Sapaly joldan – sapaly ómirge

Jol – ekonomıkanyń kúretamyry. Sapaly jol orta eseppen 17-20 jylǵa jaraýy tıis. Dúnıejúzilik banktiń derekterine súıensek, joldyń talapqa saı salynbaýy onyń jaramdylyǵyn 40 paıyzǵa deıin tómendetip jiberedi eken. Iаǵnı jumys sapasyna nazar aýdarmaıtyn bolsaq, ár 10 jyl saıyn Qazaqstannyń aýa raıynyń ereksheligin eskersek, tipti 4-5 jyl saıyn kúrdeli jóndeý jumystaryn júrgizýge týra keledi. Bizdiń maqsatymyz sol sapasyz­dyqqa jol bermeý bolyp otyr.

EYDU elderiniń (Aýstralııa, Uly­brı­tanııa, Germanııa, Fransııa, Japonııa jáne t.b.) tájirıbesine sáıkes 1980 jyl­­dardan bastap «Jol aktıvterin bas­­qarý júıeleri» quryla bastady. Biz osy halyqaralyq tájirıbege sáı­kes aýa raıynyń uqsastyǵyn eskere kele, kórshiles Belarýs eliniń ádis­terin paıdalanǵandy jón sanadyq. Mysa­ly, Belarýs memleketinde avtomo­­bıl joldary men kópirlerdi salý, jóndeý jáne kútý salasyndaǵy je­tek­­shi «Beldorsentr» kásiporny ju­mys isteıdi. Atalǵan kásiporynnyń bar­lyq júıesi tolyǵymen sıfrlan­dy­ryl­ǵan. Avtomobıl joldary men onyń qu­rylystarynyń, sondaı-aq paıdalaný­shylarǵa aqparat beretin aqparat­­­tyq júıelerdiń biryńǵaı derekqory bar. Sonymen qatar joldardaǵy aýa ra­ıy jáne jóndeý jumystary týraly, av­tomobıl joldary men kópir qu­ry­lystaryn maýsymdyq tekserý nátıjeleri jáne jol-kólik oqıǵalary men olardyń shoǵyrlaný aımaqtary týraly aqparatty tutynýshynyń onlaın rejimde kórýine múmkindik jasalǵan.

Jol aktıvteri sapasy ortalyǵy jańa formasııadaǵy memlekettik kásiporyn bolyp sanalady. Bul nátıjege nazar aýdarý, jarııalylyq, sybaılas jem­qorlyqqa tózbeýshilik, sapa men tıim­dilikke umtylý, kásibı komandalyq ju­mysty qalyptastyrý, ózin-ózi taný jáne óz betimen jumys isteý, qaǵaz­bas­ty­lyqtan arylý sııaqty 7 qaǵıdatqa negizdelgen.

Jol aktıvteri ulttyq sapa ortalyǵy Indýstrııa jáne ınfraqurylym mı­nıstr­ligi Avtomobıl joldary komı­tetine qarasty kásiporyn. Onyń 14 ob­lys ortalyǵy men 3 respýblıkalyq ma­ńyzy bar qalalarda fılıaldary bar. Kom­panııada qyzmetkerleriniń avtojol salasyn damytýǵa degen ynta, tilekteri men usynystary eskerile kele, «sapaly joldan – sapaly ómirge» degen qaǵıda qalyptasyp otyr.

2015-2019 jyldarǵa arnalǵan ınfra­qu­rylymdy damytýdyń memle­ket­tik baǵ­darlamasyn iske asyrý kezeńinde jalpyǵa ortaq paıdalanylatyn avtomobıl joldarynyń sapalyq kórset­kish­teri edáýir jaqsardy, alaıda jer­gilikti joldar men ondaǵy jasan­dy qurylystardyń tehnıkalyq jaǵ­daıy­nyń nasharlyǵy kóptegen aımaq úshin búginge deıin ózekti bolyp otyr. Bul problema halyqtyń ómir súrý deńgeıine tikeleı áser etip, negizgi áleýmettik qyz­metterge, bilim berý jáne densaýlyq saq­taý obektilerine, jumys oryndaryna, áleýmettik, memlekettik jáne qyzmet kór­setý ortalyqtaryna qoljetimdilikti shek­teıdi. Osy máseleni sheshý jolynda Jol ak­tıvteriniń ulttyq sapa ortalyǵy tóme­ndegideı mindetterdi alǵa qoıyp otyr.

- Avtomobıl joldaryn paıdalaný prosesin odan ári jetildirý maqsatynda aqparattyq tehnologııalardy paıdalaný, beınebaqylaý jáne salmaqtyń dınamıkalyq baqylaý júıelerin (WIM) qoldaný aýqymyn keńeıtý.

- Tehnıkalyq baqylaý jáne qadaǵalaý turǵysynda joldardy salý, qaıta qurý jáne jóndeýdiń barlyq kezeńderinde baqylaý, adamı faktor ádisterine áser etpeıtin tehnologııalaryn engizý.

- Jol-qurylys tehnıkasynyń jumy­syn jergilikti sandyq modelder­diń negizinde uıymdastyrý.

- Jalpyǵa ortaq paıdalanylatyn avtomobıl joldary men eldi mekenderdiń kóshelerin salý, qaıta qurý, jóndeý jáne kútip ustaý sapasyn jaqsartý maq­satynda normatıvtik-tehnıkalyq bazany jetildirý.

- Jańa tehnologııalardy engizý, sonyń ishinde «Jol aktıvterin basqarý» tujyrymdamasy negizinde zertteýlerdi jalǵastyrý.

- Jol salasynda jańa materıaldar men tehnologııalardy tıimdi engizý, jol jumystarynyń qunyn tómendetý, jón­deý jáne kepildik merzimderin ulǵa­ıtý, jol ınfraqurylymynyń qaýipsiz­digin arttyrý.

Jol salasynda sybaılas jemqorlyq faktileriniń aldyn alý maqsatynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigimen birlese otyryp, kásiporyn bazasynda «Sapaly jol – adaldyq alańy» jobalyq keńsesin qurdyq. Jobalyq keńseniń negizgi mindeti – sybaılas jem­q­orlyq quqyq buzýshylyqtyń kez kelgen qaýip-qaterin azaıtý, bıznes-pro­ses­terdi avtomattandyrý, qabyldana­tyn sheshimderdiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý. 

Sondaı-aq ortalyqqa qyzmetkerlerdi ju­mysqa qabyldaý tetigi túbegeıli óz­gerý­de. Birinshiden, Memlekettik qyz­mettiń per­sonalyn basqarý ulttyq ortaly­ǵyn­da testileý ótkiziledi. Ekinshi­den, Pre­zı­dent janyndaǵy Memlekettik basqarý aka­demııasynyń táýelsiz sarapshylary baǵa­laýymen esse jazý engiziledi. Ári qaraı kásibı emtıhan ótkizilip, ony qo­ǵam múshesi basqaratyn komıssııa baǵa­laı­dy. Bul komıssııa qyzmetkerdi jumys­qa qabyldaý týraly túpkilikti sheshim qabyldaı­dy.

Biz Qazaqstan azamattaryn jol sala­­syndaǵy jaǵdaıǵa beıjaı qara­maı, bir­lesip jol sapasyn art­tyrý­ǵa atsaly­sý­ǵa shaqyramyz. Osy maq­satta kez kel­gen ótinish pen usy­nys­­tary­ńyzdy +7 (7172) 739-760 baıla­nys nómiri arqyly habarlaı alasyzdar.

Zamır SAGINOV,

«Jol aktıvteri ulttyq sapa ortalyǵy» RMM Bas dırektorynyń mindetin atqarýshy