Prezıdent, yqpaldy, qabiletti – Parlament, halyqqa esep beretin – Úkimet» – degendi aıtty. Biz Prezıdenttiń yqpaldy Parlament pen halyq aldynda esep beretin Úkimet degen sózderin is-áreket jasaý jónindegi nusqaýlyq dep túsinemiz, – dep atap ótti Senat Tóraǵasy.
D.Nazarbaeva, odan ári Prezıdent Q.Toqaevtyń tapsyrmalaryn eskere otyryp, 2019 jylǵa arnalǵan Senattyń jumys josparyn túzetýge, qajet bolsa, zań jobalaryn ázirleý men qabyldaýǵa bastamashylyq jasaýǵa, zańdardyń oryndalýyn qadaǵalaý úshin Úkimet músheleriniń óz qyzmeti týraly esepterin tyńdaý rásimderin tolyq kólemde paıdalanýǵa, ózekti jáne rezonanstyq máseleler boıynsha parlamenttik tyńdaýdy jıi ótkizýge, aımaqtarmen júıeli negizde mańyzdy máseleler boıynsha jumys júrgizýge, senatorlarǵa aımaqtardy aralap, jergilikti máslıhattarmen jáne qoǵamdyq uıymdarmen jumys isteýdi josparlaýǵa, Senattyń qyzmetin barynsha jarııa jáne ashyq túrde júzege asyrýǵa, qabyldanǵan zańdardyń sapasyn arttyrý úshin Senatta aýqymdy sarapshylar pýlyn qurýǵa basymdyq beriletinin atap ótti.
– Maýsym aıynyń basynda Senatta sóılegen sózinde bizdiń Qurmetti Senator-Elbasy: «Biz bárimiz bir mıssııany – eldiń ıgiligi úshin qyzmet etýdi júzege asyryp júrmiz», dedi. Bizdiń Qurmetti Senatormen kezdesýge, keńes alýǵa jáne palata otyrystaryna qatysýǵa shaqyrýǵa múmkindigimiz bar. Biz úshin bul úlken qurmet pen jaýapkershilik, – degen D.Nazarbaeva áriptesterine tabysty jumystary úshin rızashylyǵyn bildirdi.
Sessııanyń jumysy aıaqtalǵanmen, depýtattardyń qyzmeti jalǵasatyn bolady. Senatorlar parlamenttik kanıkýl kezeńinde óńirlerde jergilikti turǵyndarmen kezdesip, olardyń oı-pikirlerin, usynystaryn jınaqtaıdy.
Jalpy otyrys sońynda bir top depýtatqa TMD Parlamentaralyq Assambleıasynyń joǵary marapattary tapsyryldy.
