Otandyq ónimniń orny bólek
Seısenbi, 23 sáýir 2013 2:00
Qazir qaı salada bolsyn otandyq ónimdi damytý ózekti másele bolyp otyr. Ásirese, halyqtyń kúndelikti tutynatyn azyq-túlik taýarlarynyń basym bóligin otandyq tabıǵı, taza ónimderdiń quraýy asa mańyzdy. Alaıda, búgingideı ashyq ekonomıkalyq keńistikte shetel ónimderin yǵystyrý joǵary básekelestikpen qatar, taýar ótkizýdegi júıeli jumysty da talap etedi. Olaı deıtinimiz, sapasy jaǵynan bizdiń ónimder sheteldikterden qalys qalyp otyrǵan joq, biraq ótý-ótkizý turǵysynan birshama problemalar bary anyq.
Seısenbi, 23 sáýir 2013 2:00
Qazir qaı salada bolsyn otandyq ónimdi damytý ózekti másele bolyp otyr. Ásirese, halyqtyń kúndelikti tutynatyn azyq-túlik taýarlarynyń basym bóligin otandyq tabıǵı, taza ónimderdiń quraýy asa mańyzdy. Alaıda, búgingideı ashyq ekonomıkalyq keńistikte shetel ónimderin yǵystyrý joǵary básekelestikpen qatar, taýar ótkizýdegi júıeli jumysty da talap etedi. Olaı deıtinimiz, sapasy jaǵynan bizdiń ónimder sheteldikterden qalys qalyp otyrǵan joq, biraq ótý-ótkizý turǵysynan birshama problemalar bary anyq. Elimizge arzan baǵamen keletin sheteldik jartylaı fabrıkattar, uzaq merzimge saqtalatyn muzdatyp qatyrylǵan qunarsyz ónimder qazir qaı dúkenniń bolsyn sóresinde siresip tur. Al otandyq ónimderge dúken qojaıyndary men shetel ónimin jetkizýshi deldal-saýdagerler moıyn burǵysy kelmeıtindeı. Sebebi, olarǵa halyqtyń taza, sapaly ónim tutynýynan góri sórede uzaq ýaqyt turýǵa jaramdy shetel ónimderi qolaıly. Biraq bulaı jalǵasa berýi múmkin emes. Júıedegi túıtkilderge kóz jetkizip otyrǵan «QazAgro» ulttyq basqarýshy holdıngi» AQ budan bylaı saýda ortalyqtarynda otandyq ónimderdiń oryn alýyna ózderi qadaǵalaý jasamaq. Osyǵan oraı «Taýar ótkizý júıesi» dep atalatyn arnaıy joba qolǵa alyndy. О́tken senbide atalmysh joba Astananyń azyq-túlik beldeýin damytý sheńberinde qanatqaqty rejimde iske qosyldy.
Elbasynyń agrarlyq salanyń aldyna qoıǵan mindetterine sáıkes 2014 jylǵa deıin azyq-túlik taýarlary ishki naryǵynyń 80 paıyzdan astamyn otandyq tamaq ónimderi quraýy tıis delingen bolatyn. Bul rette basymdyq aýyl sharýashylyǵynyń eń mańyzdy salasy bolyp tabylatyn mal sharýashylyǵyna berilip otyrǵany ras. Osyǵan oraı iri qalalardy azyq-túlikpen qamtý maqsatynda arnaıy azyq-túlik beldeýleri qurylǵan edi. Sonyń biri ári biregeıi Astananyń azyq-túlik beldeýinde Aqmola oblysynyń 17 aýdany men Qaraǵandy oblysynyń 4 aýdany bar. Oǵan elordadan 300 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan 80-nen astam kásiporyn engen. Azyq-túlik beldeýi baǵdarlamasy qabyldanǵan 2008 jyldan beri elimizde 34 mıllıard teńgeniń 61 jobasy bekitilip, onyń 56-sy júzege asyrylypty. Jyl sońyna deıin oǵan taǵy 5 óndiris orny qosylmaq. Endi sol óndiris oryndarynyń ónimderin ótkizýdi «Taýar ótkizý júıesi» qolǵa alady. Bul júıeniń negizinde sonymen qatar arnaıy elektrondy portal iske qosylady.
«Elektrondy portal arqyly otandyq taýar óndirýshi saýda ortalyqtarymen tikeleı baılanysa alady. Iаǵnı, satylatyn ónim týraly barlyq aqparattar sol júıege jazylady. Osylaısha, azyq-túlikti satyp alýshy taýar óndirýshiniń ónimin ózinen tikeleı ala alady. Otandyq óndirýshilerdi qoldaý azyq-túlik baǵasynyń arzandaýyna da tikeleı áser etedi dep oılaımyz. Alaıda, qazir kásipkerlerimizdiń taýar ónimin tikeleı naryqqa shyǵarýǵa tolyq múmkindigi joq. Sondyqtan biz ázirge qanatqaqty rejimde taýar ótkizý júıesi jobasyn iske qostyq. Maqsat – otandyq ónimdi ótkizý joldaryn keńeıtý, atap aıtqanda, saýda jelilerine tikeleı jetkizip, kólik-logıstıkalyq qyzmettiń damýyna áser etý. Kóptegen kásipkerler taýardy ótkizýde qur shyǵynǵa batady. О́nimdi dúkenge jetkizýdegi logıstıka máselesi, saýda núktelerimen aldyn-ala baılanystyń joqtyǵy aınalyp kelip taýar baǵasyn sharyqtatyp jiberedi. Sondyqtan, biz memlekettik jáne jeke áriptestik júıesi arqyly kásipkerlerge qoldaý kórsetýimiz kerek. Osy arqyly ónim baǵasyn qalypty ustaýǵa bolady», deıdi «QazAgro» ulttyq basqarýshy holdıngi» AQ basqarma tóraǵasy Dýlat Aıtjanov. Eger qanatqaqty joba nátıjesin berse, naryqtaǵy otandyq ónim baǵasy 7 paıyzǵa deıin arzandamaq. Árıne, bul – tutynýshy úshin jaǵymdy jańalyq.
«Taýar ótkizý júıesi» jobasynyń tusaýkeseri aıasynda bir top jýrnalıst «QazAgro» holdınginiń enshiles kompanııasy «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ-tyń qarjylandyrýymen qurylǵan «Astana Agroónim» JShS etti qaıta óńdeý kesheniniń jumysymen tanysyp, «Baqara» et kombınatynda bolyp qaıtty.
Aqmola oblysynyń Qorǵaljyn aýdany Sabyndy aýylynda ornalasqan kásiporyn osydan úsh jyl buryn paıdalanýǵa berilgen bolatyn. Búginde bul Astana qalasy mańyndaǵy azyq-túlik beldeýiniń damýyna óz úlesin qosýda. Jobanyń jalpy quny 1 mlrd. 148 mln. teńgeni qurasa, onyń 653 mln. teńgesin «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ esebinen qarjylandyrypty. Sonymen qatar, «Agroónerkásip keshenindegi aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeý jáne azyq-túlik ónimderin óndirý kásiporyndaryn nesıeleý» baǵdarlamasy boıynsha «Astana Agroónim» JShS-ǵa korporasııa ótken jyly aınalymdaǵy qarajatyn tolyqtyrý úshin 176 mln. teńge nesıe beripti.
Et kombınaty jylyna 5000 tonna et jáne shujyq ónimderin shyǵarýǵa baǵyttalǵan. Búginde munda salqyndatylǵan et, vakýýmdy jáne etti buzylýdan saqtaıtyn arnaıy gazy bar qaptamalardaǵy et ónimderi, shujyq sekildi júzden astam ónim túri daıarlanady. Onyń arasynan shujyqtyń túr-túri, tipti, qazaqtyń ishekke aınaldyrǵan ulttyq qazysyn da keziktirýge bolady. Munda daıyndalatyn ettiń ereksheligi salqyndatylǵan kúıde satylady, muzdatyp, qatyrý jaǵdaıyna barmaıdy. Sondyqtan únemi balǵyn, tabıǵı kúıin saqtaıdy.
Kombınatta kúnine 40-45 bas iri qara mal, 4-5 jylqy, 20-30 qoı soıylady eken. «Mal mańaıdaǵy eldi mekenderden, sondaı-aq, basqa da oblystardan ákelinedi. Mal kelgen soń munda 24 saǵat, alys jerden kelse 3 táýlikke deıin qańtarylyp, qajetinshe azyqtandyrylady. Al soıý ádisi halal standarttaryna saı júrgiziledi. Kombınatta ornatylǵan zamanaýı qondyrǵylar Germanııadan ákelingen», deıdi «Baqara» et kombınaty dırektorynyń orynbasary Túsipbek Bopın.
Búginde zaýytta 100-den asa adam jumys isteıdi. «Baqara» et kombınaty dırektorynyń orynbasary aıtyp ótkendeı, jyl ótken saıyn mundaǵy jumyskerlerdiń kásibı biliktiligi artyp, óndirgen taýarlarynyń sapasy ósip keledi. Al ettiń baǵasy kóbine satylǵan mal baǵasyna tikeleı baılanysty eken. Sondyqtan, bolashaqta elimizde mal sany kóbeıip, et arzandap jatsa, bizdegi et ónimderiniń de baǵasy arzandar edi, deıdi T.Bopın.
«Baqara» et kombınatynynyń jumysymen tanysyp qaıtqan soń jýrnalıster Astanadaǵy iri saýda ortalyqtarynyń birinde ótken otandyq ónimderdiń aksııasyna qatysty. Onda elordanyń azyq-túlik beldeýindegi taýar óndirýshiler óz ónimderin tutynýshylarǵa tegin usynyp, dámin tatýǵa múmkindik berdi. Al aksııaǵa qatysýshy turǵyndar otandyq ónimderge baǵasyn berip, bolashaqta tek otandyq ónimderdi ǵana tutynǵylary keletindikterin aıtyp jatty.
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan».
