Azııa qurlyǵyna ortaq másele
Azııa qalamgerleriniń I forýmy bárimiz úshin kópten kútken úlken oqıǵa bolǵaly tur. Kóp jyldardan beri bizdiń sheteldermen, ásirese, Azııa elderimen ádebı baılanysymyz jadaý, jutań kúıge túsken edi. Qaı eldiń qandaı baǵytta jumys istep jatqanynan beıhabar bolyp qaldyq. Sondyqtan ádebı baǵyttaǵy qarym-qatynastyń nyǵaıýyna jol ashatyn alǵashqy forýmnan kúterimiz kóp. Saıası jaǵynan bolsyn, áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵynan bolsyn, árqıly deńgeıde ómir súrip jatqan Azııa elderi – bir-birimizdi etene jaqyn tanyp, halyqtyq máselelerimizdi keńinen qozǵap, bir-birimizdiń ishki dúnıemizge úńile otyryp ulttyq bolmys-bitimimizdi aıshyqtasaq, keleshektegi keleli isterge aıqyn baspaldaq qalanar edi.
Álem ádebıeti ártúrli baǵyt-baǵdarmen damýda. Al osynaý keń qulashtaǵy álem ádebıetiniń de, jekelegen ulttar ádebıetiniń de eń negizgi ortaq máselesi – adam máselesi. Jer-jerde taǵdyr-talaıy ártúrli ulttar men ulystar, adamdar meken etip jatyr. Adamzat eshqashan jetilgen qoǵamda ómir súrgen emes. Adam bar jerde, tirshilik bar jerde úlkendi-kishili máseleler de túgesile qoımaıdy. Al osy qoǵamnyń aınasy, ol – ádebıet. Shym-shytyryqqa toly qoǵamdy izgilendiretin de – ádebıet. Sondyqtan ádebıetti damytýǵa baǵyttalar is-sharalardyń tolastamaǵany jón.
Temirhan MEDETBEK,
aqyn, Memlekettik syılyqtyń laýreaty
О́zara baılanysty nyǵaıtady
Álem ádebıetiniń aqyn-jazýshylarymen ortaq baılanys ornatý máselesin kóterý kerek. О́kinishke qaraı, biz búgin alys sheteldi bylaı qoıǵanda, myna turǵan ózbek, qyrǵyz aǵaıyndardyń sóz ónerinde qandaı jańalyq bolyp jatqanynan beıhabarmyz. О́zge elder túgil, biz qazir bir-birimizdiń ne jazyp júrgenimizdi oqymaımyz. Qazaq qalamgerleriniń kitaptary satylymǵa túspeıdi. Azııa elderi de qazaqta qandaı aqyn-jazýshylardyń bar ekenin bilmeıdi dep oılaımyn.
Aldaǵy forým barysynda shyǵarmashylyq áleýetin tolyq júzege asyrý úshin jyl saıyn talantty qalamgerlerge memleket tarapynan grant berip turý týraly usynys aıtar edim.
Qazaq ádebıetiniń sońǵy jıyrma-otyz jyldaǵy jetistigi – kez kelgen taqyrypty batyl jazatyn boldyq. Al sol taqyryptardy ıgerý men kórkemdik sheberlikpen berý tásilimiz – kóńil kónshitpeıdi. Álemde de, bizde de qazir ádebıet jalpy jurttyń janyna asa áser ete qoımaıtyn, kópshilik túsinbeıtin – belgili bir toptyń oıynyna aınalyp barady.
Amangeldi KEŃShILIKULY,
synshy
Ádebı uıym qurylsa...
Qazaq ádebıetiniń ótken tarıhyna kóz salsaq, babalarymyzdyń yqylym zamannan eýrazııalyq alyp ádebı-mádenı keńistikte ómir súrgenin kóremiz. Keıin munyń aýqymy taryldy. Mádenı baǵyt ózgerdi. Biz budan utqan joqpyz. Azııa qalamgerleriniń I forýmy sol uly dástúrlerge qaıta jol ashady dep senemiz. Sol myńjyldyq tarıhy bar baılanystardy, rýhanı kópirlerdi qaıta ornatý baǵytynda dıalog bolǵanyn qalar edik. Osy oraıda Azııa jas qalamgerleriniń Ádebı uıymy qurylsa, onyń shtab-páteri Almaty qalasynda ornalassa degen usynysym bar.
Qazaqtyń qara óleńi – mazmundyq formaty jaǵynan álem ádebıetinde balamasy joq qubylys. Alǵashqy eki joly – dereksiz (abstraktyly), úshinshi joly – maǵyna uıasy, sońǵy jol – túıindeýshi. Biz osyny japon haıkýy, parsy rýbaıaty deńgeıinde nasıhattaı alýymyz kerek dep oılaımyn. Ǵazal anasy báıit bolsa, qazaq óleńiniń anasy – qara óleń.
Álem jáne qazaq ádebıetine ortaq problemalar aldaǵy forýmda anyq kórinedi dep oılaımyn.
Erlan JÚNIS,
«Daryn» Memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty
Shyǵarmashylyqqa tyń serpin beredi
Azııa elderindegi jastar ádebı turǵyda bir-birimen erkin aralasa alsa, ádebıettiń bolashaǵy úshin tyń serpilis bolar edi. Túp negizi tereńnen bastaý alatyn Azııa halyqtarynyń ádebı álemi – qazynaǵa toly. Bir-birimizdiń ádebı, tarıhı bolmysymyzǵa úńilý arqyly, ózara ymyralastyǵymyz ben dostyǵymyz ulǵaıar edi. Kórkem shyǵarmalarymyzdaǵy kórkemdiktiń aıasy keńeıip, jańashyldyqqa degen betburys paıda bolar edi. Bul ıgilikterdiń qaı ult úshin de mańyzy zor.
Azııa qalamgerleri bir-biriniń shyǵarmalaryn oqyp, túsiný úshin, túısiný úshin sapaly aýdarmalar men saýatty aýdarmashylardyń sanyn kóbeıtý kerek. Bizdiń ádebıetimizdiń Azııa keńistiginde ǵana emes, álemdik keńistiktegi alar orny zor. Sol qasıeti men qadirin nyǵarlaý úshin, aıqyn tanytý úshin aýdarmanyń bıik deńgeıde bolǵany jón.
Mereı QART,
Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Semeı qalalyq fılıalynyń tóraǵasy
