Júrdek jolmen júıtkıtin kún alys emes

Beısenbi, 7 naýryz 2013 7:38

Dál qazir Shymkentten Túrkistan baǵytyna qaraı saparǵa shyǵatyn bolsańyz, jańa joldyń qurylysyn  birden kórer edińiz. Bul – «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq magıstrali. Kún jylynǵaly beri jol qurylysynda qaıtadan qımyl bastaldy. Ýaqyt ótken saıyn bul jol shynynda ǵasyr qurylysy ekenine kóz jetkizip, sol alyp qurylystyń bizdiń elimizde júrip jatqany, bizdiń eldiń júreksinbeı, osyndaı alyp jobany qolǵa alǵany maqtanysh sezimin týdyrady. 

Beısenbi, 7 naýryz 2013 7:38

Dál qazir Shymkentten Túrkistan baǵytyna qaraı saparǵa shyǵatyn bolsańyz, jańa joldyń qurylysyn  birden kórer edińiz. Bul – «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq magıstrali. Kún jylynǵaly beri jol qurylysynda qaıtadan qımyl bastaldy. Ýaqyt ótken saıyn bul jol shynynda ǵasyr qurylysy ekenine kóz jetkizip, sol alyp qurylystyń bizdiń elimizde júrip jatqany, bizdiń eldiń júreksinbeı, osyndaı alyp jobany qolǵa alǵany maqtanysh sezimin týdyrady. 

Árıne, jańa jol salynyp jatqandyqtan, kólikpen ary-beri qatynaýshylar úshin biraz qıyndyqtar bolyp jatqany ras. Biraq bul, ýaqytsha qıyndyqtar. Jarqyraǵan jańa joldyń paıdalanýǵa beriletin kúni alys emes ekenin eldiń bári bilip otyr. Áıtse de, naqty qaı kezde paıdalanýǵa beriledi, bul joldyń mańyzy qandaı,  qandaı qıyndyqtar bolýda, sapasy qanshalyqty? Biz bul týraly Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha avtojol departamentiniń bastyǵy 
Arman QAIYRBEKOVTEN suradyq.

– Arman Merekeuly, árıne, ǵasyr qury­lysy sanalǵan «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq magıstrali Ońtústik óńiri­­niń tirshiligine jańa serpin beretini sózsiz. Áıtse de, naqty aqparatty bilmegendikten be, el ishinde bul jańa jol týraly ártúrli áńgime kóp. Shymkent – Túrkistan baǵytynda jol salý jumystary qyzyp jatqanymen, Shymkent-Taraz baǵytynda áli kúnge bir túıir tas túsirilgen joq. Sodan ba, el arasynda «bul baǵyttaǵy jumystarǵa tender ótkizý óte qıyn bolyp jatyr eken, bul is sodan sozylyp tur eken» degen áńgime óristep tur. Bul qanshalyqty ras? Jalpy, jańa joldyń qurylysy qashan aıaqtalady? Shymkent – Ta­­­­­raz baǵytyndaǵy jumystar qashan bastalady?
– Iá, ras, Shymkentten Jambyl oblysynyń shekarasyna deıingi baǵytta búgingi kúnge deıin eshqandaı jumystar atqarylǵan joq. Biraq, bul – tender jumysynyń kesh ótkizilýinen nemese tenderdi bólise almaýdan týyndaǵan másele emes. Ǵasyr qurylysyn salýda ár jol bóliginiń óz ýaqyty, óz kestesi bar. Jalpy alǵanda, «Ba­tys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq magıstrali Ońtústik Qazaqstan oblysynyń 448 shaqyrymyn basyp ótedi. Búginde sonyń 239 shaqyrymynda qurylys jumystary qyzý júrip jatyr. Iаǵnı, Shymkentten Qyzylorda oblysynyń shekarasyna deıingi baǵytta 7 kompanııa jol salýda. Aldyńǵy jyldary bir baǵytta júretin 291 shaqyrym jol paıdalanýǵa berilgen-di. Jalpy, Qyzylorda oblysynyń shekarasyna deıingi 239 shaqyrym joldyń qury­lysy 2013 jyldyń aıaǵyna deıin tolyq aıaqtalady.
Endi Shymkentten Jambyl oblysynyń shekarasyna deıingi jolǵa keletin bolsaq, bul qurylys bıylǵy jyly bastalyp, 2015 jyly paıdalanýǵa beriledi. Ázirge bul baǵyttaǵy jumystar óz kestesi boıynsha júrip keledi. Sondaı-aq, aǵymdaǵy jyly Shymkent – Tashkent baǵytynda jańa jol qurylystary bastalady. Kórshi О́zbekstannyń shekara syzyǵynda ornalasqan Jibek joly eldi mekenine deıin dál osyndaı sapaly jol salynatyn bolady. Onyń da qurylysy 2015 jyly aıaqtalady.
Jalpy alǵanda, búginde osy jańa jol qurylysynda 3377 adam jumys isteýde. Onyń 80 paıyzdan astamy jergilikti turǵyndar. Sóz joq, bul ǵasyr qurylysy elimizdiń áleýetiniń artyp, ekonomıkasy qarshyndap damyp kele jatqanyn baıqatady. Mundaı jobany qolǵa alýǵa kez kelgen eldiń júregi daýalamaıdy. Jańa jol paıdalanýǵa berilgen soń, elimizde saýda qatynasy odan saıyn damyp, alys-beris kóbeıip, qazynamyzdyń búıiri tompaıa túsetinine senimim mol.
– Ońtústikte «Batys Eýropa-Batys Qy­taı» halyqaralyq magıstrali túsetin jer­lerdiń daýy kezinde Úkimette de aıtyldy. Osy másele sheshildi me, joq, áli kúnge qolbaılaý bolyp otyr ma?
– Bizdiń departament jol túsetin jerlerdi satyp alýǵa baılanysty kóp jumys istedi. Bir kezderi bul daýdyń órshigeni de ras. Biraq, dál qazir Ońtústikte jer daýy joq. Birdi-ekili jerlerdiń máselesi sot arqyly sheshilip jatyr.
– Jol salǵan jaqsy. Biraq, joldyń sapasy bolmasa, onda eńbektiń bári esh ketkeni emes pe?
– Aıtaıyn dep turǵan oıyńyzdy túsindim. Qazir joldyń boıy qaptaǵan tekserý mekemeleri. Bári joldyń sapasyn, sol jol tóseýge paıdalanylyp jatqan qurylys materıaldarynyń sapasyn tekseredi. Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi Avtomobıl joldary komıteti joldyń sapasyn qadaǵalaý úshin birlesken ózimizdiń jáne Qyrǵyzstan, Grýzııa, Horvatııa jáne Ulybrıtanııanyń 2 kompanııasymen kelisim-shartqa otyrǵan. Odan bólek, ár kompanııanyń óz saraptama ortalyqtary bar. «Ońtústikjolsaraptama» memlekettik mekemesi, oblystyq qurylys basqarmasynyń jáne osy jol salýǵa qarjy berip otyrǵan bankterdiń óz tekserýshileri taǵy bar. Merdigerlerdiń osynshama baqylaý mekemeleriniń kózin baqyraıtyp qoıyp, sapasyz qurylys materıaldaryn paıdalanýy múmkin emes. Tekserý kóp, talap óte qatal bolǵandyqtan shyǵar, qurylystyń sapasyna baılanysty jıi daý bolyp jatady. Joǵarydaǵy mekemelerdiń ruqsatynsyz merdiger kompanııalar eshqandaı qurylys materıalyn paıdalana almaıdy. Qurylystyń sapasy jaqsy bolýy úshin barlyq múmkindikter paıdalanylady.
– Búgingi kúni jańa joldyń biraz bóligi paı­dalanýǵa berilip te qoıdy. Biraq, bir baı­qaǵanymyz, joldyń biraz bóligine sement-be­ton jabyndy, endi bir jerlerine asfalt ja­byndy tóselgen. Sement nemese asfalt tóseý, bul sol jerdiń tabıǵatyna, aýa raıynyń ózge­­sheligine baılanysty júrgizile me, qalaı ózi?
– Ońtústik Qazaqstan oblysynda qys mezgili ary ketkende úsh aıǵa sozylady. Sondyqtan bul oblysty kesip ótken jańa jolǵa negizinen sement-beton jabyndy tóselýde. Asfalttyń jaman jeri – aýyr salmaqqa kóp shydaı almaıdy. Kún qatty ysyǵan kezde asfalt balqyp, nátıjesinde aýyr salmaqty kólikter joldy ezip, oıdym-oıdym etip tastaıdy. Al beton uzaq ýaqytqa shydaıdy. Mysaly, Tashkentke baratyn joldyń biraz bóligi kezinde betonnan quıylǵan eken. Arada qanshama jyl ótse de ol jol jaqsy qalpynda saqtalǵan. Beton jol eń kemi 20 jylǵa shydas beredi. Sosyn qajet bolsa asfalttap tastaýǵa da bolady. Jalpy alǵanda, joldy kútip ustaý úshin barlyq jaǵdaı jasalyp jatyr. Ras, júrgizýshiler tarapynan aıtylǵan «betonjol qystyń kúni qıyn, taıǵaq bolady» degen áńgimeni biz de estigenbiz. Bul jerde júrgizýshilerdiń ózderinen de kiná bar ekenin aıtý qajet. Menińshe ár júrgizýshi maý­symǵa saı kóliginiń dońǵalaqtaryn aýystyryp otyrsa, eshqandaı problema bolmaıdy. Jazdyq maýsymǵa arnalǵan dońǵalaqpen qystyń kúni kez kelgen joldan taıyp ketýiń múmkin.
– El arasynda jańa jolǵa baılanysty aıtylatyn áńgimeniń biri joldyń aqyly bolatyny týraly. Bul qanshalyqty ras?
– Bul týrasynda naqty eshteńe aıta almaımyn. Dál qazir Astana – Býrabaı baǵytyndaǵy joldyń aqyly bolatyny týraly áńgimeniń júrip jatqanyn bilemin. Al «Batys Eýropa – Batys Qytaı» joly aqyly bola ma, joq pa, bul aldaǵy ýaqyttyń enshisinde. Aqyly bolýy da múmkin. Eger solaı bolyp jatsa, joldan túsken aqshaǵa tehnıkalar alynyp, joldy kútip ustap otyrýǵa jumsalatyny anyq.
– Táýelsiz telearnalardan osy jol bo­ıyn­daǵy jumysshylardyń narazylyǵy, jalaqy daýy týraly máseleler kórsetilip qalyp jatady. Mundaı daý Ońtústikti de aınalyp ótpedi ǵoı deımin…
– Iá, shynynda osy joldy salyp jatqan Qytaı kompanııasynyń jumysshylary nara­­zylyq bildirip, jumysty ýaqytsha toqta­typ tastaǵandary ras. «Nur Otan» partııa­synyń oblystaǵy fılıalymen birlesip, jumys­­shy­larmen kezdesip, ár nysannyń jumysyn teksergen kezde jalaqynyń ýaqtyly beriletini, eshqandaı aqsha jınalmaıtyny, jumysshylardyń jaǵdaıy durys ekeni anyqtaldy. Tipti, muny oblystyq eńbek ınspeksııasy da tekserip, kóz jetkizdi. «Bes saýsaq birdeı emes» degen, túımedeı nárseni túıedeı etip kórsetýge, bolmashy nársege tars ete qalatyn jumysshylardyń bar ekenin jasyrýǵa bolmas. Jol boıynda eńbek etip jatqan jumysshylarmen jıi kezdesip, áńgimelesip, máselelerine nazar aýdaryp turamyz. Sodan bolar, búginde eshqandaı daý joq.
– Osyndaı alyp qurylysty bylaı qoı­ǵanda, kishkentaı úı salsań da óz qıyn­dyǵy bolady. Dál qazir bul qurylysta sizderdi qandaı másele alańdatyp otyr?
– Byltyrǵy jyly sement tapshylyǵy boldy. Amal joq, merdigerler О́zbekstannan, Qaraǵandy, Semeıden alyp keldi. Qazir osy óńirde ornalasqan «Standart-sement» zaýyty táýligine bizdiń kompanııalarǵa 2 myń tonna sement bosatyp turýǵa ýáde berdi. Bul, árıne, sement izdep sabylyp júrgen merdigerlerdi qýantyp, qurylys jumysyna qarqyn bergeni anyq. Basqa eshqandaı másele joq.
Áńgimelesken 
Oralhan DÁÝIT, 
«Egemen Qazaqstan».
Ońtústik Qazaqstan oblysy.