Bastaýysh – bilimniń irgetasy

Oral qalasynda J.Dosmuhameduly atyndaǵy joǵary pedagogıkalyq kol­ledjinde bastaýysh synyp muǵalimderin daıyndaıtyn oqý oryn­darynyń bilim berý mazmunyn jańǵyrtý boıynsha tuńǵysh eks­perı­menttik joba bastaldy. «Nazar­baev zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymy (NIS) men Ba­tys Qazaqstan oblysy ákimdigi ara­synda qol qoıylǵan áriptestik týraly memorandým aıasyndaǵy jo­banyń maqsaty – bolashaq bastaýysh synyp muǵalimderiniń kásibı daıarlyǵy deńgeıin kóterý. Joǵary pedagogıkalyq kolledjge otandyq jáne sheteldik ozyq tájirıbe – Nazarbaev zııatkerlik mektepteri, sondaı-aq Fınlıandııa, Anglııa jáne AQSh bilim júıesi negizinde jasaq­talǵan «Bastaýysh bilim» mamandyǵy boıynsha eksperımentaldy baǵdar­lamany engizý josparlanýda.

Saltanatty sharaǵa oblys ákimi Ǵalı Esqalıev, «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» DBBU basqarma tóraıymy Kúlásh Shámshıdınova, Oral joǵary pedagogıkalyq kolledjiniń dırektory Svetlana Bahısheva, «Ulttyq aýdarma bıýrosy» qoǵamdyq qorynyń atqarýshy dırektory Raýan Kenjehanuly, «Kazdidac» qaýymdastyǵynyń bas­qar­ma tóraǵasy Valerıı Lebedev, «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» DBBU bilim berý baǵdarlamalary or­talyǵynyń dırektory Janar Áb­dil­dına, halyqaralyq tanymal sarap­shylar – London ýnıversıtettik kolledji­niń doktory Pıter Mehısto men Portýgalııa Aveırý ýnıversıteti professory Djoana de Brıto qatysty.

Muǵalim – kóshbasshy

Sarapshylar búgingi jas urpaqtyń ómiri olardyń ata-analarynyń ómirine qaraǵanda áldeqaıda kúrdeli bolady dep otyr. Soǵan sáıkes bilim berý júıesiniń de aldyna qoıylǵan mindet qıyndap keledi. Biz oqýshynyń boıyna bilim men dúnıetanymnyń sheksiz ekenin sińirýimiz kerek. Mektep – tek bilim beretin oryn emes, jas balany áleýmetke qalyptastyratyn orta, balalardy qarym-qatynasqa, áriptestikke úıretetin keshen. Mekteptiń mindeti – oqý­shynyń sanasyna qorshaǵan or­tanyń, álemniń tutas kórinisin qalyp­­tas­tyrý. Muǵalim – ýaqytty únem­di paı­­dalana biletin, mindetti durys ba­ǵam­daıtyn, máseleni sheshýdiń týra jolyn tez tabatyn, qoǵamǵa qyz­met ete­tin jáne jaýapkershilik arqa­laı ala­­tyn kóshbasshy bolýy tıis. Mek­tep­­ke joǵary kásibı bilikti maman kerek, – dedi «Nazarbaev zııatkerlik mektep­teri» DBBU basqarma tóraıymy K.Shámshıdınova.

Maǵjan Jumabaevtyń «Mekteptiń tiregi de, júregi de – ustaz» degen sózin eske alǵan Kúlásh Noǵataıqyzy Batys Qazaqstan oblysy ákimdigine alǵys aıtty. О́ıtkeni, J.Dosmuhameduly atyndaǵy joǵary pedagogıkalyq kolledj aıasynda tájirıbelik jobany bas­taý týraly usynys ákimdikten túsipti.

– Biz ákimdiktiń tájirıbe týraly usynysyn tolyq qoldadyq. Osy zamandaǵy bilim salasynyń máni men mańyzyn uǵynǵan oblys ákimdigine rızamyz. Biz búgingi urpaqty qalaı tárbıelesek, Qazaqstannyń bolashaǵy sondaı bolady. Osy joba aıasynda jalpy bilim beretin jáne kásibı bilim pánderi boıynsha 108 oqý baǵ­dar­lamasynan turatyn keshendi júıeni tolyq jasap shyqtyq. 90 baǵdarlama muǵalimderdiń bilimin jetildirý bo­ıynsha daıyndaldy. Biz «Kazdidac» qaýymdastyǵyna oqýshylardyń ǵylymı-zertteý qabiletin shyńdaýǵa úıretetin kabınet jabdyqtaryn jasap shyqqany úshin rızashylyq bildiremiz. Sondaı-aq «Ulttyq aýdarma bıýrosy» qoǵamdyq qorynyń atqarýshy dırektory Raýan Kenjehanuly «Bastaýysh mektep muǵaliminiń kitaphanasy» serııasy úshin aǵylshyn tilinen álemdik bestseller qos kitapty tárjimalap ákelip otyr, – dedi K.Shámshıdınova.

NIS derbes bilim berý uıymy mamandary joba aıasynda kol­ledj­ge qazaq jáne orys til­derinde metodıkalyq kitap­hana: oqý­lyq­tar, usynbalar, meto­dıkalyq ádistemeler, barlyq pánder boıynsha qysqa merzimdi jos­paryn bermek. Jyl boıy osy baǵdar­la­many birge ótkizetin NZM men kolledj tájirıbeniń jaq­sy jaǵy men olqy tustaryn talqy­lap, tolyqtyryp, túze­tip otyrady. Sońynan bul tájirı­be elimizdiń peda­go­gıkalyq kolledj­deri­ne taratylady.

Ákim – qoldaýshy

О́ńirdegi mekteptiń 60%-y – shaǵyn komplektili mektepter. Bastaýysh jáne negizgi bilim beretin bul bilim ordalarynyń sapasy kóńilden shyǵyp tur deýge bolmaıdy. Oblystyń jańa basshysy barlyq jetistiktiń bastaýy – bilim salasyna basa nazar aýdaryp otyrǵany baıqalady.

Qazirgi tańda elimizdiń bilim berý salasy álemdik keńistikten óz ornyn aıqyndady. Jańartylǵan bilim berýge saı ınnovasııalyq úderister júrgizilip jatyr. Búgin de úlken jańalyqqa qadam jasaǵaly otyrmyz. Respýblıkada alǵash ret Oraldaǵy pedagogıkalyq kolledjde bastaýysh bilim berý mamandyǵy boıynsha eksperımenttik joba bastalady. Kúni keshe ótken respýblıkalyq tamyz keńesinde Respýblıka Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi eńbek naryǵyna sáıkes modernızasııalaý tý­raly atap aıtty» – degen oblys basshysy Prezıdenttiń kolledjderdi tek materıaldyq-tehnıkalyq damytý ǵana emes, resýrstardy únemdeý, bilim mazmunyn jańartý, dýaldy oqytý qajettigin tapsyrǵanyn aıtty. «NZM mektepteriniń ozyq úlgisin elge keńinen taratý týraly Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy da óz Joldaýynda aıtqan bolatyn. Pedkolledj mektepterdi kadrmen qamtamasyz etýde úlken ról atqaryp otyr. Munda bastaýysh jáne negizgi mektep muǵalimderi daıarlanady. О́ńirdegi muǵalimderdiń tórtten biri – osy pedkolledj túlekteri. Bastaýysh mektep bilimi – jalpy bilim salasynyń óte mańyzdy bóligi. Bastaýyshta al­ǵan bilim odan keıingi alatyn bilim­niń irgetasy, bazasy. Adamnyń tulǵa­lyq qasıeti dál osy kezeńde qalyp­tasatyny álemdik ǵylymda dálel­dengen. Sondyqtan bastaýysh bilim beretin pedagog balany hat taný men sanaýǵa úıretip qana qoımaýy kerek. Qazirgi mektepter zamanaýı ádis-tásildi meńgergen pedagogqa muqtaj. Bala álemdi tanyp, ósip, damýy tıis. Ákimdikpen aradaǵy áriptestik týraly memorandým nátıjesinde NZM mamandary daıyndaǵan jańa bilim baǵdarlamasy jańa formattaǵy pe­dagogtardy ázirleýge múmkindik bere­di. Osy tusta eń mańyzdy nárse, baǵ­darlamany daıyndaýǵa sheteldik úzdik tájirıbe keńinen paıdalanyldy. Jańa baǵdarlama arqyly pedagogtardy jańasha ári zamanaýı daıarlaý júıesin kolledjimizge engizý osy salanyń damýyna tyń serpilis, oń ózgeris ákeledi – dedi oblys ákimi Ǵ.Esqalıev.

Kómekshi qural – kómeski qural emes

Bastaýysh synyp muǵalimderin daıyndaıtyn oqý oryndarynyń bilim berý mazmunyn modernızasııalaý jobasyna «Kazdidac» oqý jabdyqtaryn óndirýshiler men jetkizýshiler qaýym­das­tyǵy da erekshe daıyndalypty. Kórmede sıfrly sensorlar, ın­terak­tıv­ti panelder, shaǵyn laboratorııa­lar, robottehnıka jıyntyǵy bar bastaýysh synyp oqý kabınetiniń tolyq kesheni qoıylǵan.

– Bul kómekshi quraldar oqýshylar­dy naqty ǵylymdarǵa ıkemdeıdi. Qa­zir­gi zamannyń shyndyǵy solaı: kún ótken saıyn bizge kúndelikti qajet bilim kólemi kóbeıe beredi. Ony azaıtý múmkin emes. Mundaı jaǵdaıda qajetti bilimdi ıgerýdiń jalǵyz joly – metodıka men tehnologııaǵa baılanysty. Sondyqtan da «Kazdidac» usynyp otyr­ǵan oqý jabdyqtary, biz jasaǵan metodıka men tehnologııa qabyldaýdy jeńildetedi. Bala kólemdi materıaldy tez qabyldaıdy. Mysaly, myna mıkroskopqa qarańyz: bul mıkroskop zatty 300 esege deıin úlkeıtedi. Ári bir aýdıtorııadaǵy jalǵyz qural ekran arqyly taqtadan kórsete alady. Osy arqyly bastaýysh synyp oqýshysy jandy tabıǵat bólimi boıynsha ta­bı­ǵattyń tiri ekenin, molekýlalyq nemese jasýshalyq deńgeıde tiri eke­nin kóredi. Ekran ashylady, sýretke túsiredi, saqtap alýǵa bolady. Bul mıkroskoppen jumys isteý, ásirese jaratylystaný baǵytyndaǵy mektepterge kerek, – deıdi K.Shámshıdınova.

О́ńir basshysy Ǵalı Esqalıev bıyl aýdan ortalyqtarynyń bárine sapaly ınternet jetkiziletinin, sondyqtan Oral qalasynda bilim salasynda qol­danylyp jatqan ınnovasııalyq ja­ńalyqtardy shalǵaıdaǵy mektepterde de kórsetý múmkindigi týǵanyn aıtty.

Shynynda «Kazdidac» qaýymdasty­ǵy usynǵan kómekshi quraldar bas­taýysh synyp oqýshysy túgili, eresek adamnyń ózin qyzyqtyratyndaı. Sapaly pishin, qyzyl-jasyl kórikti dı­zaın kóz tartyp tur. Mundaı jab­dyq­­pen qamtylǵan synyp bólmesi oqý­­shyny mektepke shaqyryp turary anyq.

Oraldaǵy jıynnyń taǵy bir jańa­ly­ǵy –  «Ulttyq aýdarma bıýrosy» qo­ǵam­dyq qorynyń atqarýshy dırektory Raýan Kenjehanuly tanystyrǵan qos kitap boldy. Bastaýysh synyp mu­ǵa­limin daıarlaý týraly qazaq tiline aýda­rylǵan jańa kitap kópshilikke tanystyryldy.

Qazaqstanda jasaqtalǵan Bilim-lend elektrondy oqytý platformasy bar. Bul qazir elimizdegi 7 myń mektepte, Reseı Federasııasynyń 1 myń mektebinde, bıyldan bastap О́zbekstan mektepterinde qoldanylyp jatqan Ortalyq Azııadaǵy eń úlken jáne ilgeri oqytý platformasy. Bul júıeni aldaǵy bir jylǵa sizderge de ashyp, oqytýshylar men muǵalimderge arnalǵan trenıngti óz esebimizden jasap berýge daıynbyz, – degen R.Kenjehanulynyń sózin oraldyq oqytýshylar qýana qabyl aldy.

R.Kenjehanulynyń aıtýynsha, «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qa­zaq tilindegi 100 oqýlyq» jobasy aıasynda 2017-2018 jyldary 48 oqý­lyq memlekettik tilge aýdarylsa, so­nyń úsheýi pedagogıka salasyna arnalǵan eken. «Búgingi eksperımenttik jobanyń bastalýyna oraı Rachel Orr-dyń «Bastaýysh mektep muǵalimine 100 ıdeıa» jáne Dominic Wyse-niń «Bastaýysh mektep muǵalimi: usta­nym­dary men qaǵıdalary» atty kitaptaryn qazaq jáne orys tilderinde shyǵardyq, – deıdi R.Kenjehanuly.

Jahansha kolledji jalpyǵa úlgi

– HH ǵasyrdyń basynda ashylǵan osy oqý ornynyń bastaýysh mektep kadrlaryn daıarlap kele jatqanyna 100 jyldan asty. Batys óńirinde ózindik orny bar kolledjimiz respýb­lıkada tanymal. Biraq moıyndaýymyz kerek, HHI ǵasyr – jyldam ózgerister zamany. Qazir muǵalim aldyna keletin balalardyń oılaý keńistigi keń, suranystary ózgeshe, sıfrly tehnologııany da jaqsy meńgergen. Zaman talabyna saı NZM tájirıbesimen elimizdiń mektepteri túgeldeı jańartylǵan baǵdarlamaǵa kóshti. Osy istiń logıkalyq jalǵasy retinde endi pedagogtardy daıarlaýdyń da formaty men mazmuny ózgerý qajettigin ýaqyt kórsetti. Mine, elimizde alǵash ret pedagog kadrlardy daıarlaýdyń jańa strategııasy bizdiń kolledjde júzege asqaly otyr – dedi óz sózinde J.Dosmuhameduly atyndaǵy joǵary pedagogıkalyq kolledjiniń dırektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory S.Bahısheva.

Svetlana Meńdiǵalıqyzynyń pikirinshe, bul jobanyń birneshe artyqshylyǵy bar. Birinshiden, baǵdarlamany daıyndaýǵa kolledj oqytýshylary birlesken avtor jáne keńesshi retinde qatysyp, pedagogtardyń kásibı dárejesi joǵarylaýyna múmkindik beredi. Ekinshiden, oqytýshylardyń oqý jyly aıasynda oqyp, jańa baǵdarlama bo­ıynsha bilimin jetildirýi – ár peda­gogtyń biliktiligin arttyratyn naqty sabaq. Úshinshiden, qazir 100-den asa pán boıynsha oqý baǵdarlamalary daıyndalǵan, ár pán boıynsha oqý ádistemelikteri ázir tur. Oqytýshy elektrondy bilim portalyna jınaq­talǵan metodıkalyq keshender júıesin paıdalanyp, ár pán boıynsha jańa baǵdarlamaǵa sáıkes naqty kómek ala alady, stýdentine de bere alady.

– Biz osy jobanyń taǵy bir múm­kindigin kórip otyrmyz: bul stý­dent­ti derbes oqytý. Elektrondy resýrs­tyń kómegimen biz ár stýdentti óz ereksheligine saı damyta alamyz. Bilim portaly osyndaı múmkindik beredi. Bastaýysh bilim salasynda zerthanalyq jáne praktıkalyq ju­mys­tar úshin qajetti bilim júıesiniń kórneki quraldar kesheni de der kezinde usynylyp otyr. Bizge bastaýysh synyptar úshin ǵylymı zerthana bolýy óte mańyzdy. Bolashaq pedagogtar kásibı biliktilikti zerthanadan alady. Osyndaı qural-jabdyqpen jumys istep úırengen stýdent mamandyǵyn tereń meńgerip, shákirtterin de ǵylymǵa tereń baýlı alady. Alǵashqy satyda kolledj oblys mektepteri úshin resýrstyq ortalyq mindetin atqarýy tıis. Biraq áriptestik jobalarymyzdy respýblıkalyq deńgeıde de taratýǵa ázirmiz. Maıkl Barber: «Bilimniń sapasy onda isteıtin muǵalimderdiń sapasynan joǵary bola almaıdy» degen, sondyqtan bul jobaǵa qatysý – bizdiń oqytýshylar úshin maqtanysh qana emes, úlken jaýapkershilik te, – dedi sóziniń sońynda S.Bahısheva.

Aıtpaqshy, aldaǵy 2-6 qyrkúıek aralyǵynda J.Dosmuhameduly atyn­da­ǵy pedagogıkalyq kolledjinde bas­taýysh bilim berý mamandyǵynyń 1-kýrs stýdentterine «Mamandyqqa al­ǵashqy qadam» atty semınar kýrs uıym­dastyrylǵaly otyr. Sharanyń maqsaty – pedagogıkalyq qyzmet týraly bilim alýǵa yntalandyrý, ma­man­dyqqa qyzyǵýshylyqty arttyrý krı­terıılerimen tanystyrý, zamanaýı­ mekteptegi jas muǵalimniń ózin ózi je­tildirý men jumys isteý ádisterin qalyptastyrý.

Batys Qazaqstan oblysy