Tirek aýylynyń tirligi qýantady

Juma, 4 qańtar 2013 7:29

О́tken jyly oblystyń birqatar eldi mekenderi tirek aýyly dep jarııalanǵan-dy. Ondaǵy maqsat álgindeı úzdik tirek aýyldarynyń tirlikterin basqaǵa úlgi-ónege retinde taratyp, nasıhattaý bolatyn.

Ulylar elinde úsh eldi meken osyndaı tirek aýylynyń sapyna engizilgen eken. Aıtty-aıtpady, solardyń qaı-qaısysy bolmasyn ejelden halqy eńbekqor, sharýashy­lyǵy shalqyǵan aýyl. Onyń syrtynda bu­lar­dyń ótken tarıhy óz aldyna bir áńgime. Máselen, solardyń biri Sarjal aýylynan birqatar Alash qaıratkerleri shyqqan bolsa, ekinshi bir aýyl – Qasqabulaq esimi álemge áıgili kemeńger qalamger Áýezovtiń týǵan jeri bolyp tabylady.

Juma, 4 qańtar 2013 7:29

О́tken jyly oblystyń birqatar eldi mekenderi tirek aýyly dep jarııalanǵan-dy. Ondaǵy maqsat álgindeı úzdik tirek aýyldarynyń tirlikterin basqaǵa úlgi-ónege retinde taratyp, nasıhattaý bolatyn.

Ulylar elinde úsh eldi meken osyndaı tirek aýylynyń sapyna engizilgen eken. Aıtty-aıtpady, solardyń qaı-qaısysy bolmasyn ejelden halqy eńbekqor, sharýashy­lyǵy shalqyǵan aýyl. Onyń syrtynda bu­lar­dyń ótken tarıhy óz aldyna bir áńgime. Máselen, solardyń biri Sarjal aýylynan birqatar Alash qaıratkerleri shyqqan bolsa, ekinshi bir aýyl – Qasqabulaq esimi álemge áıgili kemeńger qalamger Áýezovtiń týǵan jeri bolyp tabylady.

Endi búgin biz sóz etkeli otyrǵan Kókbaı aýylyna kelsek, onyń da jóni bólek. Keshegi keńes zamanynda munda «Birlik» dep atalatyn sharýashylyq boldy. Sol «Birligińiz» sol shaqta respýblıkany aıtpaǵanda, odaq­tyq jarystardyń jeńimpazy atanyp, dúrki­rep turdy. Sondyqtan da bolar, osy sharýa­shylyqty basqarǵan Omarbek Ábeýov par­tııa­nyń odaqtyq seziniń delegaty atansa, keıinde basqa sharýashylyqty basqarýǵa aýys­qan ekinshi bir basshy Kábir Qaıyr­ha­nov respýblıka Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty bolyp saılandy. Atalǵan sharýashylyq­tyń taǵy bir úzdik basshysy Saılaý Koshkın keıinde aýyl ákimi de bolyp jemisti eńbek etti. Partııa, sharýashylyq taraǵan soń irgeli aýylǵa hakim Abaıdyń janynan tabylǵan senimdi shákirtteriniń biri Kókbaı aqynnyń esimi berildi. Ile aqynnyń osyndaǵy meshit, medresesi men kesenesi qaıta jóndelip qa­tar­ǵa qosyldy, murajaıy ashyldy. Sonyń bárine Saılaý aǵamyz bir kisideı eńbek sińirdi.

Aqynnyń 150 jyldyǵyna oraı byl­tyrǵy jyly joǵaryda atalǵan nysandarǵa taǵy da kúrdeli jóndeý júrgizilgen bolatyn. Qazirde mundaǵy mektep Kókbaı aqyn atynda. Aýyldyń bir kóshesine de aqyn esimi berilgen. Bıyl aýylǵa kireberiske qaqpa ornatylǵan. Osy sharýanyń bári eń aldymen táýelsizdik jemisi ekendigin kim joqqa shyǵarady. Bolmasa keshegi keńes kezinde óz zamanyna saı oqyǵan, toqyǵany bar Kókbaı esimi molda retinde atalmaı, eskerýsiz qalǵany da ras.

Mal-janynyń sany jóninen búginde  aýdandaǵy irgeli aýyldy sońǵy alty jyldan beri osy óńirdegi tájirıbeli ákimderdiń biri Sháripqazy Jylqyaıdar basqaryp keledi. Biz Kókbaı aýylyna kelgende qalaǵa ketken ákim ornynda bolmady. Aýyldyq okrýgtiń bas mamany, mamandyǵy jóninen qurylys­shy Gúlǵaısha Aqsholaqova degen qaryn­dasymyz ákimdi joqtatpaı, barlyq saýalda­rymyzǵa tııanaqty jaýap berip jatty.

Shyndyǵynda «bizde mynadaı, mynadaı bar» demekshi, aqyn aýylynda ońdy ózge­rister barshylyq kórinedi. Aıtalyq, bıyl kóktem shyǵa aýyl kóshelerin jaryqtan­dyryp, jóndeý jumystary qolǵa alynypty. Naqtylap aıtsaq, Shákárim kóshesine qıyrshyq tas tóselip, tórt jerden sý aǵatyn qubyr ornatylǵan. Zamanǵa saı fýtbol alańy da bıyl qatarǵa qosylǵan. Sol alańǵa egilgen ekpe shóp kúzdiń qara sýyǵynda jaıqalyp turǵanyn óz kózimizben kórdik. Munda fýtbol óz aldyna, oqýshylardyń dene shynyqtyrý sabaqtary da ótedi eken. Bıyl saıabaq ta osy fýtbol alańynyń janynan salynypty. Saıabaqqa myńnan astam aǵash otyrǵyzylypty. Jastar dıskotekasy da, basqa da mádenı sharalar osy saıabaqta, osyndaǵy jazǵy sahnada ótip kele jatqan kórinedi. Saıabaqtaǵy «Ulylar tuǵyry» jáne «El aǵalary» atty stellalardy qyzyǵa tamashaladyq. Onyń alǵashqysynda Kókbaı aqyn bastatqan osy óńirden shyqqan Taıyr Jomartbaev, Esentaı Berdın syndy esimi elge keńinen tanymal qalamgerlermen birge, ulaǵatty ustaz, Eńbek Eri Jaqııa Shaıjúnisov, qoǵam qaıratkeri E.Hasenov syndy taǵy basqa ardagerlerdiń beınesi mármár tasqa qashap bederlengen. Al joǵa­ry­da esimi atalǵan, atalmaǵan el aǵala­rynyń beıneleri ekinshi stelladan oryn alypty. Bul ıgi sharanyń eń aldymen keıingi urpaqqa berer ónegesi mol ma deımiz.

Kelesi kezekte aıańdap mádenıet úıine soqqanbyz. Osy arada saparlas serikterimiz aýdandyq ishki saıasat jáne mádenıet bó­limderiniń meńgerýshileri Jaqsylyq Ekibaev pen Áset Myrzaqasym birinen biri qalyspaı áńgimege aralasqan. Bul ekeýi de qarasózge kelgende, sen tura tur, men aıta­ıy­n deıtin sheshen azamattar. Sonan soń bular biledi, bil­gen soń aıtady da. Máselen, bul mádenıet úıi osydan eki jyl buryn «Jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda kúrdeli jóndeýden ótkizilipti. Aýdandaǵy tórt halyq teatrynyń bireýi osynda. Ol jo­ǵaryda esimi atalǵan, alǵashqy qazaq roma­ny­nyń avtory Taıyr Jomartbaev atynda kóri­ne­di. Sol óner ujymy aýdandaǵy basqa halyq teatry arasynan top jaryp, oblys ortalyǵy О́skemende ótkeli jatqan teatr festıvaline beriletin joldamany jeńip alypty.

Aýdannyń basqa aýyldarynan tabyla ber­meıtin orkestr de, estradalyq ansambl de osy aýylda. Aýyl ardagerleriniń an­sambli munyń syrtynda. Jýyrda olar da oblystyq baıqaýǵa qatysyp kelipti. Aýyl­dyń mádenıet úıinde alty ónerpaz shtatta kórinedi. Ǵımarat tenmen jylytylady, ıaǵnı ishi de syrty sııaqty taza. Osynyń bári qosyla kelgende Kókbaı aýyly ónerpazda­rynyń bıyl aýdan ortalyǵynda M.Áýe­zovtiń 115 jyl­dy­ǵyna oraı ótkizilgen «О́rkendeı ber, aýylym» atty aýyl kúnderi baıqaýynda bas júldeni ıemdenýlerine jol ashypty.

Osy oraıda bul aýyldaǵy bıylǵy taǵy bir jańalyq osyndaǵy mektep, ınternat, balabaqshaǵa teplofonnyń ornatylýy ma deımiz. Byltyrǵy jyly mundaı qondyrǵy aýdannyń Toqtamys aýylyndaǵy mektepke ornatylǵan eken. Bul ózi jylylyqqa da, ta­zalyqqa da tıimdi sekildi. Eger túpki ná­tıjede solaı bolyp shyqsa, alda aýdannyń basqa mektep, mekemelerine osyndaı qon­dyr­ǵylar ornatylmaq. Byltyrǵy jyly ashyl­ǵan bul ınternatta qazirde otyz jet­kin­shek bilim, tárbıe alyp jatqanyn kórip bildik. «Internatta oqyp jatqan talaı qazaq balasynan» hakim Abaı qalaısha úmit kútse, shalǵaıda turyp jatqan eńbek­ker­lerdiń urpaqtarynyń bolashaǵynan bizge nege úmit kútpeske!

Sóz sońynda Kókbaı aýylynyń ekonomı­kalyq jaǵyna da toqtala ketsek deımiz. Mun­da jumyssyzdyq qysqaryp kele jatqa­ny qýantady. Jumyspen qamtý baǵdarlama­sy aıasynda munda jeti adam Úkimetten jeti mıllıon teńgeden astam nesıe alyp, iske kirisip ketipti. Sonyń barlyǵy derlik mal ósirýmen shuǵyldanýda. Qazirde bul aýylda júzden astam sharýa qojalyǵy bar kórinedi. Sonyń birazy asyl tuqymdy qoı, sıyr, jylqy ósirýmen shuǵyldanýda. Byltyrǵy jyl­dyń toǵyz aıymen salystyrǵanda, bıyl­ǵy jyl­dyń osy merziminde mal ónim­derin óndirýdiń barlyq túri boıynsha birshama asyra oryn­dalǵan. Naqtylap aıtsaq, et óndirý – 109, sút – 112, al jún óndirý 130 paıyzǵa artqan.

Mine, aýdandaǵy bir tirek aýylynyń búgingi tirligi osyndaı. Al soǵan oraı bardy nege bar demeske!

Dáýlet SEISENULY,

jýrnalıst.

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Abaı aýdany.

_____________

Sýrette: tirek aýylynyń tirliginen kórinis.

Sýretti túsirgen avtor.