Úkimet • 21 Tamyz, 2019

Qarjy ortalyǵynyń múmkindigi keńeıtilmek

46 ret kórsetildi

Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyn damytý máselesi qaraldy.

AHQO basqarýshysy Qaırat Kelim­betov ortalyq jumysynyń negizgi qory­tyn­dylaryn usynyp, odan ári damytý pers­pektıvalary týraly baıandady. Búginde AHQO-nyń jeke zańnamasy quryldy, jalpy qoldaný men qarjylyq retteýdiń 70-ke jýyq erejesi qabyldandy, ortalyqqa kerek barlyq qajetti ınfraqurylym daıyndalyp, AHQO-nyń barlyq organy men uıymy quryldy.

Q.Kelimbetovtiń aıtýynsha, AHQO ret­teý­shisiniń tirkelgen kásiporyndarynyń sany álemniń 26 eliniń (AQSh, Ulybrıtanııa, Shveısarııa, Qytaı, Gonkong jáne t.b.) 235 kompanııasyna deıin ósti, onyń ishinde Qytaı damý banki, Qytaı qurylys banki, Wood & Co (Chehııa) jáne CICC (Gonkong) sekildi iri ınvestısııalyq bankter bar, 2020 jyldyń sońyna qaraı olardyń sany 500-ge deıin artady.

2018 jyldyń qarasha aıynda Elbasy AHQO bırjasy jumysynyń tusaýkeserine qatysty. Álemdik qarjy ındýstrııasynyń kóshbasshylary – Shanhaı qor bırjasy, Nasdaq amerıkalyq bırjasy, Jibek joly qo­ry jáne Goldman Sachs amerıkalyq iri ın­vestısııalyq banki – osy aýqymdy aımaq­tardaǵy ınvestısııalyq ótimdilikke qolje­timdilikti, sonyń ishinde «Beldeý jáne jol» bastamasy aıasynda bırjanyń strategııalyq seriktesteri men aksıonerlerine aınaldy.

AHQO bırjasy jumys isteı bastaǵan bir jylǵa jýyq ýaqyt ishinde tartylǵan aksıonerlik kapıtal somasy 70 mln dollardan asty. 2019 jyldyń birinshi jarty­jyldyǵynda AHQO bırjasy aksııalary naryǵynyń jalpy kapıtaldanýy 1,9 mlrd dollardy qurady.

Sıfrlandyrý aıasynda, osy jyldyń basynda taraptarǵa AHQO sotyna álemniń kez kelgen núktesinen elektrondy túrde sotqa júginýge múmkindik beretin eJustice óńirge arnalǵan onlaın-júıe iske qosyldy.

Munyń bári AHQO-ǵa bedeldi Qarjy ortalyqtarynyń jahandyq ındeksinde 102-den 51-shi oryn alýǵa, sondaı-aq Ystanbul, Varshava, Býdapesht, Máskeý jáne Bakýden oza otyryp, Shyǵys Eýropa men Ortalyq Azııanyń qarjy ortalyqtary arasynda 1-oryn alýǵa múmkindik berdi.

Birinshi qarjy vıse-mınıstri Berik Sholpanqulov AHQO týraly konstıtýsııalyq zańǵa tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasyn tanystyrdy. Zań jobasynda usynylǵan túzetýlerdi eki blokqa bólýge bolady: birinshi blok – bul ınvestısııalyq salyq rezıdenttiligi; ekinshi blok – AHQO qyzmetine qatysty naqtylaýshy normalar.

B.Sholpanqulov atap ótkendeı, birinshi blok – ınvestısııalyq rezıdenttilik baǵdarlamasy – búginde álemde jetkilikti túrde keń taralǵan qubylys.

Búginde rezıdenttik baǵdarlamalardyń eki túrin usynatyn 80-nen astam uqsas baǵdarlamalar bar. Birinshi túri AQSh, Kanada, Ispanııa sekildi elderde, sondaı-aq ınvestısııalar úshin turýǵa yqtııarhat beretin Latvııa men Grekııada júzege asyrylatyn baǵdarlamalar. Baǵdarlamanyń ekinshi túri ınvestısııalyq vızany jáne eldiń salyq rezıdenttiligin alýdy usynady (ıaǵnı ınvestısııalyq salyqtyq rezıdenttik baǵdarlamasy). Mundaı elder – Italııa, Shveısarııa, Kıpr jáne Ulybrıtanııa.

Qazaqstanda baǵdarlamanyń dál ekinshi túrin – ınvestısııalyq salyqtyq rezıdent­tikti qoldaný usynylady. Osylaısha, zań jobasynda «ınvestısııalyq rezıdent» uǵymyn jáne «ınvestısııalyq sa­lyq­tyq rezı­denttik» baǵdarlamasyn engizý qarasty­rylǵan. Investısııalyq salyq­tyq rezı­denttik baǵdarlamasynyń negizgi tujy­rym­damasy – ınvestordyń jáne onyń otbasy músheleriniń Qazaqstan Respýb­lı­­kasyna birneshe márte kelý vızasyn alý múm­kin­digin usyna otyryp, ınvestısııalar tartý. Áleýetti ınvestorlar óz qara­jat­taryn AHQO bırjasynda aınalatyn qarjy quraldaryna jáne baǵaly qaǵaz­darǵa salady. Sondaı-aq zań jobasynda ınvestı­sııalyq salyq rezıdentterine Qazaqstan Respýblıkasynan tys jerlerdegi kózderden alynatyn tabystarǵa jeke tabys salyǵyn tóleýden bosatý qarastyrylǵan. Oǵan qosa, Qazaqstan aýmaǵynda paıda bolǵan kiristerge Salyq kodeksine sáıkes salyq salynatyn bolady, al sheteldik tabystarǵa salyq salynbaıdy. Zań jobasynda AHQO qatysýshylarynyń qyzmetterinen QQS bosatý qarastyrylǵan.

Túzetýlerdiń ekinshi blogy AHQO qyzmetine qatysty naqtylaýshy normalardy qamtıdy. Osylaısha, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń organdary eńbek qatynastaryn jáne satyp alý rásimderin retteıtin aktilerdi qabyldaýǵa quqyly. «Valıýtalyq retteý jáne valıýtalyq baqylaý týraly» jańa zańǵa sáıkes keltirý úshin naqtylanǵan túzetý engizildi.

«Qorytyndylaı kele, Qazaqstanda ınvestısııalyq rezıdenttik baǵdarlamasyn iske qosý uzaq merzimdi perspektıvada eleýli ınvestısııa ákelýi tıis ekenin atap ótkim keledi», dedi B.Sholpanqulov.

Jańa zańnamalyq bastamalar tartymdy ınvestısııalyq ahýal qurýǵa jáne ınvestorlar tarapynan senim qatynastaryn qalyptastyrýǵa yqpal etedi.

«100 naqty qadam» Ult jospary aıasynda 2015 jyly AHQO týraly arnaıy Kons­tıtýsııalyq zań qabyldanyp, onyń maqsaty, mindetteri men qyzmetiniń prınsıpteri anyqtaldy. Osy Konstıtýsııalyq zańǵa búgin usynylyp otyrǵan túzetýler Qarjy ortalyǵynyń elimizdiń negizgi qarjy platformasy retinde jyldam qalyptasyp, damýy­na jáne onyń ıýrısdıksııasyn ınves­tısııalardy tartý men qorǵaý úshin paı­dalanýǵa múmkindik beredi», degen Úki­met basshysy AHQO qyzmetin jetildirý jó­nindegi jumystardy jalǵastyrýdy tapsyr­dy.

Sondaı-aq Úkimet otyrysynda áleýmet­tik mańyzdy taýarlarǵa baǵalardyń turaq­ty­lyǵyn qamtamasyz etý máseleleri qaraldy.

Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sultanov, Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov azyq-túlik taýarlarynyń qazirgi baǵalary, turaqtandyrý qorlarynyń qyzmeti jáne baǵalardyń ósýine jol bermeý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly baıandady. Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov, Jambyl oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetov óńirlerdegi jumystar týraly aıtyp berdi.

Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵalaryn turaqtandyrý jáne ustap turý, onyń ósý sebepterin birtindep joıý maqsatynda osy jyldyń 16 tamyzynda kúshine engen sharalar kesheni ázirlendi. Olardyń ishinde – otandyq taýar óndirýshilerdiń taýarlardy barlyq saýda nysandaryna ornalastyra alý múmkindigi, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna saýda ústemesin 15%-dan aspaıtyn mólsherde bekitý jáne jetkizýshilerden qosymsha aqy alýǵa tyıym salý, 4 negizgi taýarlyq pozısııaǵa (pııaz, kartop, sábiz, qyryqqabat) baǵanyń maýsymdyq ósýine jol bermeý. Sonymen qatar óńirler kóterme-taratý saýda ortalyqtarynyń, saýda obek­ti­leriniń qurylysyn jáne naryqtardy jań­ǵyrtýdy qamtamasyz etedi.

Premer-Mınıstr A.Mamın Memleket bas­shysy Qasym-Jomart Toqaevtyń jaqyn­da Aqordada ótken keńeste áleýmettik mańy­zy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵany ustap tu­rý máselesiniń mańyzyn atap ótkenin aıtty.

«Ákimder baǵa ósimine jol bermeý máselesin erekshe baqylaýda ustaýy qajet jáne kún saıyn monıtorıng júrgizip, jedel sharalardy qabyldaýy tıis», dedi A.Mamın. Ákimdikterge áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵany turaqtandyrý tetikterin iske asyrýdyń úlgilik óńirlik erejelerin bekitý jumystaryn jedeldetý jáne turaqtandyrý qorlarynda ónimderdi satyp alýǵa aldyn ala kirisý tapsyryldy. Satyp alýlar ıntervensııalaryn júzege asyrý úshin ÁKK shottary men depozıtterinde 3,7 mlrd teńge bar.

Turaqtandyrý qorlary jumysynyń tıimdiligin odan ári arttyrý maqsatynda, Premer-Mınıstr atap ótkendeı, turaqtan­dyrý qorlarynyń qyzmetine tekserý júrgizý, olardyń jumysyn qaıta qurý jáne taýarlyq ıntervensııalar úshin satyp alýdy jedel júrgizý qajet. Sondaı-aq asa áleýmettik mańyzy bar 10 ónimdi shyǵarý baǵdarlamasyn ázirleý tapsyryldy. Bul baǵany ustap turýdyń mańyzdy faktory bolady.

Mınıstrler kabınetiniń basshysy Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligine qys­qa merzim ishinde biryńǵaı onlaın platfor­manyń ázirlenýin qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Atalǵan júıeniń kómegimen azamattar áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵalaryn óńirler men naqty dúkender turǵysynan onlaın rejiminde qadaǵalap, sonymen qatar baǵa monıtorıngine tikeleı qatysa alady.

 

Sońǵy jańalyqtar

Almaty qalasynda jer silkindi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar