Eýrazııa elderi parlamentteriniń spıkerleri 4-shi keńesiniń málimdemesi

Biz, Eýrazııa elderi par­la­ment­teri spıkerleriniń «Úl­ken Eýrazııa: Dıalog. Senim. Árip­testik» degen taqyryptaǵy 4-shi keńesine qatysýshylar,

1. Bolashaq Eýropany beıbit­shi­l­iktiń, yntymaqtastyq pen ózara is-qımyldyń, ortaq qundy­lyqtar men birdeı múmkin­dik­terdiń birtutas keńistigi retinde qaraıtyn ortaq kózqarasty qol­daımyz jáne Eýrazııa kontı­nentiniń búgini men bolashaǵy týraly múddeles ári ashyq dıalogty alǵa bastyrýǵa ázir ekenimizdi bildiremiz.
2. О́ńirlik ıntegrasııalyq bir­lestikterdiń teńdikti qur­met­teý, ózara múddelerdi eske­rý prınsıpterine negizdel­gen tu­tastaı áriptestik maqsat­tar­yn­daǵy qyzmetin qoldaýdaǵy Eý­ropa jáne Azııa elderi zań shyǵarýshy organdarynyń atqaratyn aıryqsha rólin atap ótemiz jáne osyǵan baılanysty parlamentaralyq ózara is-qımyldy jolǵa qoıýdyń mańyzdy ekenin atap kórsetemiz.
3. Qazaqstan Respýblı­ka­synyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń eýra­zııalyq ıdeıanyń, sondaı-aq eýrazııalyq keńistik­tegi birqatar tabysty ıntegra­sııa­lyq ekonomıkalyq ınstıtýt­tardyń avtory ári bastamashysy retindegi tarıhı úlesin atap ótemiz; Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev usynǵan jáne Eýrazııanyń barlyq mem­leketteriniń beıbitshilikti, turaqtylyq pen qaýipsizdikti nyǵaıtýdaǵy ortaq múddelerine jaýap beretin

«Úlken Eýrazııa» tujyrym­da­masyn qoldaımyz, «Úsh Dıalog» bastamasyn quptaımyz.

4. Erkin, adal, kemsitý­shi­liksiz, trans­parentti, boljan­atyn já­ne turaqty saýda já­ne ınvestısııalyq ortany iske asyra otyryp, zamanaýı syn-qaterler men qaýip-qater­lerge yntymaqtas­tyq­pen jaýaptar izdestirýdi, sondaı-aq Eý­razııa elderi arasynda geoeko­­no­mıkalyq múddelerdi úılesti­rýdi jáne úlken ózara baıla­nys­ty­lyqty qamtamasyz etýdi Eýra­zııada «biryńǵaı ósý keńistigin» qalyptastyrýdyń basty ele­mentteri retinde qarastyramyz.
5. Eýrazııa elderi arasyndaǵy egemen­dikti, táýelsizdikti, aralaspaýdy, ómirlik múddelerdi ózara qurmetteý prınsıpterine, qorqytýdan, qysym jasaý­dan jáne jaýlasýǵa bastaıtyn sózderden bas tartýǵa, halyqaralyq quqyqty, BUU Jarǵysynyń maqsattary men prınsıpterin saqtaýǵa negizdelgen syndarly ári taıtalassyz ózara is-qımyl júıesin qalyptastyrý jalpyeýrazııalyq keńistiktiń damýyna kúshti serpin berip, Eýrazııadaǵy ekonomıkalyq ósimdi jedeldete alady dep esepteımiz.
6. BUU-nyń Ornyqty damý maqsattaryna qol jetkizýdi, teńiz ortasy men ekojúıedegi qaýipsizdikti qosa alǵanda, sý, áýe qaýipsizdigi, energetıkalyq, azyq-túliktik jáne ekologııalyq qaýipsizdik salasynda, sondaı-aq óńirlik jáne jahandyq ólshemderdegi barynsha ótkir áleýmettik problemalardy sheshýde kúsh-jiger biriktirýdi zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etýdiń kókeıkesti másele ekenin rastaımyz.
7. Eýrazııany damytý prosesteriniń serpindiligin, ınklıýzıvtiligin qoldaýǵa, kórkeıgen, adamdardyń múddelerine baǵdarlanǵan, syn-qaterlerge berik keńistik qurýǵa qashanda adal ekenimizdi; sondaı-aq bizdiń yntymaqtastyq, óńiraralyq baılanystardy keńeıtý, ekijaqty jáne kópjaqty qatynastardyń búkil spektri boıynsha ózara is-qımyldyń ártúrli salalarynda sharttyq-quqyqtyq bazany jáne qarym-qatynastardy jetildirý jobalary men baǵdarlamalaryn iske asyrýdaǵy birlesken jumysty jaqtaıtynymyzdy málimdeımiz.
8. Eýrazııa memleketteriniń ekologııalyq jaǵy­nan qaýipsiz, ornyqty jáne teńgerimdi damýy úshin parlamentarıılerdiń sıfrlandyrý, sıfrly egemendikti, azamattardyń sıfrly keńistiktegi qu­qyqtarynyń qorǵalýyn qamtamasyz etý, sondaı-aq ekonomıkalardy ınnovasııalyq damytý máselelerindegi kúsh-jigerlerin úılestirý qajet dep esepteımiz.
9. Qarýsyzdaný, qarý-jaraqty baqylaý jáne ıad­rolyq qarýdy taratpaý sondaı-aq atom energııasyn beıbit maqsatta paıdalaný máselelerindegi ózara is-qımyldyń ózekti ekenin rastaımyz.

Parlamentterdi ıadrolyq qarýdan azat álem qurýǵa pármendi atsalysýǵa shaqyramyz.

10. Koreı túbegin tolyq denýklearızasııalaýǵa qol jetkizý jáne turaqty beıbitshilik rejimin ornatý Eýrazııa men basqa óńirlerdiń beıbitshiligi men kórkeıýine úles qosady jáne bizdiń Soltústik Koreıanyń ıadrolyq máselesin dıalog arqyly sheshýdi qoldaıtynymyzdy bildiredi degen ortaq pikirdi qoldaımyz.
11. Búkil adamzatqa jáne ornyqty damýǵa qarsy basty qaterlerdiń biri retinde terrorızmniń barlyq nysandary men kórinisterin aıyptaımyz jáne saıası ózimshildik pen qosarly standarttarsyz, kontınent jáne búkil álem memleketteriniń egemendigi men táýelsizdigin qurmetteı otyryp, BUU Jarǵysyna jáne halyqaralyq quqyq prınsıpterine sáıkes terrorızmmen kúreste parlamentaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý men damytýǵa, bizdiń elderimizdiń osy másele boıynsha úılesimdi ustanymyna qol jetkizýge berik nıetimiz bar ekenin bildiremiz.
12. Eýrazııadaǵy iri saıası, áleýmettik, ekono­mıkalyq jáne ásirese gýmanıtarlyq saldar týǵyzatyn bosqyndarǵa baılanysty jaǵdaıdyń eleýli ekenin moıyndaı otyryp, biz halyqaralyq qoǵamdastyqtyń osy problemany birlesip sheshýge barynsha tıimdi úılesimdi kúsh salýyna shaqyramyz.
13. Aqparattyq-kommýnıkasııalyq jáne kez kelgen jańa tehnologııalardy kontınenttegi qaýipsizdikti turaqtylyǵynan aıyrý maqsatynda paıdalanýǵa, Internet-keńistikte terrorızm, seperatızm, ekstremızm, násildik jáne dinı tózbeýshilik ıdeıalaryn nasıhattaýǵa qarsy birlesip kúsh jumsaýdy jaqtaımyz. Aqparattyq jáne kıberqaýipsizdikti qam­tamasyz etý salasynda yntymaqtastyqty jalǵastyra berýge shaqyramyz.
14. Eýrazııada ómir súrip jatqan halyqtar arasynda yntymaqtastyqty, senim men ózara túsinistikti nyǵaıtý úshin mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardy damytý qajettigin atap kórsetemiz.
15. О́rkenıetaralyq, mádenıetaralyq jáne dinaralyq dıalogty odan ápi damytýdy, onyń ishinde Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri seziniń jáne osyndaı bastamalar men forýmdardyń praktıkasy men tájirıbesin taratý jáne paıdalaný arqyly damytýdy jaqtaımyz jáne 2019 jylǵy aqpanda Birikken Arab Ámirlikterinde «Ál-az-har» ýnıversıtetiniń bas ımamy men Rım Papasy qol qoıǵan «Búkil álemdegi beıbitshilik úshin jáne birlesip ómir súrý úshin azamattyq baýyrlastyq týraly» deklarasııanyń joldaýyn qoldaımyz.
16. Qatar memleketi 2019 jylǵy 6-10 sáýir ara­lyǵynda tabysty túrde ótkizgen Parlamentaralyq odaqtyń 140-shy Assambleıasynyń jáne soǵan ilespe is-sharalardyń qorytyndylaryn oń baǵalaımyz.
17. Meımandostyq tanytqany jáne Qazaqstannyń astanasy Nur-Sultan qalasynda Eýrazııa elderi parlamentteri spıkerleriniń 4-shi keńesin tabysty ótkizgeni úshin Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń Májilisine zor rızashylyǵymyzdy bildiremiz.
18. Eýrazııa elderi parlamentteri spıkerleriniń 5-shi keńesin 2020 jyly Indonezııa Respýblıkasynda ótkizý týraly ýaǵdalastyqqa qol jetkizdik.

Muhammed Rıza Madjıdı,

Azııa Parlamenttik Assambleıasynyń Bas hatshysy:

– Qazaqstan beı­bit­shiligi men turaq­­ty­lyǵy saq­talǵan, bar­lyq salada yn­ty­maqtasýǵa daıyn, qonaqjaı el. Sondyq­tan Nur-Sultandaǵy barlyq kelissózder nátıjeli aıaqtalady. Eýropa men Azııadaǵy elderdiń ortaq alańyna aınalǵan Qazaq elinde álemdik deńgeıde kún tártibinde turǵan máseleler qyzý talqylandy. Aldaǵy ýaqytta senimge selkeý túsirmeı, dáıekti dıalog ornatyp, seriktestiktiń berik bolýy úshin jan-jaqty jumys júrgizý qajet. Keńestiń kezekti otyrysynda kóterilgen saıası, ekonomıkalyq máseleler jónindegi parlamentterdiń ózara yntymaǵy kóp túıtkildiń túıinin tarqatýǵa negiz boldy. Keńes ózara senimdi nyǵaıtýǵa, parlamentaralyq yntymaqtastyqty odan ári kúsheıtýge jol ashpaq.

Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Nazarbaevtyń jarııalaǵan Eýrazııa ıdeıasy kóptegen jobalarda óz jalǵasyn tapty. Álem elderi tarapynan qoldaýǵa ıe bolyp otyr. Qazaq eliniń damýy, jahandyq ekonomıkalyq máselelerden utymdy jol taba bilýi – álemge úlgi. Men qazaq jerine bolashaqta jumys babymen ǵana emes, týrıst retinde qydyryp kelýdi de josparlap otyrmyn.

Demetrıs Sıllýrıs,

Kıpr Respýblıkasy О́kilder palatasynyń spıkeri:

– Qazaqstan álem elderin jaqyndas­tyrý úshin óte aýqymdy jumystar atqardy. Qolǵa alǵan barlyq bastamalary tıisinshe nátıje berýde. Bul eldegi saıası júıeniń 30 jyl ishinde jaqsy qalyptasyp, búgingi kúnge deıin turaqty túrde jalǵasyn taýyp otyrǵanynyń arqasynda dep baǵa berer edim. Búgingi álemdegi saıası ahýaldar ýshyǵyp, qaqtyǵystardyń údegen tusynda ortaq qurlyqty mekendegen elderdiń ortaq múdde úshin birlesken qadamdarǵa barýy asa qajet. Osy rette Ortalyq Azııa elderi, onyń ishinde Qazaqstanmen birlesken mámilege kelip, ilkimdi jobalarǵa bastamashy bolýǵa nıettimiz. Sebebi jeriniń qoınaýy qazba baılyqqa toly Qazaqstan sııaqty eldiń bolashaǵy jarqyn, keleshegi kemel. Turaqty elmen turaqty kelisim ornatýǵa múddelimiz.

Yntymaq pen tatýlyq ornaǵan mekende elderdi jaqyndastyrýǵa arnalǵan jıynnyń nátıjeli bolýy zańdylyq. Eýrazııa qurlyǵynyń múddesin ǵana emes, barlyq elderdiń damýy men turaqtylyǵyn kózdeıtin sharanyń berer paıdasy mol bolmaq.

Laslo Kever,

Vengrııa Parlamentiniń spıkeri:

− Qazaqstannyń saıa­­sı ustanymy onyń álem­­­­dik dárejede aby­­­­­ro­­­ıy­nyń artýy­na yq­­­pal etýde. Qazaq­­stan men Vengrııa ara­syn­­­­da­ǵy baılanys­ty damytý úshin kópjaqty sa­la­­lyq keli­simder boıynsha birlesip jumys at­­qa­rýǵa daıynbyz. Vengrııa tarapynan she­tel­­dik stýdentterge grant taǵaıyndaý baǵ­dar­la­­­masyna sáıkes qazaqstandyq 1400-ge jýyq jas bizdiń elde óz bilim-biliktiligin shyń­daý­da. Aldaǵy ýa­qytta da ilkimdi jobalar jal­ǵa­­syn taýyp, eki el arasyndaǵy baılanys ar­ta tú­setinine senim mol. Buǵan qosa, Azııa men Eýropa arasyn etene jaqyndastyratyn, shart­­tary eki ta­rap­qa da tıimdi bastamalardyń isk­e asýyna múd­delimiz. Ásirese ekonomıkalyq saıa­­sı jáne áskerı salalardaǵy jańa kelisim­der or­na­týǵa basymdyq berip otyrmyz. Eýra­zııa aýma­­ǵyndaǵy biregeı múmkindikterdiń or­naýy­­na, onyń ishinde erkin saýda alańynyń qa­lyp­­tasýy­na barlyq jaǵdaı jasalǵan. Qa­zaq­­­stan toǵyz joldyń torabynda orna­las­qan mem­leket bolǵandyqtan logıstıkalyq salany jan­­dan­dyrýǵa nıetti ekenin kórip otyrmyz. Ra­s­ymen Eýropa men Azııany jalǵaıtyn altyn kó­­p­ir atanýǵa, bul baǵytta ekonomıkalyq ále­­ýet­ti kóterýge ba­sym­dyq berý kerek.