Elbasy Joldaýy – el damýynyń serpini

Senbi, 2 naýryz 2013 9:09

Parlament Májilisiniń depýtaty Izbaq О́MIRZAQOVPEN áńgime

– Izbaq Qýanyshuly, Memleket basshysynyńjańa Joldaýyn halyqqa túsindirýmaqsatynda osydan biraz buryn óńirlergeissaparmen baryp keldińizder. О́zińiz barǵanóńirdiń qazirgi jaǵdaıy qalaı eken? Saılaýshylar qandaı máselelerdi kóterdi?

Senbi, 2 naýryz 2013 9:09

Parlament Májilisiniń depýtaty Izbaq О́MIRZAQOVPEN áńgime

– Izbaq Qýanyshuly, Memleket basshysynyńjańa Joldaýyn halyqqa túsindirýmaqsatynda osydan biraz buryn óńirlergeissaparmen baryp keldińizder. О́zińiz barǵanóńirdiń qazirgi jaǵdaıy qalaı eken? Saılaýshylar qandaı máselelerdi kóterdi?

– Elbasymyz N.Á.Nazarbaev­tyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyndaǵy negizgi baǵyttarmen tanystyrý maqsa­tynda men birneshe Parlament depýtatymen birge Aqtóbe oblysynda bolyp qaıttym. Búgingi kúni elimizdiń Údemeli ındýstrııalyq-ın­no­va­sııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda Aqtóbe oblysy da damý jolyna túsip, el aımaqtarynyń ishinde kóshbasshy retinde kórinip keledi. Qazaqstannyń ın­dýst­rııa­lan­dyrý kartasyna obly­sta jalpy somasy 631,5 mlrd. teńge bolatyn, salý ke­zin­de 10,6 myń jumys orny jáne paıdalaný kezinde 9,9 myń jumys orny ashylatyn 68 jo­ba endi. Jalpy alǵanda, ony iske asy­­rýdyń 2,5 jyly ishinde (2010- 2012 jyldyń birinshi jartysynda) ındýstrııalandyrý kartasy aıasynda jalpy somasy 186,8 mlrd. teńge 56 óndiristik ny­san­ paıdalanýǵa berilip, 4,7 myń jumys orny ashyldy. Iske qosylǵan sátinen bas­tap, atalǵan kásiporyndar jalpy somasy 346,2 mlrd. teńgege ónimder shy­ǵardy. Bul oblystyń osy ke­zeń ishindegi jalpy óndirilgen óner­kásiptik ónimderiniń 12 paıyzyn qamtıdy. Árıne, jobalardyń ne­­gizgi úlesin taý-ken óndirý sa­la­lary, qurylys ın­dýs­trııa­sy sekildi salalar alady.

Sapar barysynda biz ónerkásip jáne aýyl sharýashylyǵy ónim­derin óndirýshilerimen qatar, áleýmettik salalarda qyzmet jasaıtyn ujymdarmen kezdesý ótkizip, Memleket basshysynyń Joldaýynda berilgen tap­syr­malardyń óńirde qalaı júzege asyp jatqanyna nazar aýdardyq. Kezdesýlerde saılaýshylar tarapynan kóptegen ózekti máseleler kóterildi. Atap aıtqanda, aýyl sharýashylyǵy salasyna qatysty elektr qýatynyń bólek tarıfteri, tereń skvajınalardy burǵylaý men oǵan sýbsıdııa bólý, salyq salý, baılanys júıesiniń damý máseleleri eldi mekenderdiń turǵyndaryn alańdatyp otyr.

– Jańa Joldaýdan týyndaıtyn keleli máseleler men mańyzdy mindettertýraly aıtyp ótseńiz.

– Memleket basshysy «Qa­zaqstan-2030» Strategııasy qa­byldanǵannan beri 15 jyl ishin­de memleketimiz álemdegi eń serpindi damýshy elder bestigine engenin aıta kelip, 2012 jyldyń qorytyndysy boıynsha IJО́-niń kólemi jaǵynan álemniń 50 iri ekonomıkasynyń qataryna kirgenine toqtalyp edi. Endigi bas­ty maqsat – 2050 jylǵa qaraı myqty memlekettiń, damyǵan ekonomıkanyń jáne jalpyǵa ortaq eńbektiń negizinde berekeli qoǵam qurý. Myqty memleket kúnkóris saıasatymen emes, jos­parlaý saıasatymen, uzaq merzimdi damýmen jáne ekonomıkalyq ósýmen aınalysatyny anyq.

Eń bastysy, Qazaqstannyń tu­tas­tyǵyn saqtap, damytý mindetin asyra oryndap, «biz 140 etnos pen 17 konfessııanyń ókilderi turatyn elde ishki saıa­sı turaqtylyq pen birlikti nyǵaıttyq», dedi Prezıdent. XXI ǵasyrda Qazaqstan Shyǵys pen Batystyń únqatysýy men ózara is-qımylynyń kópiri bolýǵa tıis. Júzjyldyq tusyndaǵy tarıhı ýaqyttyń jedeldeýi, jahandyq demografııalyq teń­ge­rim­sizdik, jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigine tónetin qater, sý­dyń tym tapshylyǵy, jahandyq ener­getıkalyq qaýipsizdik, tabıǵı resýrstardyń sarqylýy, úshinshi ındýstrııalyq revolıýsııa, údeı túsken áleýmettik turaqsyzdyq, órkenıetimizdiń qundylyqtarynyń daǵdarysy men álemdik jańa turaqsyzdyq qaýpi sekildi syn-qaterlerdi naqty taldaı kelip, Elbasy ulttyń 2050 jylǵa deıingi jańa saıası baǵytyn usyndy. Jańa ekonomıkalyq saıasat tabystylyǵynyń basty sharty kadrlar arqyly nyǵaıtylýǵa tıis. Menedjmenttiń jańa quraldaryn jáne memlekettik sektordaǵy kor­­­po­ratıvtik basqarýdyń qaǵı­dalaryn engizý qajet. Jol­daý­daǵy keleli máselelerdiń biri osy.

Elbasy 2050 jylǵa deıin ke­zeń-kezeńmen birneshe mindetterdi sheshý qaǵıdattarynyń mańyz­dylyǵyn keńinen baıandady. Mem­lekettiń makroekonomıkalyq saıa­satynyń jańǵyrýy, ınfra­qu­rylymdy damytýǵa degen qaǵı­datty túrde jańa kózqarastyń bolýy, memlekettik aktıvterdi bas­qarý júıesin jańǵyrtý, tabı­ǵı resýrstardy basqarýdyń túbegeıli jańa júıesin engizý, ındýstrııalandyrýdyń kelesi fazasynyń josparyn qurý, aýyl sharýashylyǵy ónimine ósip otyrǵan jahandyq suranys jaǵdaıynda aýqymdy jańǵyrtý, elimizdiń sý resýrstaryna qatysty jańa saıa­sat tujyrymdaý qajettiligin alǵa tartty. Prezıdenttiń aıtýynsha, kómirsýtegi shıkizatynyń naryǵynda iri oıynshy bolyp qala otyryp, elimizde energııanyń balamaly túrlerin óndirýdi damytýǵa, kún men jeldiń energııasyn paıdalanatyn tehnologııalardy belsendi engizýge tıispiz. Innovasııalyq tehnologııalardy damyta kele, eksporttyń jalpy kólemindegi shıkizattyq emes eksporttyń úlesi 2025 jylǵa qaraı eki esege, al 2040 jylǵa qaraı úsh esege ulǵaıady. Shaǵyn jáne orta bıznestiń ekonomıkadaǵy úlesi 2030 jylǵa qaraı, eń az degende, eki esege ósýge tıis.

Qazirgi tańda Úkimet elimizdegi agroónerkásip kesheniniń 2020 jylǵa deıingi damýynyń jańa  baǵ­­dar­lamasyn qabyldady. Bul baǵ­darlamanyń basty maq­saty 2020 jylǵa qaraı aýyl sha­rýa­shylyǵyn memlekettik qoldaýdyń kólemin 4,5 esege arttyrý bolyp tabylady.

Elbasymyz Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyn qurý qajettigin atap, Qazaqstan XXI ǵasyrdyń ortasyna qaraı álemniń eń damyǵan 30 eliniń qatarynda bolýǵa tıis dedi. Endeshe, barshamyz qaı salada jumys jasasaq ta, osy maqsatqa jetý úshin eńbegimizben ózimizdiń úlesimizdi qosýǵa atsalysqanymyz jón.

– Elbasynyń «Qa­zaq­stan-­2050» Strategııasy – qa­­lyp­tasqan memlekettińjańa saıa­­sı baǵyty» atty Jol­daýyn iske asyrý jóninde saı­laý­shy­larqandaı oı-pikirlerin bil­dirdi?

– Elbasymyz óz Joldaýynda áleý­mettik saıasattyń jańa prın­sıpterine arnaıy toqtalǵan bolatyn. Elimizdiń azamattary úshin ekonomıka men bıýdjettiń ósimine tikeleı táýeldi bolatyn eń tómeńgi áleýmettik standarttar men kepildikter belgileýimiz kerek. Osyǵan baılanysty bizdiń saılaýshylar memlekettiń zeınetkerlerge, múgedekterge, eńbekke jaramsyzdarǵa, naýqas balalarǵa jáne t.b. áleýmettik jaǵdaıy tómen azamattarǵa ataýly kómek úshin tolyq jaýapkershilik alatynyna rızashylyqtaryn bildirdi.

Qazirgi tańda oblysta Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda birqatar kásiporyndar ashylyp, jańa jumys oryndary belgilenip otyr. Memleket jumyssyzdardy oqytý men qaıta daıarlaýdan ótkizýge, ıaǵnı olarǵa áleýmettik qoldaý kórsete otyryp, jańa mamandyq ıgerýine qoldaý kórsetýde. Endigi jerde bizdiń jumys berýshiler halyqtyń áleýmettik jaǵdaıy tómen toptaryn jumysqa belsene tartyp, olardy eńbekaqymen qamtamasyz etetindeı jaǵdaı jasaý kerektigine saılaýshylar da nazar aýdardy. Elimizde júzege asyp jatqan «Jumyspen qamtý» baǵdarlamasy boıynsha birneshe máselege toqtalyp, olar jergilikti atqarýshy bılikke naqty is-sharalar jasaý jóninde usynystaryn jetkizdi.

– О́zińiz týyp-ósken óńirmen tyǵyz baılanystasyz ba? Aq­tóbeoblysynyń qandaı eko­no­mıkalyq, ındýstrııalyq je­tistikterin ereksheaıtar edińiz?

– Májilis depýtaty bola otyryp, árıne, men Aqtóbe oblysymen tyǵyz baılanystamyn. Oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy árqashan bizdiń nazarymyzda. Barshańyzǵa belgili, bizdiń negizgi qyzmetimiz zań shyǵarýshylyq bolyp tabylady. Osyǵan baılanys­ty elimizge qajetti zań jobalaryn qarastyra otyryp, ózimizdiń usynystarymyzdy engizýge tyrysyp kelemiz. Jylyna tórt ret saılaýshylarmen kezdesip, olardyń oı-pikirleri men usynystaryn zań shyǵarýshylyq qyzmetimizde qoldanýdamyz.

Aqtóbe oblysynyń ındýs­trııalyq jetistikterine kelsek, olar mynadaı. Taý-ken óndirý jáne munaı-gaz salasynda «SNPS-Aq­tó­bemunaıgaz» AQ-tyń jalpy ın­vestısııa kólemi 51,0 mlrd. teńgeni quraıtyn úsh iri nysan iske qosyldy, mys-myrysh ke­nin qaıta óńdeıtin №2 baıytý fab­rıkasy («Aqtóbe mys kompanııasy» JShS) ken baıytý úde­risi ozyq tehnologııalar ne­gi­zin­de quryldy. О́nimdi ótkizý Qa­zaqstannyń ishki naryǵyna, Re­seı, Qytaı jáne basqa elderdiń naryqtaryna baǵdarlanǵan. Mys konsentratyn óndirý júr­gi­zi­ledi, mys quramy 20%, myrysh konsentraty 50% bolmaq. Son­daı-aq, «Voshod» kenishindegi jerasty rýdnık-shahtasynda («Vos­hod Orıel» JShS) álem­dik fırmalardyń zamanaýı jab­dyq­taryn qoldaný arqyly taý-ken uńǵymalaryn jasaýdyń jańa ádisteri paıdalanylýda. О́nim­derdi ótkizý sheteldik na­ryqqa baǵdarlanǵan, 40% hrom konsentraty Reseı Fe­de­ra­sııasy, Ulybrıtanııa na­ryq­ta­ryna túsetin bolady, al qalǵan bóligi Qytaıǵa eksporttalady. Bul álemdik hrom naryǵyndaǵy Qa­zaqstannyń bedelin nyǵaıta­tyn bolady. Sondaı-aq, halyqty eńbekpen qamtýdy qamtamasyz etedi, Hromtaý aýdanynyń bir­qatar áleýmettik máselelerin she­shedi. Gazdy paıdaǵa asyrý kesheni jumys isteýde, onyń qýaty jylyna 420,0 mln. tekshe metr gaz, quny 42,0 mlrd. teńge («Kazahoıl Aqtóbe» JShS). Sonymen qatar, kendi qaıta óńdeý jáne katodty mys kenin óndirý kesheni bar, onyń qýaty jylyna 7 000 tonna katodtyq mys, quny 5,0 mlrd. teńgeden astam («KazKýpper» JShS). О́ndiriste suıyqtyq ekstraksııa jáne elektrolız tehnologııalary qoldanylady, ol­ar joǵary tehnologııalyq óndi­riske jatady ári Qazaqstan aýmaǵyndaǵy óner­kásiptik aýqymda teńdesi joq. Shyǵarylatyn ónimderi – ka­todtyq mys, sym, shına, ka­tan­kalar, profılder jáne basqa kóp­tegen buıymdar.

Qurylys ındýstrııasynda – vıb­­roprestelgen jáne qysh bu­ıymdardy shyǵarý zaýyt­tary («SpesTransStroı Kom­pa­nı» JShS, «Sıtal-2» JShS, «Aqtóbequrylysmon­taj» JShS), jergilikti shı­­­­­ki­­­­­­zat­­­­tan qıyr­shyq tas shyǵaratyn úsh zaýyt («Muǵal­jar­­Munaı­Qu­ry­­lys» JShS, «Temirjol­ Qu­ry­lys ­­Aty­raý» JShS, «Kom­panııa Tekshe Tas» JShS), me­­­tall qurylǵylaryn shy­ǵa­ra­tyn zaýytty jańǵyrtý ju­­mystary júrgizildi. Polı­etı­len qubyrlar («Aqtóbe­qu­rylyshımmontaj» JShS), po­lı­ýretandy kompozısııadaǵy («Po­lımerMunaıGaz» JShS), bel­sendirilgen jáne belsendi­ril­megen mıneraldy untaq («Ba­tys ­Damý Jol» JShS), dá­ne­ker­leý elektrodtary («Elektrod jáne K-Aqtóbe» JShS) shyǵaratyn zaýyttar qarqyndy jumys is­teýde. Al hımııa salasynda Batys Qa­zaqstandaǵy jarylǵysh zat­tardy shyǵaratyn biregeı zaý­ytty («KazSKÝB Nıtrohım» JShS) atap ótken jón. Sondaı-aq, Shılisaı kenishi bazasyndaǵy fos­forıtti un óndirisi («Temir Ser­vıs» JShS) bar. Atalmysh jo­bany júzege asyrý kúrdeli mı­neraldyq tyńaıtqyshtardy shyǵarýda aýqymy iri ha­lyqaralyq yqpaldasqan joba­ny jasaýdyń birinshi satysy bo­lyp tabylady, mundaǵy ın­vestısııa kólemi 45,0 mlrd. teń­geden asady. «SKRP-Amanat» JShS-i jylyna 7,5 myń tonna hımııalyq reagentter shyǵaryp, ónimdi jylyna 25% ulǵaıtatyn bolady. Indýstrııalandyrý kar­ta­­­sy sheńberinde júzege asyryl­ǵan jobalardyń biri batys aı­maqtaǵy biregeı kólik-lo­gıstıkalyq ortalyqtyń jo­ba­sy bolyp tabylady. Ol jal­py aýdany 13 myń sharshy km. 3 termınaldy qamtıdy. Ke­lip túsetin júkterdi óńdeý za­manaýı jabdyqtardy paıda­laný arqyly júrgiziledi. Ta­ý­arlar týraly barlyq aq­pa­rat onlaın rejiminde mo­bıldi ter­mınaldarǵa beriledi.

Kólik-logıstıkalyq orta­lyqtyń Aqtóbe oblysynyń eko­nomıkasyn damytýda stra­tegııalyq mańyzy bar. О́ıtkeni, Aq­tóbe temir joldar, áýe qatynastary ótetin iri kólik to­raby bolyp tabylady, al ta­­­­­ıaý ýaqytta «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq avtoma­gıstrali de iske qosylmaq.

Oblystaǵy sút óń­deýmen aınalysatyn iri kásip­oryn­dar­dyń biri – «Aıs» JShS, ol Már­tók aýdanynda 1100 bas sıyr­ǵa arnalǵan sút-taýarly fer­­ma qurylysynyń jobasyn is­ke asyrdy. Jobany iske asy­rý kezinde sút óndirýdegi «Van Der Ploed» gollandııalyq fır­masynyń eń zamanaýı tehnologııalary qoldanyldy. Bul ká­siporyndaǵy eńbek ónim­di­ligin 3 eseden asa arttyrýǵa múm­kindik beredi. Mashına jasaý salasynda Aq­tóbede elimizdegi biregeı me­­dısınalyq tehnıka jasaý­­shy bolyp sanalatyn «Aktıýb­rentgen» AQ-ta kompıýterlik tomograftar shyǵarý jobasy is­ke asyryldy.

Áńgimelesken

 Serik PIRNAZAR,

«Egemen Qazaqstan».