Túrkistanda azyq-túlik beldeýi qalyptastyrylýda

О́ńirde ótken jyly Úkimet tarapynan bekitilgen «Túrkistan oblysyn áleýmettik-ekonomıkalyq damytýdyń 2024 jylǵa deıingi keshendi jospary» aıasynda agrarlyq salaǵa basymdyq be­rilip otyr. Onyń ishinde Túrkis­tan qalasy aýmaǵynda 11 myń gektar alqapta azyq-túlik beldeýin qalyptastyrý jáne aǵyn sý tap­shylyǵyn joıý maqsatynda sý nysandary qurylysyn júrgizý basty mindet sanalýda. Túrkistan qalasy aýmaǵynan radıýsy 15 shaqyrymda azyq-túlik beldeýin qalyptastyrý 2 kezeń boıynsha qarqyndy tehnologııalardy qoldana oty­ryp jáne ǵalymdardyń súıemel­deýimen júzege asyryla bastady. Keshendi jospar aıasynda jer­­gilikti bıýdjetten 2,5 mlrd teńge, respýblıkalyq bıýdjetten 25 mlrd teńge qarastyrylǵan. Al 37,9 mlrd teńge somasyndaǵy ju­mystar jeke ınvestorlar ese­binen iske asyrylady. Azyq-túlik beldeýin qalyptastyrý aıa­synda júzege asyrý kózdelgen jobalardyń irgetasy qalana da bastady. Mysaly, jýyrda «Túrkistan-Agro XXI» JShS-nyń 1200 basqa arnalǵan taýarly sút fermasynyń irgetasyna ob­lys ákimi О́mirzaq Shókeev kap­sýla ornatty. Bul jobada ««Rota Guido» ıtalııalyq tehnolo­gııa­sy qoldanylmaq. Qazirgi tań­da ıtalııalyq kompanııamen keli­simshart jasalyp, alǵashqy qar­jy jarnalary tólengen. Joba qu­ny – 3,7 mlrd teńge. Onyń 600 mln teńgesi Túrkistan agrarlyq-áleý­mettik kásipkerlik korporasııasy arqyly, qalǵan 3,1 mlrd teńge agrarlyq nesıe korporasııa­sy arqyly qarjylandyrylatyn bolady. Seriktestik jobanyń alqashqy kezeńin 2020 jyldyń tamyz aıynda tolyǵymen iske qosýdy josparlaýda. Jylyna 4500 tonna ekstra klasty sút ón­diretin fermada 100 adam tu­raq­ty jumyspen qamtylady.

Budan bólek, azyq-túlik bel­deýi sheńberinde 10 myń bas malǵa arnalǵan bordaqylaý alańyn, jyldyq qýattylyǵy 20 myń tonna etti baǵyttaǵy qus fabrıkasyn, 500 gektar zamanaýı jylyjaı kesheshin salý jobalaryna ınves­torlar anyqtalyp, qujattary daıyndalýda. Sondaı-aq jyl basynda «Túrkistan-Agro HHI» JShS-nyń bastamasymen 131 sharýa qojalyǵy birigip, «Yntymaq – 2019» kooperatıvi qurylǵan bolatyn. Jalpy aýmaǵy 1445 gektar kooperatıv jeriniń 733 gektar alqaby to­lyǵymen 18 jańbyrlatyp sýarý tehnologııasymen qamtamasyz etil­mek. Atalǵan tehnıkanyń 4-ýi bú­ginde 163 gektarǵa ornatylǵan. Qu­ny – 500 mln teńge bolatyn jo­ba amerıkalyq tehnologııamen jabdyqtalady. Osylaısha jań­byrlatyp sýarý tehnologııasy arqyly ónimdilikti 2-4 esege art­tyrý kózdelip otyr. Mysaly, dándik júgeriden ortasha ónimdilik gektaryna 48,5 sentner bolsa, jańa tehnologııa arqyly 115-130 sentner, jońyshqadan ortasha ónimdilik 130 sentner bolsa, tehnologııa arqyly 250-300 sentner ónim alý múmkin bolady.

Keshendi josparda aǵyn sý máselelerin sheshý joldary da tolyq qamtylǵan. Bul maqsatta jalpy quny 29,3 mlrd teńge bolatyn serpindi 4 joba júzege asyryla bastady. Jobalardy júzege asyrý úshin respýblıkalyq bıýdjetten 24,7 mlrd teńge, jergilikti bıýdjetten 4,6 mlrd teńge qarastyrylǵan. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetine súıensek, qazirgi tań­da atalǵan jobalar boıynsha jergilikti bıýdjetten tıisti qujattardy ázirleýge 652 mln teńge bólingen. Osylaısha Túr­kistan magıstraldy kanalyn be­­tonmen qaptaý jumystaryn júrgizý arqyly qosymsha 60 mln tekshe metr aǵyn sýdy únemdeý, Arys-Túrkistan massıvinde jaramsyz bolyp qalǵan 134 dana tik uńǵymalardy qaıta qalpyna keltire otyryp 34,7 mln tekshe metr qosymsha aǵyn sýmen qamtamasyz etý múmkin bolmaq. Sonymen qatar syıymdylyǵy 10 mln tekshe metr bolatyn «Keńsaı-Qosqorǵan-2» sý qoı­masyn salý jáne «Syrdarııa ózeninen Túrkistan magıstraldy kanalyna mashınalyq ádispen sý berý» jobasy arqyly qosymsha 80 mln tekshe metr aǵyn sý jet­kizý kózdelip otyr. Bul jobalardy iske asyrý nátıjesinde sharýalarǵa jetkiziletin aǵyn sý kólemi 196 mln tekshe metrge ulǵaıyp, jańadan 15 myń gektar sýarmaly jer aınalymǵa qo­­sylady. Jáne 34 myń gektar sýar­maly jerdi sýmen qamtamasyz etý deńgeıi jaqsarady. Al «Túr­kis­­tan qalasynyń Shoshqakól kóldik júıesin jańǵyrtý» jáne «Shaǵa» aýyldyq okrýgindegi ­
5 kanaldyń kúrdeli jóndeý» jobalaryn júzege asyrý arqyly Shaǵa aýyldyq okrýgine qarasty 4 802 gektar jerdiń sýmen qam­tamasyz etilýin jaqsarta tú­sý josparlanǵan. Túrkistan qala­synda agroaımaqty tolyqtaı sý­­men qamtamasyz etýge Úkimet qaý­­lysymen respýblıkalyq men­shik­ten oblystyq menshikke ótken 6 sý nysany da óz septigin tıgizeri anyq. Bul sý nysandaryn tıimdi paıdalaný Ordabasy, Otyrar, Báıdibek aýdandary jáne Arys, Kentaý qalasy óńirleriniń 78,8 myń gektar sýarmaly jerlerin aǵyn sýmen turaqty túrde ýaqtyly qamtamasyz etýge múmkindik be­redi.

Jalpy, joǵaryda atalǵan irgeli jobalar arqyly Túrkistan qalasy aýmaǵynda azyq-túlik beldeýin qalyptastyrýdan bólek, jasyl beldeý júıesin quryp, klımatyn jaqsartý, oblys ortalyǵy turǵyndarynyń ómir súrý deń­geıin kóterý kózdelip otyr.

 Túrkistan oblysy