Logıstıka men iskerlik haby – Uly Jibek jolynyń jalǵasy

Sársenbi, 20 aqpan 2013 7:11

Babalar kásibi – násibiń

Qazaqstannyń geografııalyq jaǵy­nan Batys pen Shyǵysty, Ońtústik pen Soltústikti kókteı ótetin transulttyq dálizderdiń ortasyna ornalasýy – Eýrazııa atalatyn alyp keńistikte óte úlken jobalarǵa jol ashyp otyr.
Osyǵan oraı Elbasy Nursultan Na­zarbaev Úkimetke 2016 jylǵa qaraı Qazaq­standy Ortalyq Azııa aımaǵynyń saýda, logıstıka jáne iskerlik haby retinde qalyptastyrý jaıly nusqaý berdi.

Sársenbi, 20 aqpan 2013 7:11

Babalar kásibi – násibiń

Qazaqstannyń geografııalyq jaǵy­nan Batys pen Shyǵysty, Ońtústik pen Soltústikti kókteı ótetin transulttyq dálizderdiń ortasyna ornalasýy – Eýrazııa atalatyn alyp keńistikte óte úlken jobalarǵa jol ashyp otyr.
Osyǵan oraı Elbasy Nursultan Na­zarbaev Úkimetke 2016 jylǵa qaraı Qazaq­standy Ortalyq Azııa aımaǵynyń saýda, logıstıka jáne iskerlik haby retinde qalyptastyrý jaıly nusqaý berdi. Bul mańyzdy mindetti júzege asyrý isin «Qazaqstan temir joly» UK» AQ-qa senip tapsyrdy.

Memleket basshysy N.Nazarbaev Úki­­metke «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ-pen birlese otyryp, «Qazaqstan temir jo­ly» UK» AQ negizinde álemdik, tran­s­­ult­­tyq deńgeıdegi, aktıvtiń tolyq qura­myn qamtamasyz ete alatyn kóliktik-lo­gıs­tı­kalyq kompanııa qurýǵa tapsyrma ber­geni málim. Sonymen, QTJ transulttyq deńgeıdegi mýltımodýldy logıstıkalyq operator qurýda negiz bolmaq. Búginde negiz bolyp ta jatyr. Endeshe, «Qazaqstan – Jańa Jibek joly» jobasynyń negizgi júzege asyrýshysy jáne keleshekte Qazaqstan logıstıkasy habynyń bas operatory bolatyn «QTJ» UK» AQ-tyń búgingi aty, jańa zatyna oraı tolyq ózgeristerge yqpal etetin basty baǵyttary qandaı?
Elbasy senimine ıe bolǵan alyp kompa­nııa­nyń bilikti mamandary men eńbek­ker­­leri jańa jobaǵa qulshyna kirisýde. Eko­­­nomıkamyz qarqyndy damyp, el órisi ke­ńe­ıip keledi. Ekonomıkamyz qaryshtap da­myǵan saıyn júk tasymaly da arta tú­sýde. Buryn júk jóneltýshiler taýardy jetkizýdi ǵana talap etse, qazirgi tańda onyń servıstik qyzmet túrlerin álemdik stan­dart­tarǵa jetkizý mindeti qoıylyp otyr. Osy­ǵan oraı logıstıka, iskerlik hab degen uǵymdardyń aıasy ulǵaıyp, shekara asyp barady.
Logıstıka – taýardy bir esikten ekinshi esikke din aman jetkizip berý qyzmeti. Al iskerlik haby – shartaraptyń bárimen baılanysyp, múddeles elder men kompanııalardyń ortaq otaýyna aınala bilý, ıaǵnı álemdegi taýar tasymaldaýshylardyń qolaıly ári tıimdi aılaǵyn jasaý bolmaq.
Rasyn aıtsaq, osynaý ǵalamat joba­ny júzege asyryp, erteńgi kúni álem damýyn­daǵy ata-babalarymyzdyń mańyzdy mıssııa­syn abyroımen jalǵastyra alatyn ulttyq kadrlar elimizde tym az. Munymen qatar, lo­gıstıka, iskerlik hab uǵymdary áli halyq sanasyna tolyq sińip, túsinikti uǵymǵa aınalyp úlgergen joq. Sondyqtan, logıst-me­nedjer mamandar daıyndaýmen birge, jańa uǵymdardy halyqqa tereń túsindirip, onyń paıdasyn, utymdy tustaryn keń na­sıhattaǵan jón. Izgiligi mol bul is, el bas­shylyǵynyń nazarynan tys emes. Má­se­len, QTJ-nyń Kóliktegi tehnologııalar ortalyǵyna ótken jyly Kıýne atyndaǵy logıstıka ýnıversıtetiniń Logıstıka jáne korporatıvtik basqarý mekemesiniń logıs­tıka adıýtant-professory, basshylardy oqytý boıynsha bas dırektory Dj. Rod Franklın keldi. Ol «QTJ» UK» AQ or­ta­lyq apparatynyń 20 menedjer-mamany men Logıstıkalyq oqý ortalyǵynyń 5 qyz­metkerine álemdegi logıstıkalyq qyz­metter jóninde dáris oqydy. Oqý merzimi 10 kúnge jalǵasty. Biraq, 10 kúnniń bárinde jalǵyz Rod Franklın ǵana emes, atalǵan ýnıversıtettiń taǵy 2 professory da sabaq júrgizdi. Olar – atalmysh ýnıversıtettiń baǵ­darlama dekany, menedjment boıynsha adıý­tant-professor, doktor Mattıas Hıýn men baǵdarlama dekany jáne logıstıka fakýltetiniń basshysy professor, doktor Alen Mak Kınnon. «Jetkizý tizbegin basqarý jáne logıstıka menedjmenti» taqyrybynda júrgizilgen dárister mamandarymyzdyń bilim-biligin arttyrýmen qatar, eldegi logıstıka salasynyń órkenıetti órleýine óz paıdasyn tıgizedi. Áıtkenmen, elimizde áli de logıst-menedjer mamandardyń tym az ekenin taǵy qaıtalaımyz. Sondyqtan, bú­gingi qazaq balasy, ata-babalarymyzdyń Uly Jibek jolyndaǵy tól kásibin jańǵyr­typ, qaıta ıgerip, urshyqtaı ıirip alyp ke­týi úshin kóp izdenip, mol tájirıbeni jedel jınaýyna týra kelip tur desek, Alash ba­lasyn orynsyz asyqtyrǵanymyz emes. Ata-babalarymyzdyń tól kásibi deýimizdiń sebebi, Prezıdent janyndaǵy Shetel ınvestorlary keńesiniń 25-shi otyrysynda Elbasy «Jańa Jibek joly»: Qazaqstan ózi­niń baıyrǵy tarıhı rólin qalpyna kel­ti­rip, Ortalyq Azııa aımaǵynyń iskerlik tran­zıttik haby bolýǵa tıis. Eýropa men Azııa­nyń arasyndaǵy ózindik kópir bolýǵa laıyqty. Bul Qazaqstannyń halyqaralyq deńgeıdegi kóliktik-logıstıkalyq, qarjy­lyq-iskerlik, ınnovasııalyq-tehnologııalyq jáne týrıstik mańyzdy kóliktik dálizi bolyp qurylady», degen bolatyn. Osyndaǵy «Qazaqstan óziniń baıyrǵy tarıhı rólin qalpyna keltirip» degen sózder, qazirgi el áleýetin arttyrý isindegi jańa qyzmet bolyp tabylatyn kóliktik-logıstıka men iskerlik hab ata-babalarymyzdyń ejeldegi kásibiniń jańarǵan túri ekenine meńzeıdi. Buıyrtsa, Elbasynyń arman-tilegi oryndalsa, 2020 jyldary Qazaqstannyń tranzıttik júk tasymaldaý áleýetin jylyna 50 mıllıon tonnaǵa deıin kóterýge bolady. Muny óz mamandary­myzben birge shetelderdiń osy saladaǵy bilgirleri de aıtyp júr.

Qazaq logıstıkasy – tanysý, tabysý kózderi

«Qazaqstan temir joly» UK» AQ logıs­tıka ortalyǵy elimizdiń kólik salasynyń Problemalar kitabyn qalyptastyrdy. Onda eldegi kóliktik-logıstıkalyq salany úılesimdi ári tıimdi túrde damytýǵa ke­dergi keltiretin aǵymdaǵy máselelerdi sheshý joldary izdestirilip, taldanýy úshin te­mir jol, áýe, avto jáne sý kóligi tanys­­ty­rylyp, qyzmetteri kórsetilgen. Basty maq­­sat otandyq kóliktik-logıstıkalyq jú­­ıe­ni damytýda aıaqqa tusaý salatyn kem­­­­shi­likterdi, túıindi túıtkilderdi anyq­­­­taý bo­lyp tur. Instıtýttyq jáne qu­qyq­tyq sıpattaǵy saýaldar keshenin «KAZ­LO­­GIS­TICS» kóliktik-logıstıkalyq qa­ýym­­das­ty­ǵy Kólik jáne kommýnıkasııa­lar mı­nıstrli­giniń araaǵaıyndyǵymen Úki­met­tegi logıstı­kalyq júıelerdi damytý bo­ıynsha vedomstvo­aralyq komıssııa qa­ra­ýyna usynylǵan. Kitap júıeli túrde to­lyqtyrylýda, kerekti aqparattar men de­rek­ter kúnbe-kún qosylýda. О́z kezeginde bul «Logıstıkalyq anyqtamalyq» rólin atqarady.
Osyǵan oraı «KAZ­LO­­GIS­TICS» aqpa­­­rattyq-taldamalyq veb-portaly arqyly turaqty monıtorıng te júrgizilýde. Atalǵan portal memlekettik-jeke menshik seriktestigi tetikterin shıratýǵa, salaǵa sheteldik ınves­tısııalar tartýǵa septigin tıgizedi. Sondaı-aq, saýda alańy ispetti portalda tirkelgen san-alýan kólik kompanııalary erkin suhbat quryp, olardyń ózara iskerlik baılanys ornatýy jeńildeı túsedi. О́ıtkeni, barlyq aqparat osy jerde toǵysady.
Qazaqstandyq logıstıka portaly eli­mizdiń kólik salasyn bir arnada tú­­ıistiretin, sheteldik kompanııalar da «báı­gege» qo­syla alatyn jalǵyz ári tuń­­ǵysh týyndy. Joǵaryda aıtylǵan qa­ýymdastyq týraly sóz taratsaq, «KAZ­LO­­GIS­TICS» kóliktik-logıstıkalyq qa­ýym­dastyǵy kóliktiń ár túrine jatatyn sýbektilerdiń múddesin teńestirip otyrady. Sóıtip, Qazaqstannyń kóliktik logıstıkasyn damytý boıynsha qoǵamdyq úılestirýshi qyzmetin atqarady. Nátıjesinde, kóliktiń barlyq túrinde tasymal úderisine jumylǵan memlekettik mekemeler men qurylymdardyń, kásip ıeleriniń yntymaqtastyǵyn nyǵaıtady. Osy aıtylǵandardyń múltiksiz júzege asyrylýy maqsatynda qaýymdastyq ótken jyldyń naýryz aıynda qurylǵan bolatyn.

Shyǵys, Batys logıstıkalyq haby

Astanada boı kóterip, iske qo­sylǵan «Metro», «Magnym», «Pamstor», t.b. saýda ortalyqtary osy logıstıkalyq qyzmet kórsetetin saýda oryndarynyń alǵashqy qarlyǵashtary. Al Qytaı shekarasyndaǵy «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵy elimizdegi logıs­tıkalyq tizbekter men iskerlik habtyń iri ortalyqtarynyń biri bolmaq. Iаǵnı Qazaq­stannyń logıstıkalyq hab jobasyndaǵy «Shyǵys qaqpasy». «Qorǵas» ShYHO álemde teńdesi joq biregeı joba bolyp tabylady. Osyǵan baılanysty nıet bildirýshi kásip ıelerine yńǵaıly jaǵdaı jasalyp, bolashaǵy zor sharapatty sharýalarǵa qarjy salýǵa barlyq múmkindik qarastyrylǵan. Munda búginniń ózinde 10 myńǵa jýyq adam bolyp shyǵypty. Negizi, «Qorǵas» ShYHO-ny qurý eki kezeńnen turady. 2005-2010 jyldar aralyǵyndaǵy daıyndyq kezeńinde quqyqtyq-normatıvtik baza jasaqtalyp, aımaqty daıyndaý jáne josparlaý, jobalyq-smetalyq qujattamany ázirleý, ortalyqty qamtamasyz etetin ınfraqurylymdardy salýdy tarazylaý tyndyryldy. 2006-2018 jyldar boıynsha ınvestısııalyq kezeńniń tusaýy kesildi. Bul kezde ortaq iske ınvestorlar tartylýda. Al 2018 jyldan «Qorǵas» tolyqqandy tirshiligin bastaıdy.
Aldaǵy 2016 jyly Aqtaý portyn keńeıtý jobasy aıaqtalady. Ol óz kezeginde Kaspıı jaǵalaýy elderine, Reseıge, odan keıin Eýropaǵa jol ashatyn Qazaqstannyń «batys qaqpasyna» aınalady. Búginde Aqtaý teńiz portyn «Qazaqstan temir joly» UK» AQ-tyń basqarýyna berý shara­lary da aıaqtalyp keledi. Tıisti zańdarǵa ózgertýler engizilip, Aqtaý porty keıin QTJ-nyń jarǵylyq kapıtalyna nemese senimdi basqarylýyna beriletindeı «Samuryq-Qazyna» qoryna tapsyrylýda. Sóıtip, taıaý bolashaqta «Qorǵas» iskerlik jáne ındýstrııalyq-logıstıkalyq haby arnaıy ekonomıkalyq aımaqty, Jetigen-Qorǵas temir jolyn, Batys Eýropa – Batys Qytaı avtokólik jolyn, sondaı-aq, áýejaı keshenin tehnıkalyq baılanystyratyndaı júıe qurylýda. Sol kezde Elbasy aıtqandaı, 2020 jyly elimiz arqyly ótetin tranzıttik júk aǵymynyń kólemi eki esege, 2050 jyly 10 esege ósetin bolady.
Negizi, álemdik deńgeıdegi kóliktik-logıstıkalyq kompanııa qurýdyń barlyq artyqshylyqtaryn qazirgi kezdegi eksport pen tranzıttiń kóliktik-logıstıkalyq tizbegin saraptaı otyryp anyqtaýǵa bolady. Máselen, sarapshylardyń baǵamdaýyna qaraǵanda, mýltımodýldy logıstıkalyq operator, astyqtyń tonnasyna kólik shyǵynyn 184-ten 154 AQSh dollaryna deıin, sondaı-aq jetkizip berý ýaqytyn, atap aıtqanda, Soltústik Qazaqstannan Ámirabad aılaǵyna deıin 25-ten 16 kúnge deıin qysqarta alatyn kórinedi. Sondaı-aq, jyldamdyǵy joǵary poıyz Qytaıdan Eýropa odaǵyna Qazaqstan aýmaǵy arqyly 15 táýlikte jetedi. Al transsibirlik tasymal merzimi 18-20 táýlikti quraıdy eken. Osy mysaldardan-aq elimizdiń tranzıttik áleýetin elestete berińiz.

Qol jetken jetistikter

Logıstıka men tranzıttik jetistiktiń biri retinde Qytaı – Eýropa odaǵy baǵytynda jiberilgen joǵary jyldamdyqty kon­teı­nerlik poıyzdardy atasaq bolady. Mundaı qozǵalystyń ashylýynan bólek, Qazaqstan arqyly tranzıttik júkterdi jóneltý jáne birlesken logıstıkalyq ónimder jasaý boıynsha Azııa – Tynyq muhıty aımaǵy elderi júk jóneltýshilermen áriptestik ke­lisimderge otyrǵanymyzdy aıtqan du­rys. Atalǵan logıstıkalyq joba boıynsha júk jóneltýler transqazaqstandyq baǵ­darlardyń básekege qabilettigin aıǵaqtap, bul baǵyttar boıynsha qosymsha júk aǵyndaryn tartýǵa bolatynyn ańǵartty. Osyǵan baılanysty, ótken jyly Qytaıdyń Ýhan – Chehııanyń Pardýbıse baǵyty bo­ıynsha 50 konteınerden turatyn qa­nat­qaqty poıyz saparǵa attanyp, 14,7 táý­­lik­te 10 569 shaqyrym jol júrip ótti. Al­dyn ala kedendik aqparattandyrý al­­­ǵy­­sharty bolǵan «Elektrondy poıyz» jo­­basy aıasynda konteınerlik quram bir jarym saǵattyń ishinde resimdelip úl­­­­ger­di. 18 jeltoqsanda Qytaıdyń Chen­­­dý jáne Pol­shanyń Lodz qatynasynda «CHEN­G­DUXINGRAPHICSCO.LTD» kom­­­panııasynyń ónimi salynǵan synaq­tyq konteınerlik poıyzy (41FEU) uıym­­das­­tyryldy. Onda kedendik baqylaý 1,2 saǵatty, jyljymaly qurammen qamtamasyz etý jáne Dostyq stansasynda júkti qaıta tıeý jalpy alǵanda 11,5 saǵatty, 9 559 shaqyrymǵa sozylǵan baǵ­dardaǵy jalpy jyldamdyq 14,8 táýlikti, Qa­zaqstan boıynsha 4,2 táýlikti quraǵan. Bú­ginde tájirıbe júzinde boljamdalǵan qo­symsha tranzıttik tasymal kólemi naqty ómirde múmkin ekenine, barlyq qatysýshylar birlese jumylsa, transqazaqstandyq baǵ­dar­­lar QHR men ATMAN aýmaǵyndaǵy klı­ent­terdiń qyzyǵýshylyǵyn oıatatynyna qa­zaq mamandarynyń kózi jetti. Sonymen qa­tar, birneshe qytaılyq kompanııalar júk­­te­rin Qazaqstan arqyly ótkizýge yqylas bildirgenin aıtqan jón, deıdi logıstıka mamandary.
Qazirgi basty másele – Birtutas lo­gıstıkalyq operator qurý, ıaǵnı mýltımodýldy jáne aralas tasymal túr­le­rine qyzmet kórsetetin jan-jaqty ın­fraqurylym qurý bolyp tabylady. Júktelgen mańyzdy qadamnyń biri «Q­a­zaqstan Jańa Jibek joly» jobasy bo­ıynsha el Úkimetiniń keshendi is-sharalar josparyn júzege asyrý ekeni anyq. Jáne de «Qazaqstan-2050» Strategııasyna sáı­kes, «ınfraqurylymdyq ortalyqtar» qu­rýǵa kúsh salatyn ınfraqurylymdy da­­mytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn múl­tiksiz oryndaý. Transqazaqstandyq baǵdarlarda júk aǵynyn kóbeıtip, ishki jáne syrtqy termınaldyq-agenttik jelini damytý, eksporttyq jáne tranzıttik áleýetti órkendetýde Búkilálemdik banktiń «LPI» logıstıka tıimdiligin baǵalaý ındeksinde Qazaqstandy joǵary dárejege kóterý de kózdegen mejeniń biri bolyp tur.

Kóliktik logıstıkany damytý tásilderi

Rasynda da, Qazaqstan Eýropa men Azııanyń arasyna qolaıly ornalasý arqyly – eki úlken qurlyqty jalǵaýshy altyn kópir ispetti. Sondyqtan baǵzy zamandardan beri bizdiń el aýmaǵymyz úlken qurlyqtardyń saýda joly bolǵany málim.
Sońǵy 20 jylda Eýropa men Azııa arasyndaǵy taýar aınalymy kúrt ósti. Osyǵan baılanysty, ınfraqurylym qyzmetine talap kúsheıdi, básekelestik rynogy jańa kólik dálizderin keńeıtýge suranyp jatyr. Elbasynyń Qazaqstandy 2016 jylǵa qaraı aımaqtaǵy iri logıstıka ortalyǵy retinde moıyndatyp, Jibek jolyn jańǵyrtý týraly bergen nusqaýy sol suranysty qanaǵattandyrarlyq tusqa dál kelgen edi. Elbasynyń sol tapsyrmasyna oraı, 2013 jyldyń 11 qańtarynda Premer-Mınıstrdiń №231 ókimimen bekitilgen «Qazaqstan – Jańa Jibek joly» jobasyn júzege asyrý boıynsha keshendi is-sharalar jospary jasaldy. «Qazaqstan – Jańa Jibek joly» keshendi jospary kóliktik-logıstıkalyq júıe, ındýstrııa, ınnovasııa, qarjylyq quraldar sııaqty uǵymdardyń basyn biriktiretin ekonomıkanyń serpindi salalarynan turady.
Aýqymy ǵalamat josparǵa, kóliktik logıstıkany damytýǵa arnalǵan kelesi ozyq tásilder kiredi:
– Kóliktegi qujat aınalymyn avto­mat­tan­dyrýdyń «Elektrondy poıyz» jobasy;
– «Dostyq – Jasyl dáliz» jobasy;
– «Shattl» júrdek konteınerlik poıyzdar jobasy;
– «Ǵalamdyq seriktes» jobasy;
– «Qorǵas – Shyǵys qaqpa» kóliktik-logıstıkalyq haby jobasy;
– «Qazaqstannyń logıstıkalyq kartasy» jobasy;
– «Otandyq jáne halyqaralyq bıznestiń qatysýymen ishki jáne syrtqy termınaldar jelisin qurý» jobasy;
– «LPI logıstıkalyq klımat deńgeıin kóterý» jobasy.
Buıyrtsa, «Qazaqstannyń Jańa Jibek joly» jobasy halyqaralyq qatynastardy jandandyra túsip, eldiń tranzıttik áleýetin kúsheıtip, nyǵaıtady. Transshekaralyq yntymaqtastyqty keńeıtip, halyqaralyq kólik keńistigine yqpaldasýdy jedeldetedi. Munymen birge, ınvestısııa tarta otyryp, ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa oń áserin tıgizedi. Sondyqtan qajetti núk­te­lerdi anyqtaý maqsatynda ótken jyly júr­gizilgen saraptaý jumystaryna júgin­gen logıstıka mamandary, kóliktik-logıs­tıkalyq ortalyqtar salý tıimdi bolatyn eldi mekenderdi iriktedi. Ishki termınaldar jelisiniń aıqyn kórinisi túzildi. Atap aıtqanda, «Qorǵas – Shyǵys qaq­pa» AEA haby, Astana, Shymkent, Aqtóbe, Aq­­taý, Oral, Pavlodar, Semeı, Petropavl jáne Qaraǵandy men Dostyq stansasy. Bú­gin­de jobalardyń ekonomıkalyq tıimdiligi, kezdesýi múmkin táýekelder men áleýmettik áse­ri turǵysynan yqtımal kóliktik-logıs­tı­­kalyq ortalyqtardy ornalastyrý úshin «QTJ»UK»AQ-tyń qarjysy esebinen teh­nıkalyq-ekonomıkalyq negizdemeler jasalyp jatyr. Bul qujattyq jumys qazan aı­ynda aıaqtalady. Odan keıin, buıyrtsa, toq­san taraý joldyń boıyna qan júgire bastaıdy.
Nurbaı ELMURATOV.