Ashyǵyn aıtqanda, bul máselede bárekeldi deı qoıatyndaı eshteńe joq. «QazAvtoJol» ulttyq kompanııasynda jınaqtalǵan derekterge súıensek, respýblıkadaǵy 1819 jol servıstik nysannyń tek 850-i ǵana ulttyq standarttarǵa sáıkes. Jol boıyndaǵy qyzmet kórsetý oryndaryn damytý isinde qandaı ólshemder nazarǵa alynýǵa tıis? 2016 jyldyń 24 shildesinde el Úkimetiniń Qaýlysyna sáıkes «A», «V», «S» jáne «D» standarttary bekitilgen. Joldaǵy tıisti nysandar osy standarttarǵa sáıkes jobalanyp salynýǵa tıis.
Qazir bul jumysty jolǵa qoıýǵa «QazAvtoJol» men «Báıterek» holdıngi arasynda jasalǵan kelisim oń yqpalyn tıgize bastady. Onyń basty artyqshylyǵy – jol boıy servısin damytýǵa jergilikti kásipkerler men shaǵyn jáne orta bıznes ókilderin tartý úshin qolaıly jaǵdaı jasalǵany. Soǵan sáıkes olarǵa paıyzdyq mólsherlemesi tómen nesıe berilmek. Servıstik keshen jobasy úshin 1 mlrd teńgege deıin nesıe rásimdeýge bolady.
Respýblıka boıynsha atalǵan baǵdarlamanyń bıýdjeti 15 mlrd teńgeni quraıdy. Buǵan qatysatyn ekinshi deńgeıdegi otandyq bankterdiń kóshin «Sberbank» AQ bastap tur. Onyń jol boıy servısi nysandaryn turǵyzýǵa bólip otyrǵan nesıelik qarajatynyń kólemi 6 mlrd teńgeden asyp túsedi. Jol boıy servısine kempıng, janar-jaǵarmaı beketi, ashana, saýda jáne demalý oryndary, sondaı-aq estakada sekildi qurylys nysandary jatady. Osy atalǵan nysandar qamtylǵanda, bútin bir keshen paıda bolmaq. «QazAvtoJol» UK AQ aldyn ala jasaǵan esepterge qaraǵanda, mundaı keshendi turǵyzý úshin kem degende 750 mln teńge qarajat qajet eken. Atalǵan kompanııanyń bıznesti damytý strategııalary jáne aqparattar basqarmasynyń basshysy Erkebulan Tursynbaevtyń aıtýynsha, mundaı keshendi birneshe kásipkerdiń birlesip salǵany áldeqaıda tıimdi. Osyndaı qanatqaqty joba «QazAvtoJol» UK AQ Qaraǵandy oblysy ákimdigimen birlese otyryp, Osakarov aýdanynda qolǵa alyndy. Sóıtip, birneshe kásipker aýksıon arqyly jer telimderin satyp alyp, keshen turǵyzýǵa kiristi.
Servıs nysandary ınfraqurylymdardan jáne ınjenerlik jelilerden qashyq ornalasqan jaǵdaıda onyń quny tym qymbatqa túsedi. Sarapshylardyń tujyrymy osyndaı. Mundaı jaǵdaıda kásipkerler BUU Damý baǵdarlamasyna arqa súıeı alady. Damý baǵdarlamasy arqyly balama energııa kózderi qurylystaryn turǵyzý úshin jyldyq ósimi 12-14 paıyzdy quraıtyn nesıe alýǵa múmkindik bar. О́simniń 10 paıyzyn elimizdegi Damý qory sýbsıdııalaı alatynyn eskersek, kásipkerler úshin tıimdi bolýy múmkin.
Jol boıy servısi nysandarynyń jaı-kúıi Aqtóbe oblysynda qandaı degen saýalǵa jaýap izdep kóreıik. О́ńirde respýblıkalyq mańyzy bar avtojoldardyń uzyndyǵy 1892 shaqyrymdy quraıdy. Buǵan qosa oblystyń 600 shaqyrymnan asatyn aýmaǵyn «Batys Eýropa-Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dálizi qıyp ótedi. Bul aralyqta sheteldik avtokólik ıeleri kóp kezdesedi.
Iаǵnı, servıs deńgeıi joǵary bolsa, elimiz úshin de, otandyq kásip ıeleri úshin de bir mártebe emes pe? Sheteldik jolaýshylardyń osy qyzmetti paıdalanǵany úshin tóleıtin qarajaty artyqtyq etpese kerek.
Áıtse de óńirde jol boıy servısiniń qazirgi ahýaly kóńil kónshitpeıdi. Aıtalyq, oblystaǵy 145 tıisti nysannyń tek 85-i ǵana ulttyq standarttarǵa saı keledi. Jol ústinde kózge múldem qorash kórinetin kempıngter jetkilikti. Qazirgi talaptar burynǵy kezdegideı jol boıynda úıshikter salýdy kótermeıdi. Sondyqtan onyń bárin buzyp, jańadan salý jobalanyp otyrǵanyn jetkizdi oblys ákiminiń orynbasary Amanǵalı Berdalın.
«QazAvtoJol» UK AQ Aqtóbe fılıalynan alynǵan derekter óńirdegi jaramdy dep eseptelgen jol boıy servısi nysandarynyń saýsaqpen sanap alarlyqtaı bóligi ǵana «A» standarty sanatyna sáıkes keletinin kórsetedi. О́kinishke qaraı, «V» sanaty jóninde de osylaı deýge bolady. «S» standarty sapyndaǵylar 44 bolsa, «D» tobyndaǵylardyń sany – 33.
Osy arada Temir aýdanynyń turǵyny, jeke kásipker Nurlan Esenǵalıuly «A» jáne «V» sanattaryna kiretin kempıng qurylysyn salý josparyna qatysty qandaı kedergige tap bolǵanyn da aıta ketý kerek. Sebebi, bul jalpy osy jumysqa qatysty ahýaldan habar beretin bir mysal. Kásipker alǵa qoıǵan maqsatyn oryndaý úshin «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy sheńberine tıisti qujat tapsyrypty. Áıtse de, ol joǵary jaqtaǵy ókiletti uıymdardan «Aqtóbe oblysynda mundaı joba qarastyrylmaǵan» degen jaýap alǵan. Máseleniń aq-qarasyn aıyra kelgende aýdan sáýletshileriniń jol boıy servısi jobalaryna nemquraıly qaraıtyny anyqtaldy. Osylaısha, shalǵaı aýdannan qujat tapsyrǵan kásipkerdiń bastapqy jobasy ótpeı qaldy. Oblysta aldaǵy ýaqytta mundaı olqylyqtarǵa jol berilmeýi úshin atalǵan sanattardaǵy servıstik jobalardyń úlgisi aýdandarǵa jiberiletin boldy. Oblys ortalyǵyndaǵy áleýetti kásipkerlerdi jol boıy servısi nysandaryn salýǵa jáne olardyń Qaraǵandy oblysyndaǵy sekildi qanatqaqty jobaǵa qatysýǵa úndeıtin bastamalar da qoldaýǵa turarlyqtaı.
Túıip aıtqanda, Aqtóbe oblysynda jol boıy servısiniń jańa nysandaryn ulttyq standarttarǵa saı turǵyzý isi kezek kúttirmeıdi. Sondaı-aq aty bar da, zaty joq kempıngterdi de osy ólshem men deńgeıge qaıta laıyqtap salýdyń da mańyzy erekshe. Bul rette jańa isti bastaýǵa bel býǵan bıznesmender túrli sanattaǵy nysandar jobasyn «QazAvtoJol» UK AQ-men birlesip jasaýǵa tıis. Basty maqsat – jol boıy servısi nysandarynyń ulttyq standarttarǵa sáıkes kelýin qamtamasyz etý. Al jer telimderin berý máselesi tıisti ınfraqurylymdyq jelilerdiń damý deńgeıine qaraı sheshimin taýyp jatsa, bul is ońǵa basatyny sózsiz.
Bul úshin tıisti taldaýlar men saraptamalar júrgizilgeni jón. Sonyń sheńberine sońǵy standarttaǵy «A», «V», «S» jáne «D» sanattary engizilip, servıstik nysandarynyń qaı jerge salynatyny jáne árqaısysynyń arasy qansha shaqyrymdy quraıtyny anyqtalsa, is nátıjeli bolmaq. О́ńirlerdiń tabıǵı ereksheligi de eskerilýge tıis.
Taǵy bir aıta keterligi, Aqtóbe oblysynda týrızmdi damytý isinde sheshimin tappaǵan máseleler jetkilikti. Jol boıy servısterin jetildirý aqsap turǵan týrızm salasynyń da tórt aıaǵyn teń basyp ketýine úlesin qosady.
AQTО́BE
