Saıtta san soqtyratyndar kóbeıdi

Alaıaqtyqtyń eń kóp taraǵan túri ǵalamtordaǵy INSTAGRAM áleýmettik jelisi men Kolesa.kz, Kriha.kz, OLX sııaqty saıttar arqyly taýar satý týraly habarlandyrý ornalastyrý arqyly jasalady. Elektrondy saýda alańdary men áleýmettik jelilerde «feık» paraqsha ashqandar kóp jaǵdaıda  jyljymaıtyn múlik, avtobólshek jáne kıim-keshek saýdalaıdy. Alaıaqtar qurbandaryn arzan taýarmen jáne «tıimdi» usynystarmen qyzyqtyryp, aqshany aldyn ala QIWI-ámııanǵa nemese ekspress-tólemder arqyly banktegi esepshotqa aýdarýdy suraıdy. Sodan keıin taýar satýshy birneshe kún boıy túrli syltaý aıtyp taýardy tez arada jetkizýge ýáde beredi de, sońynda múldem joǵalyp ketedi.

Sondaı-aq kórsetilgen alaıaq­tar saıttar arqyly túr­li taýar satatyn bolashaq qurbandaryn taýyp alady. Hat almasý jáne telefonmen sóılesý arqyly onyń senimine kiredi. Sosyn jábirlenýshiniń banktegi esepshotyna aqsha aýdarý úshin aldyn ala tólem jasaý týraly usynys jasaıdy. Oǵan ılanǵan jábirlenýshi kartasynyń banktik rekvızıtterin,  jeke basyn kýálandyratyn qujat nómirlerin, óziniń shotyna aqsha «qabyldaýǵa arnalǵan» SMS parolin habarlaıdy. Osynyń bárin qolyna túsirgen alaıaq áleýmettik ınjenerııany paıdalanyp jábirlenýshiniń esepsho­tyndaǵy qarajatty sypyryp alady. Ol az bolsa, qolyna túsken jeke málimetteri boıynsha saıttarda jábirlenýshiniń atyna mıkronesıe qaryz rásimdeledi.

Búginde ınternette bankterdiń «qara tizimine» ilikkenderge nesıe alýǵa kómek kórsetý týraly habarlamalar keńinen taralýda.  Habarlandyrýlar kóbine OLX.kz saıtynda, mıkronesıe usynatyn  túrli saıttarda jarııalanady. Alaıaqtar qarmaǵyna ilikkenderge  bankterdegi «bedel­di kókeleriniń» kómegimen sharýany birer saǵatta sheship beretinin alǵa tartady. 

Sondaı-aq keıbir áleýmet­tik jelilerde bir taýar alǵan jaǵ­daıda ekinshisin tegin berý, taýarǵa qosymsha syı­lyq berý, tegin jetkizý, býkme­ker­lik keńselerdegi bás saýda­sy­­na kómek kórsetý, sport­tyń «ke­­lisimdi» oıyndary  týraly jalǵan aqparat taratý syn­dy áreketter kóbeıgen. Eń so­raqysy, aılakerler tanymal blo­gerlerge jarnama jasatyp, «tu­tynýshylarynyń» qataryn ese­leı túsýde.

Osyǵan baılanysty Qos­tanaı oblysynyń Polısııa departamenti áleýmettik jeli qoldanýshylaryn saqtyq sharalaryn kúsheıtýge shaqyrady. Eger qandaı da bir taýardy ǵa­lamtor arqyly satyp alý qa­jet bolsa, habarlandyrý­dy mu­qııat tekserińiz, ony jarııa­la­ǵan tulǵa týraly aqpa­rat jı­­nańyz, basqa satyp alý­shy­­­lardyń pikirlerin oqyp aly­ńyz deıdi baspasóz qyz­metiniń ókilderi. Alaıda, qyl­mys­ker­ler qosymsha jalǵan paraq­sha­lar ashyp, sol arqyly óz­deri tý­raly oń pikirler jazýy da múm­kin ekenin eskergen jón.

 Jumataı KÁKIMJANOV

 Qostanaı