Aıqyn da jarqyn baǵdarlama

Sársenbi, 20 aqpan 2013 7:28

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Na­zarbaev 2012 jylǵy 14 jel­toqsandaǵy halyqqa Joldaýynda bilim berý salasyna zor kóńil bólgeni qýantady. D.Serikbaev atyn­daǵy Shyǵys Qa­zaqstan mem­lekettik tehnıkalyq ýnıver­sı­tetiniń professorlary men oqy­týshylary, stýdentteri Elba­synyń Joldaýyn teledıdardan kórip, zer sala tyńdady. Prezıdenttiń ár tujyrymy, árbir tapsyrmasy bizdiń kókeıimizden shyqty. Bul Joldaý – Qazaqstandy odan ári gúldendire berýdiń, el turmysyn jaqsarta túsýdiń aıqyn da jarqyn uzaq merzimdi baǵdarlamasy.

Sársenbi, 20 aqpan 2013 7:28

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Na­zarbaev 2012 jylǵy 14 jel­toqsandaǵy halyqqa Joldaýynda bilim berý salasyna zor kóńil bólgeni qýantady. D.Serikbaev atyn­daǵy Shyǵys Qa­zaqstan mem­lekettik tehnıkalyq ýnıver­sı­tetiniń professorlary men oqy­týshylary, stýdentteri Elba­synyń Joldaýyn teledıdardan kórip, zer sala tyńdady. Prezıdenttiń ár tujyrymy, árbir tapsyrmasy bizdiń kókeıimizden shyqty. Bul Joldaý – Qazaqstandy odan ári gúldendire berýdiń, el turmysyn jaqsarta túsýdiń aıqyn da jarqyn uzaq merzimdi baǵdarlamasy.

Bolashaq mamandar daıarlaýdyń sapasyn arttyrý bilim berýdi jetildirýdiń basty maqsaty bolyp otyrǵan búgingi shaqta D.Se­rik­baev atyndaǵy Shyǵys Qazaq­stan memlekettik tehnıkalyq ýnı­versıteti alda turǵan mindetterdi tabysty sheshý jolynda keshendi sharalar qoldanýda.
Elbasynyń joǵary bilimniń sapasy eń talǵamdy talaptarǵa saı bolýy, oqý oryndary álemniń jetekshi ýnıversıtetteriniń qata­ry­na qosylýǵa talpynýy kerek degen tapsyrmasyn ShQMTÝ-diń professorlary men oqytýshylary basshylyqqa alyp otyr. Bul iste ýnıversıtettiń Batys pen Shy­ǵystyń, Azııanyń damyǵan el­de­riniń joǵary oqý oryndary­men baılanysyn bir júıege kelti­rip, yntymaqtastyqty odan ári tereńdete túsýiniń mańyzy mol bolmaq. Biz búginniń ózinde eli­mizdegi eń tańdaýly oqý orny – Nazarbaev Ýnıversıtetimen is­kerlik baılanys ornattyq.
Ýnıversıtette kásibı she­ber­­ligin iste dáleldegen alty júz­den astam professorlar men­ oqy­týshylar qyzmet etedi. Stý­dent­terdiń ǵylymı-zertteý ju­my­syna belsene aralasýy­ ustaz­dardyń biliktiligine, tájirıbesine tikeleı baılanysty. Bilim berý ǵylym arqyly júzege asatyn­dy­ǵyn eskere otyryp, biz professorlar men oqytýshylardyń bú­gingi kúnniń óskeleń talaptaryna aldymen ózderiniń saı bolýyn qadaǵalaımyz, olardyń elimizdegi aldyńǵy qatarly joǵary oqý oryndarynda bilimderin jetil­di­rýin uıymdastyramyz.
Prezıdent Joldaýy ýnıversıtet ǵalymdarynyń ınnovasııalyq ekonomıka men orta qalyptastyrý jolyndaǵy jaýapkershiligin arttyryp, senimin kúsheıtti. Eger alǵashqy jıyrma jyl qalyptasý men ósý kezeńi bolsa, aldaǵy jıyr­ma jylda Qazaqstan jańa sa­tyǵa kóshýge  – joǵary tehnologııalar men ınnovasııalar álemine ázirlenýde. Sony ta­lap­tarǵa sáıkes ǵylymnyń is jú­zindegi nátıjeliligine bet bu­rýy­­myz kerek. Memleket basshysy­ qa­zaqstandyq ınnovasııalyq júıe­niń osal tusy ǵylym men bız­nes­ ortanyń, óndiristiń tıimdi is-qı­my­ly joqtyǵy ekenin san már­te­ eskertken. «Bıznes jáne ǵy­lym- 2020» jol kartasynyń taldap­ ja­­salýynyń kókeıkestiligi de osynda.
Búgingi tańda kadrlardy daıar­laý men qaıta daıarlaý údemeli-ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mý jónindegi memlekettik baǵ­dar­lamaǵa sáıkes júrgizilýi tıis. Bul – mamanǵa tapsyrys be­rýshi kásiporyndar bolashaq qyz­met­keriniń kásibı sheberligine, naqty mekemeniń talaptaryna mamannyń saı bolýyna múddelilik degen sóz. Sondyqtan, oqý úderisine tap­syrys berýshi aralasýy kerek. Sońǵy jyldary jumys be­rý­shi ýnıversıtetimizge kelip, ózi­niń erteńgi mamanyn tańdaıdy. Sóı­tip, jas maman qyzmetke naqty ón­diris jaǵdaıynda daıyndalady. Ol jumys prosesin kózimen kó­rip, ortany sezinedi, óndiristik qondyrǵylarda jumys isteýge beıimdeledi. Sonda ǵana oqý materıaly sanaǵa tereń sińedi.
Bul – bolashaq ınjener tár­bıeleýdiń tıimdi úlgisi. Ol bar­lyq mamandyqtar boıynsha ju­mys berýshiler qatysýymen ja­sal­ǵan arnaıy kýrstar aıasyn­da týyndaıdy. О́nerkásip kásip­or­nynda praktıkalyq bilim al­ǵan bolashaq mamannyń erteń el qatarly qyzmetker bolyp ke­týine osylaısha jol ashylady. Búgin ýnıversıtettiń barlyq ka­fedralary osyndaı kýrs­tar ash­qan. Al, «Geologııa jáne taý-ken isteri» jáne «Hımııa jáne tús­ti metallýrgııa» kafedralary ózde­riniń bólimshelerin Kazsınk korporasııasynda ashty. «Tústi, asyl jáne sırek metaldar metal­lýr­gııasy» jónindegi dárister ón­diris basynda oqylyp, emtıhan qabyldaýǵa jumys berýshiler belsene qatysady.
«Kazsınk», «Kazsınkmash», «Qazaqmys», «Úlbi metallýrgııa zaýy­­ty», «О́skemen tıtan-magnıı kombınaty», «Azııa-avto», «Armatýra zaýyty» jáne basqa iri kásiporyndardaǵy kafedra fılıaldary arqyly jasalyp, óndiriske engizilgen kóptegen kýrstyq jáne dıplomdyq jobalar stýdentterdiń naqty óndiristik jaǵdaıda joǵary mashyqtanǵan maman bolyp qa­lyp­tasýyna yqpal etýde. Bul kásiporyndarda zamanaýı tehnologııalar men qondyrǵylar shoǵyrlanǵan, ýnıversıtet osylarmen tyǵyz yntymaqta údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jobalaryna belsene qatysyp keledi.
О́ńirimizde mashına jasaý­ óndirisiniń damýyna baılanys­ty «tehnologııalyq mashına­lar» jáne «mashına jasaý» maman­dyqtary boıynsha bilikti ınjenerler daıar­laý mindeti alǵa qoıyldy. Naǵyz mamandy naq­ty óndiris jaǵdaıynda ǵana tár­bıeleýge bolatynyn eskere kele, ShQMTÝ «Azııa-avto» ak­sıo­nerlik qoǵamymen kelisim-shart­qa qol qoıdy. Joǵary oqý or­ny men kásiporyn arasyndaǵy kelisimge sáıkes ǵylymı-teh­nı­kalyq yntymaqtastyq, avtomobıl ónerkásibi úshin mamandar daıarlaý budan bylaı eki jaqtyń da múddeli isine aınalmaq. Bul maqsatqa jetý jolynda avtomobıl zaýytynyń óndiristik bazasynda «Kólik jáne logıstıka» kafedrasynyń fılıaly ashyldy.
HHI ǵasyrda ǵylym jáne ın­novasııa egiz uǵymǵa aınaldy. Alda turǵan kókeıkesti min­det­terge sáı­kes D.Serikbaev atyn­da­ǵy ShQMTÝ ǵy­lymı-zertteý, bilim berý jáne ın­novasııalyq úderisterdi ın­te­gra­sııalaýdyń jańa jolda­ryn qa­rastyryp, júzege asyrýda. Úde­meli ındýs­trııa­lyq-ın­no­va­­­sııalyq damýdyń memlekettik baǵ­dar­lamasynda bel­gilengen qa­zaq­­stan­dyq damýdyń bes basym ba­­ǵyt­ta­ry aıasynda (ener­ge­tı­ka, shı­­­ki­zat pen ónimderdi tereń­de­te óń­­deý, aqparattyq jáne tele­ko­m­­mý­nıkasııalyq tehnologııalar, ómir týraly ǵylym, eldiń ın­tel­lektýaldyq áleýeti) ýnıver­sı­­tet óziniń ǵylymı-zertteý ba­­sym­­dyqtaryn anyqtady. Olar – tabıǵatty tıimdi paıda­laný jáne tabıǵı qorlardy tereń qaıta óńdeý, aqparattyq-kommýnıkasııalyq teh­nologııalar, balamaly energetıka, nanotehnologııalar jáne jańa materıaldar.
Ýnıversıtet «ýnıversıtet-tehnopark» ınnovasııalyq modeli aıasynda bıznesti, bilim berý men ǵylymdy ıntegrasııalaýdyń jaq­sy tájirıbesin jınaqtady. Iri ónerkásip kásiporyndarynyń tapsyrystary boıynsha nano jáne ıadrolyq tehnologııalar, mıneraldy shıkizatty tereń óńdeý tehnologııalary negizinde jańa materıaldar alý jóninde «Irgetas» zerthanasy zertteýler júrgizýde. Bul baǵytta qol jetken jaqsy kórsetkishter de bar. Olardyń qata­rynda jańa qurylys materıaldary men komponentterin, jylý sorǵylary qondyrǵylaryn, ıntellektýaldy kartasy bar energııa qorlaryn esepteý quraldaryn, berılıı totyǵynan jasalǵan qysh buıymdardy, jaryqdıodty shamdardy aıtýǵa bolady.
Olar jańa ǵylymdy kóp qajetsinetin óndirister qurýǵa ba­ǵyttalǵan. Mysaly, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi ýnıversıtettiń ǵylymyn damytýǵa 50 mıllıon teńge bóldi. Al, «Irgetas» ınje­ner­lik zerthanasyn jetildirip otyrý úshin jyl saıyn 13 mıllıon teńge beredi. Mınıstrlik tarapynan basqa da kóptegen irgeli jáne qoldanbaly zertteýler qarjylandyrylýda.
«Ulttyq ınnovasııalyq qor» AQ «Altaı» tehnoparkine 28 mıllıon, al joǵaryda atalǵan jobalardy júzege asyrý úshin 72 mıllıon teńge qarjy bóldi.
Ǵylym men bıznestiń biri­gýi úshin sheteldiń joǵary oqý­ oryndarymen, ǵylymı ortalyq­tary­men jáne kompanııalarymen yn­ty­maqtastyqty damytý kerek. Ýnıversıtet zamanaýı ınno­va­sııalyq tehnologııalar salasynda mańyzdy halyqaralyq ǵy­lymı jobalardy sheteldik ǵalym­dar­men birlese júzege asyrýǵa jumylýda. Byltyr ǵana ShQMTÝ-de Amerı­ka­nyń, Ulybrıtanııanyń, Germa­nııanyń, Koreıanyń, Japo­nııa­nyń, Reseıdiń, Eýropanyń bas­qa da elderiniń 60-tan astam professorlary ýnıversıtetimizdiń stý­dentterine, magıstranttary men doktoranttaryna dáris oqyp, tájirıbelik sabaqtar júrgizdi.
Ýnıversıtet sheteldik áriptes­ter­men baılanysyn nyǵaıtyp keledi. Biz Japonııanyń Akıta ýnıversıtetimen, Germanııanyń Mıýn­hen tehnıkalyq ýnıversı­te­timen yntymaqtasa jumys atqarý­damyz. Bul joǵary oqý oryn­darynyń baı tájirıbesimen ta­ny­syp qana qoımaı, olardyń jaq­sy isterin ózimizge qoldanýǵa qam jasap kelemiz.
«Altaı» tehnoparki ınnova­sııa­­lyq ıdeıalardy izdep tabýmen udaıy shuǵyldanyp keledi. Tehno­park­tiń ǵylymı-tehnıkalyq keńesi usynystardy taldap, saraptama jasaý nátıjesinde kom­mer­sııalyq jaǵynan paıdaly 35 jobany tańdap aldy. Bolashaǵy eń zor degen jobalar olardyń bazasynda shaǵyn ınnovasııalyq kásiporyndar qurý jolymen iske asyrylady. Bul jerde aýyz sýdy tazartatyn jańa turmystyq súzgilerdi, energııany únemdeıtin jaryqdıodty tehnologııalardy jáne basqalardy ataýǵa bolady.
Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memle­kettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda jastarǵa tárbıe berý jumysyn kú­sheıtý talap etildi. Bilim meke­me­leri maman daıarlaýmen qatar onyń segiz qyrly, bir syrly, erik-jigeri myǵym, elin, jerin qas­terleıtin, alda turǵan asýlardy qınalmaı alýǵa qabiletti adam tárbıeleýge mindetti. Sondyqtan, bizdiń aldymyzda tárbıe jumysyn túbirinen qaıta qurý mindeti tur. Ýnıversıtetimizde bul salada da­ tyndyrylǵan ister az emes. Jas­tarǵa patrıottyq tárbıe berý jóninde jasalǵan arnaıy baǵ­dar­la­maǵa sáıkes árbir fakýltet pen kafedra ujymy qyz-jigitterdiń oı-órisin keńeıtý, otansúıgishtik sezimin kúsheıtý jolynda turaqty jumys istep keledi. Joldaýǵa sáı­kes bul baǵdarlamaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizip, jumy­sy­myzdyń mazmunyn jańa sharalarmen baıyta túspekpiz. Stýdent­terdiń oı-pikirin bilip otyrý úshin men olarmen aptanyń árbir seı­senbisinde arnaıy kezdesip, ashyq áńgime ótkizemin. Bul kezdesýlerde jastar oqý, turmys, demalys máseleleri jóninde kóptegen su­raqtar qoıyp, naqty jaýabyn alady. Rektordyń blogyna joldanatyn usynys-pikirler de barshylyq.
Jastarymyzdyń alańsyz bilim alýyna jaǵdaı bar. Ýnıversıtet óz kúshimen eki júz jıyrma oryndyq stýdentter úıin iske qosty. Magıs­tranttarǵa, doktoranttarǵa, jas ǵalymdarǵa jáne stýdentterge arnalǵan bes júz oryndyq jataq­hana qurylysyn bastaǵaly otyrmyz. Sondaı-aq, sport keshenin, kitaphananyń qosymsha úıin salýdy da josparlaýdamyz. Taıaý bolashaqta ýnıversıtettiń bas ǵımaraty keńeıtilmek.
Memleket basshysy N.Á.Na­zar­­baevtyń halyqqa Joldaýyn ýnıversıtet ujymy, stýdentter bi­lim salasyna jasalǵan úlken qam­qorlyq retinde qarsy aldy. Endigi mindet – Prezıdent alǵa qoıǵan tapsyrmalardy júzege asyrý.

Nurlan TEMIRBEKOV,
D.Serikbaev atyndaǵy 
ShQMTÝ rektory, professor.