Jyl basynda Almaty qalasy ákimdigi atalǵan joldardyń boıynda mejeli shekti saǵatyna 60 shaqyrym deńgeıine túsirgende, oǵan narazy jurt az bolmady. Ákimdik munyń barlyǵy joldaǵy kólik apatyn, adamdy qaǵyp ketý oqıǵalaryn azaıtý úshin jasalyp otyrǵanyn aıtyp túsindirdi. Alaıda qalanyń jańa basshylyǵy jaqynda ruqsat etilgen jyldamdyqty qaıtadan 80 shaqyrymǵa jetkizdi. Qala ákimi óz sheshimin Almatynyń qoǵamdyq keńesi men turǵyndarynyń usynysyn, talap-tilegin eskere otyryp qabyldaǵanyn aıtty. Ishki ister mınıstri E.Turǵymbaev ta jyldamdyq sheginiń saǵatyna 80 shaqyrymǵa kóterilgenin qoldady. Bul halyqaralyq standarttarǵa saı ekenin málimdedi.
Al endi halyqaralyq tájirıbege nazar aýdarsaq. Jyl saıyn álem boıynsha jol-kólik oqıǵalarynda 1,25 mln jan kóz jumady. Bul jer betindegi túrli janjal, soǵystyń qurbandarynan 20 ese kóp. Eń jıi kóz jumatyndar motosıkl júrgizýshileri (23%) men jaıaý júrginshiler (22%) eken. Bir qyzyǵy, memlekettiń tabys kólemi jol boıyndaǵy ólim kórsetkishine de áser etedi. Máselen, 100 myń adamǵa shaqqanda Býrýndı men Zımbabvede 34,7 adam qaıtys bolady, al Norvegııa men Shveısarııada 2,7 kisi. Qazaqstanda 17,6 adam. Elimizde 2015 jyldan beri jol-kólik oqıǵalarynan 11 myń adam qaza tapqan, 120 myń adam ártúrli jaraqat alǵan. Al 1979-1989 jyldar aralyǵynda Aýǵan soǵysynda 947 qazaqstandyq sarbaz kóz jumǵan. Beıbit kezeńdegi jáne soǵys kezindegi adam shyǵynyn salystyra berińiz.
Jalpy, eldi mekender úshin qaýipsiz jyldamdyq shegi saǵatyna 50 shaqyrym eken. Sebebi bul jyldamdyq jol keptelisine ákelmeıdi jáne kólik soqtyǵysa qalsa, zaqym da kóp bolmaıdy. Sol úshin Eýropanyń kóptegen qalasynda ortaq jyldamdyq shegi bar: qala kóshesi –
50 km/saǵ, halyq tyǵyz ornalasqan qalanyń aýdandarynda – 30-40 km/saǵ, birneshe jolaqty keń kóshelerde 70-80 km/saǵ. Bul sandar aýadan alynbaǵan saraptama, zertteýlerdiń nátıjesi.
Budan bólek, mamandar joǵary jyldamdyq jol-kólik apatynda jaıaý júrginshiniń o dúnıege attaný múmkindigine tikeleı yqpal etetinin aıtady. Máselen, kólik 30 km/saǵ jyldamdyqpen jyljysa, jaıaý adamnyń kóz jumý múmkindigi 15 paıyz, al
50 km/saǵ jyldamdyqta – 60 paıyz, endi osy shekten sál asyp, kólik adamdy 60 km/saǵ jyldamdyqpen qaǵyp ótse, onyń ólip ketýi múmkindigi 100 paıyz eken. Eger adam 80 km/saǵ jyldamdyqpen kele jatqan kólikpen soqtyǵyssa, bul 10-shy qabattan qulaǵanmen birdeı. Al ondaı bıikten qulaǵan kisiniń tiri qalýy ekitalaı. Mine, osy sebepti 50 km/saǵ eń tıimdi jyldamdyq sanalady.
Al Eýropanyń eń iri qalalaryndaǵy jyldamdyq shegi qandaı? Berlın men Parıjdiń ortalyq jáne tar kóshelerinde kólik tek 30 km/saǵ jyldamdyqpen júre alady, basqa kóshelerinde – 50 km/saǵ. Qaladaǵy magıstraldar men avtobandarda sanatyna qaraı 60, 80 shaqyrym jyldamdyqpen júrýge ruqsat etilgen. Al keıbiriniń boıynda jaıaý júrginshiler jolaǵy múldem bolmasa, onda kólik spıdometri 110 km/saǵ kórsete alady.
Jalpy, adam ólimine ákeletin jol-kólik oqıǵalary qala ishinde jıi tirkeledi. Eger kólik jyldamdyǵyn sál kemitse, bireýdiń ólimine sebepshi bolmas edi. Adam qansha asyqsa da, jyldamdyǵyn 50 shaqyrymnan asyrmasa, esh jerge keshige qoımas. Keshiske de, odan ózgerer nárse shamaly. Esesine, eshkimdi múgedek etpeıdi, ómirin qımaıdy, ózi de aman qalady.
