О́zgeris demekshi, byltyr Baıanaýyl aýdanyndaǵy Aqsań aýylyna kireberis jolynyń tozyp turǵanyn jazǵanbyz. Aýdan ákimdigi bıyl aýylǵa kireberis 6 shaqyrym joldy jóndep, 114 mln teńge qarajatty ıgeripti. Sonymen birge Qarajar-Iýjnoe baǵytynyń 30 shaqyrym jolyna aǵymdaǵy ortasha jóndeý jumystary júrgizilgen. Aýdan ákimdiginiń málimetinshe, byltyr uzyndyǵy 216 shaqyrymdy quraǵan Qalqaman – Baıanaýyl – Úmitker – Ýlıanov baǵytynda respýblıkalyq mańyzy bar jol tolyǵymen jóndeldi. Jáne uzyndyǵy 90 shaqyrym aýdandyq mańyzy bar joldaryna jóndeý jumystary júrgizilýde. Jumystyń jalpy kólemi shamamen 8,1 mlrd teńgeni quraıdy. Joldy jóndeý boıynsha tender de ótti. Qurylysty iri kompanııalar júrgizedi. Qajetti materıaldar da daıyn. Nátıjesi qandaı bolaryn ýaqyt kórsetedi.
Biraq Qalqaman – Baıanaýyl – Úmitker – Ýlıanov baǵytyndaǵy respýblıkalyq mańyzy bar jol jóndelgenimen bıyl kóktemde taǵy da sý astynda qaldy. Endigi basty másele – jyl saıyn jóndeý jumystaryn júrgizýde emes, Qalqaman – Baıanaýyl – Úmitker – Ýlıanov baǵytyndaǵy jol ınfraqurylymy jyl saıynǵy tasqyn sýǵa tótep berý úshin qandaı tosqaýyl qoıý kerektiginde sııaqty. Al osy jol boıynda birneshe aýyl bar. Aýyldar mańaıyndaǵy burynǵy kópirler men sý ótkizgishterdi qazirgi zaman tehnologııasymen qaıta jasap, jobany naqty qolǵa alǵanda úlken jol jylda sý astynda qalmas pa edi? Buǵan respýblıkalyq mańyzdaǵy joldarmen júretin júk kólikteriniń legin qosyńyz.
О́ńirde Baıanaýyl kýrortty aımaǵyna aparatyn joldar mańyzdy. Týrıster de, qonaqtar da, qarapaıym jurtshylyq ta Baıanaýylǵa baratyn joldyń jóndelýin kútýmen keledi. Týrıstik áleýetke saı jańa zaman joldary qajet. Kýrortty aýdanda jalpy 340 shaqyrym jol jóndelmek. Mysaly, Toraıǵyr kóline deıin, kóldiń mańaıyn aınala jol salý qajet. Týrıster zor qyzyǵýshylyq tanytatyn Qońyr áýlıe úńgirine jetkizer jol da burynǵy qalpy. Tipti, úńgir bar degen belgisiniń óziniń tozyǵy jetken.
Baıanaýyl ınfraqurylymyn damytý úshin 2005 jyldan bastap keshendi jospar jasaldy. 1999 jyly oblys ákimdiginiń Baıanaýyl ulttyq tabıǵı parkiniń aýmaǵynda týrızmdi, demalysty uıymdastyrý jónindegi sheshimimen «Baıan-Servıs» atty memlekettik kommýnaldyq kásiporny qurylǵan-dy. 2011 jyly «Baıanaýyldyń týrızmin damytý» týraly jobany qarjylandyrý máselesi Úkimetke de usynyldy.
Biraq nátıjesiz. Al Baıanaýyldyń jol ınfraqurylymy áli de ózekti.
Ekinshiden, týrızmnen buryn Baıanaýyldyń shalǵaı aýyldarynda turatyn halyq úshin jol máselesi qandaı qıyn ekeni aıtpasa da túsinikti. Aýdanda 12 aýyldyq aýmaqtan turatyn 32 úlkendi-kishili aýyl bar. Qaratomar, Jańatilek aýyldarynyń joldaryn jóndeý ertegige aınalǵandaı qazir. Byltyr Jańatilek aýylyna aparar jol bóligin jóndeýge 600 mln teńgedeı qarajat bólingen edi. Biraq nege ekeni belgisiz, bul qarajat bıýdjetke qaıtarylǵan. Búginde Baıanaýyl aýdanynda Jańajol – Eskeldi, Teńdik – Uzynbulaq, Uzynbulaq – Aqshı aýyldarynyń avtokólik joldaryna, Baıanaýyl – Ýgolnoe, Jasybaı – Qońyráýlıe – Birjankól – Jańajol, Qarashat – Jańa Jaıma aralyqtaryndaǵy aýyl joldaryna kúrdeli jóndeý jumystary qajet-aq.
Aýdan ákimdiginiń málimetinshe, ótken jyly Jańajol – Qundykól, Jańajol – Eskeldi baǵytyndaǵy 52 shaqyrym jolǵa jóndeý jumystary bastalǵan. Qarajat kólemi – 1 mlrd 300 myń teńge.
Al Birlik aýyly turǵyndary aýylǵa kireberis 7 shaqyrym jol, Shóptikól jáne Maıkóbe aýyldary arasyndaǵy jáne Maıkóbe aýyly men úlken jolǵa deıingi jolǵa kúrdeli jóndeý jasap berýdi suraıdy. Qazir Ekibastuzdyń Besqaýǵa aýyly jaǵynan Baıanaýyldyń Eskeldidegi Máshhúr Júsip kesenesine qaraı jol jóndelýde. Bul joldy jóndeýdi jergilikti halyq 20 jyldaı kútken shyǵar.
Joldyń mańyzy demekshi, buǵan deıin bolashaǵy joq aýyldar dep tanylǵan Baıanaýyldyń aýyldary elimizdiń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy zańyna sáıkes eldi meken mártebesinen aıyrylyp, qysqartýǵa ilinip ketti.
2004 jyly aýdan boıynsha 96 aýyl bolsa, qazir qalǵany – 32. Sýy joq, joly joq jerde halyq qalmaıtyny belgili. Aýdan ortalyǵy – Baıanaýyl oblys ortalyǵynan 230 shaqyrym qashyqtyqta jatyr.
Oblystaǵy avtomobıl joldary jelisiniń jalpy uzyndyǵy – 5441,1 shaqyrym. Respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldary – 1662,8 shaqyrym, oblystyq mańyzy bar avtomobıl joldary – 975 shaqyrym, aýdandyq mańyzy bar avtomobıl joldar 2803,3 shaqyrymdy quraıdy.
Oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasynyń habarlaýynsha, óńirdegi jol jóndeý jumystaryna 12,5 mlrd teńgege jýyq qarajat bólingen.
Pavlodar oblysy
