Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń buıryǵy №391-ó-m

Sársenbi, 6 naýryz 2013 5:11

2012 jylǵy 9 qazan,   Astana qalasy

Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵyn (43-shyǵarylym) bekitý týraly

Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek kodeksiniń 125-babyna sáıkes jumystardyń belgili bir túrleriniń kúrdeliligin belgileý, jumysshylarǵa biliktilik razrıadtaryn berý jáne kásipteriniń durys ataýlaryn aıqyndaý maqsatynda buıyramyn:
1. Qosa berilip otyrǵan Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵy (43-shyǵarylym) bekitilsin.
2. Eńbek jáne áleýmettik áriptestik departamenti (A. Á. Sarbasov) osy buıryqtyń zańnamada belgilengen tártippen Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin jáne resmı jarııalanýyn qamtamasyz etsin.
3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý Vıse-mınıstri B. B. Nurymbetovke júktelsin.
4. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen bastap kúntizbelik on kún otken soń qoldanysqa engiziledi.
Mınıstr            S. ÁBDENOV.

Sársenbi, 6 naýryz 2013 5:11

2012 jylǵy 9 qazan,   Astana qalasy

Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵyn (43-shyǵarylym) bekitý týraly

Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek kodeksiniń 125-babyna sáıkes jumystardyń belgili bir túrleriniń kúrdeliligin belgileý, jumysshylarǵa biliktilik razrıadtaryn berý jáne kásipteriniń durys ataýlaryn aıqyndaý maqsatynda buıyramyn:
1. Qosa berilip otyrǵan Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵy (43-shyǵarylym) bekitilsin.
2. Eńbek jáne áleýmettik áriptestik departamenti (A. Á. Sarbasov) osy buıryqtyń zańnamada belgilengen tártippen Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin jáne resmı jarııalanýyn qamtamasyz etsin.
3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý Vıse-mınıstri B. B. Nurymbetovke júktelsin.
4. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen bastap kúntizbelik on kún otken soń qoldanysqa engiziledi.
Mınıstr            S. ÁBDENOV.

Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń
2012 jylǵy 9 qazandaǵy № 391-ó-m buıryǵymen bekitilgen

Jumysshylardyń jumystary men kásipteriniń
biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵy (43-shyǵarylym)

1-bólim. Jalpy erejeler
1. Jumysshylardyń kásiptik jáne jumystyń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamasy (budan ári – BTBA) (43-shyǵarylym) «Maqtany jáne tindi daqyldardy alǵashqy óndeý» bóliminen turady.
2. Jumys dárejeleri jumys aýyrlyǵyna baılanysty eńbek talaptaryn esepke almaı jasalǵan (eńbek aýyrlyǵynyń deńgeıine áser etetin jáne oryndaýshynyń biliktiligin joǵarlatý suranystary qysyltaıań jaǵdaılardy qospaǵanda).
3. Ár mamandyqqa tarıfti-biliktilik sıpattama eki bólimnen turady. «Jumys sıpattamasy» bólimi maman oryndaýǵa tıisti jumystardyń sıpattamasy berilgen. «Bilýi tıis» bólimi mamannan talap etiletin arnaıy talaptardan turady, olar – mamannyń jumysqa qatysty arnaıy bilim dárejesiniń bolýy, basshylyqqa alatyn materıaldardy jáne ádisteme men quraldardyń qoldanylý erejelerin bilýi.
Bólimde kórsetilgen teorııalyq jáne praktıkalyq bilimderimen qosa maman – eńbekti qorǵaý, óndiristik sanıtarııa jáne órtke qarsy qorǵanystyń normalary men erejelerin, jeke basyn qorǵaý quraldarymen paıdalana bilý, oryndalyp jatqan jumystyń sapasyna qoıylatyn talaptar, aqaý túrleri jáne olardyń aldyn alý jáne joıý, óńdiristik dabyl qaǵý, jumys ornynda eńbekti rasıonaldy uıymdastyrý talaptaryn bilýi kerek.
4. Biliktiligi joǵary maman onyń tarıfti – biliktilik tizimdegi atqaratyn mindetimen qosa, tarıfti-biliktiligi tómen mamandardyń da jumysyn oryndaı alýy jáne berilgen mamandyqtyń aıasyndaǵy biliktiligi tómen jumys toptaryn basqara bilýi kerek. Osyǵan baılanysty tarıfti – biliktilik sıpattamada kórsetilgen tómen bilikti mamandar men joǵary bilikti mamandardyń jumysy kórsetilmegen.
5. Mamannyń eńbek kitapshasyn toltyrý barysynda, onyń mamandyǵynyń tarıfti razrıady ózgergen jaǵdaıda ol BTBA-ǵa sáıkes toltyrylady.
6. Tarıftik-biliktilik sıpattamalar erekshe aıtylǵan jaǵdaılardan basqa, osy bólimde kórsetilgen óndirister men jumys túrleri bar uıymdarda, menshik jáne uıymdyq-quyqtyq nysanyna qaramastan, jumystardy tarıfteý jáne jumysshylarǵa biliktilik razrıadtaryn berý kezinde qoldanylady.
7. Qoldanylýǵa yńǵaıly bolý maqsatynda, BTBA-da alfavıttik kórsetkish (1-qosymsha) kózdelgen, onda jumysshylar kásipteriniń ataýy, razrıadtardyń dıapazondary jáne betterdiń nómirlenýi qarastyrylǵan.
8. «Maqtany jáne tindi daqyldardy alǵashqy óndeý» bóliminde qarastyrylǵan jumysshy kásipteri ataýlarynyń, olardyń BTBA shyǵarylymy boıynsha qoldanystaǵy ataýlary kórsetilgen tizbesi 2009 jylǵy redaksııasynda berilgen.

2-bólim. Maqtany jáne tindi daqyldardy alǵashqy óńdeý
1. Tresti daıyndaýshy apparatshy
Paragraf 1. Tresti daıyndaýshy apparatshy, 3-razrıad
9. Jumys sıpattamasy:
tresti sýlaýysh baktar, kameralar men avtoklavtarda sýlandyrý jáne býlandyrý prosesine júrgizý, biliktiligi joǵary apparatshynyń basshylyǵymen ótedi. Shıkizatty tabandyq, konteıner, vagonetka, syǵymdaýysh jáne bakka artý barysy tehnologııalyq prosess talaptaryna sáıkes ótedi. Shıkizatty mehanıkalyq syǵymdaýyshta syǵý. Vagonetkalardy shynjyrmen baılaý jáne olardy avtoklavqa artý. Tabandyq, konteıner jáne syǵymdalǵan shıkizat baılamyn elektr telfer bagyna, avto jáne elektr tıegishke jáne avtoklav vagonetkalaryna ornaǵan ereje boıynsha artý. Kamerany jasyrý jáne qysqysh jabdyqtardy sheshý. Sýly tresty mehanızmderdi paıdalana otyryp belgilengen orynǵa tóseý. Shıkizatty, bakty jáne kamerany sýmen jýý. Artylǵan konteınerlerdi syqqysh-jýǵysh mashınaǵa tıeý jáne bos konteınerlerdi artý telimine jetkizý. Kólik quraldaryna tabandyqtardy tóseý, konteınerlerdi ornatý, baılamyn sheshý, júkti ilip alǵysh jabdyqtar men mehanızmderdi ornatý jáne sheshý. Mehanızmder, kólik quraldary jáne jabdyqtarǵa tehnıkalyq qyzmet kórsetý. Jumystaǵy aqaýlardyń aldyn alý jáne bolyp jatqan jóndeý jumystaryna qatysý. О́simdik tin men sabannan mehanızmniń aınalǵysh bólikterin tazartý.
10. Bilýi tıis:
mehanıkalyq syǵymdaýshynyń bekitilýi men kótergish kóliktik jáne basqada mehanızmderdiń jumys maqsatyn bilý, kóterý, ornyn aýystyrý, konteınerdi, vagonetkany ornatý jáne olardyń artý jáne túsirilý tásilderiniń erejesin, tresti tehnologııalyq daıyndalý úrdisin, shıkizattyń negizgi qasıeti men sapasyn bilý, shıkizatty artý jáne túsirý erejesi, shıkizatty bekitilgen tyǵyzdyq boıynsha oraý jáne bakka salý.

Paragraf 2. Tresti daıyndaýshy apparatshy, 4-razrıad
11. Jumys sıpattamasy:
tresti sýlaý jáne býlaý baktarynda, kameralarda, avtoklavtarda tehnologııalyq tártipke sáıkes jáne avtomatty baqylaý jáne prosesti baqylaý júıesin paıdalana otyryp sýlaý jáne býlaý tehnologııalyq prosesin júrgizý. Sýdy, býdy, qalypqa keltirilgen suıyqtyqty, bak pen avtoklavqa quıýdy retteý. Avtoklavta býlandyrý kezinde jáne sýly-temperatýra júıesi men suıyqtyqtyń qyshqyldyq júıesin sýlaý barysynda turaqty qysymda saqtaý. Sorǵy jáne aerasııalyq jabdyqtardy jumys isteý barysynda baqylaý- ólsheý quraldarynyń kórsetkishterin baıqaý. Býlandyrý men sýlaý prosesin aıaqtalý ýaqytyn anyqtaý. О́ńdelgen suıyqtyq pen býdy aǵyzý. Syıymdylyqty, shıkizatty artýǵa daıyndaý. Suıyqtyqty ázirleý jáne ony bak, avtoklavtarǵa quıýǵa daıyndaý. Qyzmet kórsetilip jatqan jabdyq, apparat, kommýnıkasııa, avtomatıka júıesine jaramdy jáne irkilissiz jumysty qamtamasyz etý jáne aqaýyn joıý. Baqylaý-ólsheý jabdyqtaryn, quqbyr jáne sorǵylardyń kúıin tekserý. Shıkizatty bakqa, avtoklavqa durys artylýyn baqylaý jáne olardan tresterdi túsirý. Qyzmet kórsetilip jatqan mehanızmniń aǵymdaǵy jóndeý jumystary. Biliktiligi tómen apparatshylardyń jumysyna basshylyq jasaý.
12. Bilýi tıis:
avtoklav, qysqysh baktardy, aerasııalyq jabdyqtardy, kótergish kóliktik jabdyqtardy ornatý jáne eksplýatasııalaý erejeleri, baqylaý-ólsheý jabdyqtaryn paıdalaný erejesi, avtomatıka quraldaryn retteý jáne olardy basqarý erejeleri jáne olardy bekitý, negizgi quraldar men shıkizattyń sapaly kórsetkishiniń tresti óndeý barysyna yqpal etý, shıkizatty sýlaý nemese býlaý barysynyń aıaqtalý úrdisin anyqtaý, aqaýlardy joıý úrdisi.

2. Jumsaq ydysty daıyndaýshy
Paragraf 2. Jumsaq ydysty daıyndaýshy, 1-razrıad
13. Jumys sıpattamasy:
ónimdi jáne qaldyqtardy oraýǵa jumsaq ydysty qoldan daıyndaý, maqta talshyǵyn, lınta jáne talshyqty ónimdi baılamǵa oraý úshin shálilerdiń shetterin japsyrý. Qapshyqty qoldan tigý. Qaptama úshin mata jınaǵyn taldaý. Bekitilgen ólshem boıynsha matany pishý. Qoldanysta bolǵan qapshyqtardy ólshemimen sorttaý jáne olardyń tozǵan deńgeıin anyqtaý jáne olardy jóndeý. Tańbalaý úshin boıaýdy daıyndaý. Ydysty tańbalaý. Belgilengen orynǵa materıaldar men ydysty tasymaldaý. Qapshyqtar men ydysty qoımaǵa tapsyrý.
14. Bilýi tıis:
matany pishý, qaptardy sorttaý, matany taldaý jáne jumsaq ydysty tańbalaý erejesi, sháli men qaptardyń bekitilgen ólshemin, tańbalaý úshin boıaýlardy daıyndaý.

Paragraf 2. Jumsaq ydysty daıyndaýshy, 2-razrıad
15. Jumys sıpattamasy:
tigin mashınkada ónimder men qaldyqtardy oraıtyn jumsaq ydysty daıyndaý – brezentterdi, qaptardy jáne shálderdiń shetin tigý. Brezent daıyndaýǵa arnalǵan matanyń qıyqtaryn tegisteý. Qoldanysta bolǵan brezentterdiń ólshemin alý jáne tozǵan brezentterdi sorttaý. Brezentterdi jóńdeý jáne olardy sińirý. Brezentterdi sińirýge arnalǵan eritindi daıyndaý. Mashınany retteý jáne aqaýdy joıý.
16. Bilýi tıis:
tigin mashınasynyń bekitilýin, jabdyǵyn jáne onymen jumys jasaý, brezenttiń bekitilgen ólshemin, qap, sháli, brezentti tigý tásili, brezentti sińdirý erejesin, tigin mashınasynyń aqaýyn joıý jáne onyń aldyn alý.

3. Shıkizatty artýshy
Paragraf 1. Shıkizatty artýshy, 2-razrıad
17. Jumys sıpattamasy:
maqta shıkizatyn pnevmokólikte jáne aldyn ala jumsartý jáne las maqta men bógde narselerdi joıatyn kólikter kameralaryna qoldan artý. Qubyrdyń, kóliktiń jáne býnker-sińdirgishtiń irkilisin lıkvıdasııalaý. Qubyrdy, kólikterdi, býnker-qýat bergish separatordy jáne basqada jabdyqtardy profılaktıkalyq tazartý barysyna qatysý.
18. Bilýi tıis:
shıkizatty pnevmokólikke jáne kólikke jetkizý tártibi, maqtanyń shıkizatyn paıdalana bilý erejesin, maqtanyń shıkizatyn artýshy pnevmokóliktiń jáne kólikterdiń bekitilýi men jumys maqsaty.

Paragraf 2. Shıkizatty artýshy, 3-razrıad
19. Jumys sıpattamasy:
sabaǵy qysqa shıkizatty, uıysýlar jáne tútýdiń qaldyǵyn ezgileý mashınasyna, kýdel óndirýshi agregattyń sińirgishine, kendir shıkizatyn tútý mashınasynyń kólikti mehanızminiń qysqyshyna nemese ambar, býnt jáne maqtany aldyna-ala jumsartý jáne las maqta shıkizaty men bógde narselerdi joıatyn qalqa kólikterine artý. Materıaldyń qabatyn túzý, tolassyz jáne shıkizatty mashınaǵa jáne óte sýly shıkizatty teretin jáne joıyp otyratyn mehanızmge shıkizatty birkelki berýdi qamtamasyz etý. Shıkizattyń bir qabatyn tósenish ústeline nemese sińdirgish transporter mashınasyna jáne mehanızmyna túzý qylyp tóseý. Ezgileý jáne tútý, sińdirgish mashınanyń jumysyn baqylaý, bilik agregat pen kólikterge qyzmet kórsetý. Jabdyqtardyń jumysynda tapqan aqaýlardy joıý. О́ndelip jatqan shıkizatty tasý. Qyzmet kórsetilip jatqan qurylǵyda oraý jáne qaǵý lıkvıdasııasyna qatysý.
20. Bilýi tıis:
sabaǵy qysqa, uıysqan shıkizatty, tútý qaldyqtary kendir shıkizaty men maqta shıkizatyn mashına men mehanızmderge tıeý erejesin, óndelip jatqan materıaldyń qyrqylýyna baılanysty qoldanystaǵy mashına men mehanızmderdi retteý erejesi, shıkizat pen tútilgen qaldyqtardyń negizgi sapaly belgisi, óndiriletin ónimniń sapasyna qoıylatyn talaptar, quramy ártúrli shıkizattyń óndirilýine qoıylatyn talaptar, qyzmet kórsetiletin mashına men mehanızmderdiń qurylymy men olardy paıdalaný erejeleri.

Paragraf 3. Shıkizatty artýshy, 4- razrıad
21. Jumys sıpattamasy:
sabaǵy uzyn shıkizatty ezý-tútý qabat qalyptastyrýshy agregat mehanızmine jáne tútý-jýý qysý mehanızdi mashınasyna, tútý mashınasynyń ezgish mehanızmine tindi qoldan artý, sonymen qosa maqta shıkizatyn pnevmokólikke nemese qozǵalatyn lentaly transporterǵa suryptaýshy qurylǵy jyljymaly pýlttiń kómegimen artý. Tehnologııalyq quramyna baılanysty shıkizattyń qabatynyń qalyndyǵyn, qozǵalmaly lentaly transporterdiń qurylǵy suryptaýshysynyń jumys tártibin, óndelip jatqan shıkizattyń sapasyn eskere otyryp tútý jáne tútip – jýý mashınasyn tehnologııaly qurylymyn retteý. Qabat qalyptastyrý jáne qysý mehanızmderi, ezý, tútý, tútip-jýý mashınasyna jáne basqa qurylǵylardyń jumysyn tekserý. Qyzmet kórsetilip jatqan qurylǵynyń oramyn jáne qaǵyp kirgizilýin paıdalaný.
22. Bilýi tıis:
sabaǵy uzyn shıkizatty, tindi jáne maqta shıkizatyn mashına men mehanızmge artý erejesi, suryptaýshy-qurylǵy men basqarý pýltin qurylysyn, mólsherleýshi jabdyqty retteý jáne jóndeý erejesi, ezý-tútý agregatynyń qabat qalyptastyrýshy mehanızminiń erejesin, tútip-jýý mashınasynyń syǵý mehanızminiń jáne maqta shıkizatyn alyp berýshi jabdyqtyń erejesin.

4. Býmany baqylaýshy
Paragraf 1. Býmany baqylaýshy, 2-razrıad
23. Jumys sıpattamasy:
maqta talshyǵy men lıntty býmaǵa durys oralýy men aýqymdylyǵyn tekserý. Lenta baılaıtyn jabdyqty tekserý. Býmanyń salmaǵyn ólsheý jáne tańbalaý. Býmanyń salmaǵyn tańbalaý boıynsha jáne maqta talshyǵy men lentany óńdirý aýysymyn esepke alyp otyrý.
24. Bilýi tıis:
tarazy jabdyqtaryn jáne olarǵa kútim jasaý erejesin, býmany tańbalý jáne oraý boıynsha memlekettik standarttardy.

5. Syǵý-jýý jabdyǵynyń mashınısi
Paragraf 1. Syǵý-jýý jabdyǵynyń mashınısi, 2-razrıad
25. Jumys sıpattamasy:
tresti syǵý jáne jýý prosesi aldynda daıyndyq jumystaryn júrgizý. Tabandyq pen konteınerlerden baýlardy túsirý, olardy syǵý-jýý jabdyqtarynyń ústeline jetkizý. Shıkizat oramyn sheshý, tresti jumarlaýdan tegisteý, baýlardy jumsartý jáne bólý. Belbeýlerdi túzetý. Syǵý-jýý mashınasynyń qýat berý transporterine tresterdi artýǵa qatysý. Trest pen ınventardy óńdeý telimine tıeý.
26. Bilýi tıis:
syǵý-jýý mashınasynyń bekitilýi men jumys maqsaty, túsirý jáne baýlardy jiberý erejesi, shıkizattyń negizgi qasıeti men ony kútýdiń erejesi, tresti artý tyǵyzdyǵy.

Paragraf 2. Syǵý-jýý jabdyǵynyń mashınısi, 3-razrıad
27. Jumys sıpattamasy:
biliktiligi joǵary mashınısiń basshylyǵymen tresti syǵý-jýý mashınasynda syǵý jáne jýý. Syǵý-jýý mashınasynyń qýat berý jabdyǵyna kútim jasaý. Transporter men syǵý-jýý mashınasynyń qýat berý mehanızmynyń jumysyn tekserý, olardyń toqtamaı jumys isteýin qamtamasyz etý. Qýat berý mehanızminsiz jumys isteý barysynda bekitilgen qalyndyq pen qabattyń enin saqtaı otyryp, tresti qýat berý transporterge tıeý. Qýat berý mehanızminiń jumysyn retke keltirý.
28. Bilýi tıis:
syǵý-jýý mashınanyń qýat berý mehanızminiń qurylymyn jáne paıdalaný erejesin, tresti syǵý jáne jýý tehnologııalyq prosesi, qýat berý mashınasynyń jumysyn retke keltirý erejesi.

6. Syǵý-jýý mashınasynyń mashınısi
Paragraf 1. Syǵý-jýý jabdyǵynyń mashınısi, 4-razrıad
29. Jumys sıpattamasy:
tresti syǵý-jýý mashınasynda syǵý jáne jýý. Tresti jýý jáne syǵý rejımin tehnologııalyq retteý. Syǵý-jýý mashınasy men qýat berý mehanızmin jóndeý. Syǵýdyń sapasy men prosesine jáne mashına men mehanızderdiń durys jumys isteýin tekserý, tabylǵan aqaýlardyń aldyn  alý men olardy joıý sharalaryn jasaý. Qýat berýshi mehanızmsiz jumys isteý barysynda tresti onyń jumsaǵymen keptiretin mashına transporterine tıeý úshin qabatyn qalyptastyrý. Biliktiligi tómen mashınısterdiń jumysyna basshylyq jasaý.
30. Bilýi tıis:
syǵý-jýý mashınasyn jáne qýat berý mehanızmin retke keltirý jáne jóndeý erejeleri, qyzmet kórsetetin mehanızmder men qurylǵylardyń jumys rejimi, tresti syǵý rejımin reglamentteý, tresti syǵý jáne jýý sapasynyń talaby, memlekettik standarttar (budan ári – MS) jáne salalyq standarttarǵa sáıkes tehnologııalyq prosesti júrgizý erejeleri.

7. Tazartý jabdyǵynyń mashınısi
Paragraf 1. Tazartý jabdyǵynyń mashınısi, 2-razrıad
31. Jumys sıpattamasy:
maqta shıkizatyn organıkalyq jáne basqada qospalardan shnekti tazartqyshta tazartý, sonymen qosa tindi daqyldardyń tuqymyn biliktiligi joǵary mashınısiń basylyǵymen tuqymnan tazalaǵysh mashınada tazartý. Maqtany óndeýde shyqqan qaldyqty arnaıy mashınalarmen tazartý jáne tindi daqyldardyń talshyǵyn, talshyqtardy bóletin mashınalardyń óndegen qaldyqtarynan ajyratyp alý. Ýlıýkty barabanda jumys jasap jatqanda – ýlıýkty jáne basqada qaldyqtardy mashınaǵa tıeý. Tuqymdardy tıeıtin býnkerge tógý. Kondensordan talshyqtardy jiberý jáne olardy qapshyqtarǵa salý. Standartty ólshemdegi tuqymdardy ólshep qapshyqqa qaptaý. Tuqym, talshyq jáne qaldyqtardy belgilengen orynǵa tasymaldaý, jınaý, býyp-túıý jáne jınaý. Qyzmet kórsetilip jatqan mashınalarǵa bir kelki tıeýdi qamtamasyz etý. Mashına men mehanızmderdiń jumysyn baqylaý. Qyzmet kórsetilip jatqan qurylǵy men mehanızmderdiń bitelýlerin joıý jáne oramdardy sheshý. Inventardy, quraldardy jáne qaptaý materıaldaryn tasymaldaý. Mashına men mehanızmderdiń jumysyndaǵy aqaýlardy joıý jumysyna qatysý. Belbeýlerdi tigý.
32. Bilýi tıis:
shnekti tazarqysh, tuqym tazartqysh, talshyqtardy bólgish mashınalardyń jáne olarǵa janasatyn tehnologııalyq jáne kómekshi quraldardyń belgilenýi men jumys maqsaty, maqta shıkizatyn, qabyqty daqyldar tuqymyn, maqta jáne tindi ónimderdiń qaldyǵynan tazartý tehnologııalyq prosesi.

Paragraf 2. Tazartýshy jabdyqtyń mashınısi, 3-razrıad
33. Jumys sıpattamasy:
maqta shıkizatyn organıkalyq jáne basqada qospalardan ottyq-aralaý tazartqyshtarda, tindi daqyldardy tuqymnan tuqym tazartqysh mashınalarda tazartý. Tazartýǵa túsken tuqymdardyń sapasyn tekserý. Mashına jumysyn tehnologııanyń talaptaryna saı rejımin retke keltirý. Qalypty jumysty qamtamasyz etý jáne tazartqysh mashına men mehanızmderdiń jumysyndaǵy tehnıkalyq aqaýlardy joıý. Tuqymdardy sapaly tazalaý men olardyń qaptalýyn qamtamasyz etý. Mashınanyń qurylysy men óndeýine esep júrgizý. Tazartylǵan tuqymdardy salmaǵy men tazartý klasyna baılanysty tapsyrý. Biliktiligi tómen mashınısterdiń jumysyna basshylyq etý.
34. Bilýi tıis:
tazartqysh mashına men olarǵa uqsas tehnologııalyq jáne kómekshi qurylǵylardy ekplýatasııalaý erejesin jáne qurylymyn, qyzmet kórsetilip jatqan mashınalardyń jumys bóliginiń tetik jáne ajyratqysh mólsheri, tuqymnyń qoqymdaný deńgeıin jáne sıpaty, aram shóp túrleriniń quramy, sebetin jáne tehnıkalyq tuqymnyń standarty, analızǵa alynatyn synamanyń tańdaý reti, qyzmet kórsetilip jatqan qurylǵyny tıeý erejesin bilýi tıisti.

Paragraf 3. Tazartýshy jabdyqtyń mashınısi, 4-razrıad
35. Jumys sıpattamasy:
maqta shıkizatyn organıkalyq jáne basqada qospalardan aǵymdaǵy tizimge kiretin tazartqysh­tarda tazartý. Maqta tuqymdaryn tuqym tazalaǵysh mashınada tazartý, olardy kalıbrleý mashınasynda ólshemimen sorttaý jáne kalıbrleý boıynsha jumystardy oryndaý. Tuqymdy tuqym tazartqysh mashınaǵa jáne maqta shıkizatyn aǵymdaǵy tizimge kiretin jabdyqtarǵa túsýin retke keltirý. Tazartatyn mashınalar, aǵymdaǵy tizimge kiretin jabdyqtardyń jumysyndaǵy aqaýlardy joıý jáne bolyp jatqan jóndeý jumystaryna qatysý. Biliktiligi tómen mashınısterdiń jumysyna basshylyq etý.
36. Bilýi tıis:
aǵymdaǵy tizimge kiretin tazartqysh mashınalardyń qurylymyn jáne olardyń jumystaryn retke keltirý jáne bolyp jatqan jóndeý jumystarynyń erjesin.

8. Tehnologııalyq jabdyqty retteýshi
Paragraf 1. Tehnologııalyq jabdyqty retteýshi, 4-razrıad
37. Jumys sıpattamasy:
retteý jáne bolyp jatqan jóndeý jumystary:
seksen aralyq djındary jáne ınersııaly omyrǵysh mehanızmmen maqta talshyqtaryn óndeıtin lınterlar, lınt jáne basqa maqta ónimderimen bilikti djındary, tindi daqyldardan qysqa talshyqtar óndeıtin aǵymdaǵy tizimniń quramyna kiretin agregat, mashına jáne mehanızmder. Jabdyqtyń, pnevmokóliktiń aqaýsyz kúıin baqylaý jáne olardyń bekitilgen jumys rejımin qamtamas etý. Agregat pen mashınanyń bólek bólshekteriniń toraptaryn aýystyrý. Jabdyqtyń jumysyn retteý, tigý jáne beldikter kıgizý. Tútkish qurylǵyda jumys istegen kezde lentany tolyqtyrý jáne rýlonnyń qalyptasýyn baqylaý, olardyń sheshý, tasý jáne salý, lentanyń qaldyqtaryn lıkvıdasııalaý.
38. Bilýi tıis:
ár túrli fızıko-mehanıkalyq quramdaǵy shıkizatty óndeý barysynda qyzmet kórsetilip jatqan jabdyqty jóndeý jáne ony retteý túrleri, maqta shıkizatyn óndeý tehnologııalyq prosesi, tindi daqyldardyń qysqa talshyqtaryn óndeý, agregat pen mashınalardyń jumys isteý rejımi, óndelip jatqan shıkizatqa baılanysty mashınanyń jumys bólshekteriniń tetik jáne ajyratqysh mólsheri, jabdyqtyń jumysyndaǵy aqaýlardy joıý jáne olardyń aldyn alý, biteý jáne oraýdy lıkvıdasııalaý, profılaktıkalyq tekserý grafıkasy jáne qyzmet kórsetilip jatqan jabdyqtyń jóndeý jumystaryn.
Paragraf 2. Tehnologııalyq jabdyqty retteýshi, 5- razrıad
39. Jumys sıpattamasy:
bolyp jatqan jóndeý jumystary jáne olardy retteý:
júzotyz aralyq djın jáne kóp soǵatyn myqty omyratyn, sonymen qosa maqta talshyqtaryn, lınta jáne basqada maqta ónimderin óndiretin úlkeıtilgen jumys kamerasy bar bilikti djın mehanızmimen, stlansa trestinen uzyn zyǵyr jáne kendir talshyqtaryn, kenp jáne tinnen uzyn talshyqtar óndeıtin aǵymdaǵy tizimniń quramyna kiretin agregat, mashınalar, mehanızmder. Keptirý jabdyǵyn óndelip jatqan shıkizattyń morfologııalyq quramy jáne ylǵaldyǵyna baılanysty tıeý prosesin retke keltirý. Bekitilgen rejim boıynsha shıkizatty óńdeý barysynda tehnologııalyq prosestiń saqtalýyn, jabdyqtardyń jáne pnevmokóliktiń toqtamaı jumys isteýin qamtamasyz etý jáne olardyń jumys barysynda aqaýlaryn joıý.
40. Bilýi tıis:
qyzmet kórsetilip jatqan jabdyqty retke keltirý ádisteri jáne quraldardy retteý, maqta ónimderin, tindi daqyldar men zyǵyr tinniń uzyn talshyqtaryn óńdeýdiń tehnologııaly prosesi.

Paragraf 3. Tehnologııalyq jabdyqty retteýshi, 6-razrıad
41. Jumys sıpattamasy:
sýly jáne býly tresten uzyn, zyǵyr jáne kendir talshyqtaryn óńdeý boıynsha aǵymdaǵy tizimniń qataryna kiretin agregat, mashına jáne mehanızmderge jasalyp jatqan jóńdeý jumystary jáne rettelýi. Avtomatty túrde jumys jasaıtyn jáne aǵymdaǵy tizimge bekitilgen tehnıkalyq jabdyqtardyń toqtamaı jáne janasyp jumys isteýin qamtamasyz etý. Jabdyqtardyń jumysyn baqylaý. Bekitilgen ýaqyı tártibi rejiminde qyzmet kórsetilip jatqan jabdyqtyń jumysy úshin negizgi tolyqtyrý parametrleriniń saqtalýyn qamtamsyz etý.
42. Bilýi tıis:
qyzmet kórsetilip jatqan jabdyqty retteý jáne retteý tásilderi, sýly jáne býly tresten uzyn zyǵyr jáne kendir talshyqtaryn óńdeý prosessterin avtomatty túrde retke keltirý úshin baqylaý-ólsheý quraldaryn jáne jabdyqtaryn paıdalaný erejesin, osy shıkizatty óńdeý rejimi jáne tehnologııalyq prosesi.

9. Djın jabdyǵynyń operatory
Paragraf 1. Djın jabdyǵynyń operatory, 4- razrıad
43. Jumys sıpattamasy:
belgilengen rejimdegi seksen aralyq djın men ınertti shabatyn mehanızmimen valdy djında maqta shıkizatyn djındaý prosesine kirispe. Djınnyń, tehnologııaly janasqan jáne kómekshi jabdyqtyń batareıasyna qyzmet kórsetý. Maqta talshyqtaryn standart talaptaryna saı alýdy qamtamasyz etý. Qyzmet kórsetilip jatqan mashına men mehanızmderdiń jumysyndaǵy tehnıkalyq aqaýlardy joıý. Talshyq bólý, aram shóp jáne tuqym konveıerine, ýlıýk shabý jáne aram shóp shabý jabdyqtarynyń qýattandyrýshysynyń bitelýin joıý. Shıkizatty biliksheni merzimdi laqtyrý, kenepterdi jumys bilikshelerinde tazartý, olardy ornatý jáne ártúrli djındardyń plastınasyn aýystyrý barysyna qatysý. Arany aýystyrý, tehnologııalyq tetikter jáne ajyratqyshty retteýge, qyzmet kórsetilip jatqan mashınalarǵa jóńdeý jumystaryn júrgizý barysyna qatysý.
44. Bilýi tıis:
qyzmet kórsetilip jatqan jabdyqty ornatý jáne ekplýatasııa jasaý erejelerin, qyzmet kórsetilip jatqan mashınalardyń bólshekteriniń arasyndaǵy tetiktiń mólsheri, djındaýdyń tehnologııalyq prosesi, maqta shıkizaty, talshyqtar, tuqym jáne qaldyqtardyń standartyn.

Paragraf 2. Djın jabdyǵynyń operatory, 5-razrıad
45. Jumys sıpattamasy:
júzotyz aralyq djındi belgilengen rejimde jáne kóp soǵatyn myqty omyrý mehanızmymen bilikshe djında, maqta shıkizatyn djındaý jáne araqashyqtyqta basqarý pýltiniń avtomatty óndiristi prosesin júrgizý. Djınniń qýat berýin retteý. Mashına jumysynda týyndaǵan olqylyqtar men basqada aqaýlardy joıý jáne olardyń durys jumys isteýin qamtamasyz etý. Sehqa maqta shıkizatynyń birdeı túskenine kóz sholý jasaý. Aralaý djındaryndaǵy shıkizat bilikshesiniń tyǵyzdyǵyn jáne djındalǵannan keıingi tuqym talshyqtarynyń qaldyqtaryn tekserý. Ýlıýktiń bólinýin retke keltirý. О́ndiristiń qaldyqtaryn ýaqytynda joıýdy uıymdastyrý. Bilikshe djındaryndaǵy omyratyn plastınalardy retke keltirý jáne ornatý. Tehnologııalyq jabdyqtar men avtomatızasııa jabdyqtardy profılaktıkalyq tazalaý jáne jóńdeý jumystaryn jasaý. Biliktiligi tómen operatordyń jumystaryn basqarý.
46. Bilýi tıis:
qyzmet kórsetip jatqan jabdyq pen pýltty ornatý jáne ekplýatasııa jasaý, jabdyqty avtomattandyrylǵan dıstansıondy basqarý shemasy, djındi sehtyń tehnologııalyq jabdyqtaryn retke keltirý erejeleri, maqta talshyqtarynyń sapasyna qoıylatyn talaptar.

10. Lınterli jabdyqtyń operatory
Paragraf 1. Lınterli jabdyqtyń operatory, 4-razrıad
47. Jumys sıpattamasy:
berilgen rejimde tuqymdardy lınterlerde lınterleý prosesin júrgizý. Lınterli jáne oǵan janasqan tehnologııalyq jáne kómekshi jabdyqtyń úzilissiz jumys isteýin qamtamsyz etý. Lınterler jumysyn retteý. Qyzmet kórsetetin mashınalar men mehanızmder jumysyndaǵy aqaýdy joıý. Lınterge jóńdeý jumystaryn jasaýǵa jáne aranyń sılındrin aýystyrýǵa qatysý. Ara men ottyq torlaryn tazalaý.
48. Bilýi tıis:
qyzmet kórsetilip jatqan jabdyqty ornatý jáne paıdalaný erejesi, qyzmet kórsetip jatqan mashınanyń bólshekteriniń arasyndaǵy tetikterdiń mólsherin, tuqymdy lınterleý tehnologııalyq prosesi, lınt pen tuqymnyń standarty.

Paragraf 2. Lınterli jabdyqtyń operatory, 5-razrıad
49. Jumys sıpattamasy:
tuqymdardy lınterlerde belgilengen rejimde ulǵaıtylǵan jumys kamerasynda lınterleý jáne avtomattandyrylǵan óndiris prosesin dıstansıondy pýltpen basqarýdy júrgizý. Lınterlerdiń qýat alýyn retke keltirý. Mashınanyń jumysyndaǵy úzilisti jáne basqada aqaýlardy joıý jáne olardyń qalypty jumys isteý rejimin qamtamasyz etý. Tehnologııalyq jabdyqtar men avtomattandyrý jabdyqtaryn profılaktıkalyq tazalaý jáne jóńdeý jumystaryn jasaý. Biliktiligi tómen operatordyń jumystaryn basqarý.
50. Bilýi tıis:
qyzmet kórsetip jatqan jabdyqtar men pýltty qurylymy jáne ekplýatasııa jasaýdy, lıterli sehtyń tehnologııalyq jabdyqtaryn retke keltirý erejeleri, lınttyń sapasyna qoıylatyn talaptar.

11. Talshyqty óńdeý boıynsha aǵymdaǵy tizimniń operatory
Paragraf 1. Talshyqty óńdeý boıynsha aǵymdaǵy  tizimniń operatory, 3-razrıad
51. Jumys sıpattamasy:
biliktiligi joǵary operatordyń basshylyǵymen ótetin qysqa sabaqty shıkizat pen uıpalardy óńdeý, olardan shıkizat alý jáne ezgishte, tútý, shaıqaý jáne keptirý mashınalarynda, kýdel daıyndaıtyn agregatta jáne onymen janasqan tehnologııalyq jáne kómekshi jabdyqta tindi daqyldardan qysqa talshyqtardy óńdeý boıynsha aǵymdyq tizimge qosylǵan qurylǵyda óńdeý tehnologııalyq prosesin júrgizý. О́ndelip bitpegen uzyn talshyqtardy tútý mashınasynda óńdeý. Uzyn talshyqtardy óńdeý boıynsha qosymsha jumystardy oryndaý. Qyzmet kórsetip jatqan mashına men mehanızmniń, mashınanyń aınalyp turatyn bólshegindegi sýlandyrmaıtyn qurylǵynyń durys jumys jasaýyn baqylaý jáne tabylǵan aqaýlardy joıý. Pnevmokóliktiń joq kezinde – shıkizatty, tútýden qalǵan qaldyqtardy qabatyn birkelki qalyptastyryp jáne olardy keptirgish mashınanyń kúsh berý transporteryna qoldan artý. Kýdel daıyndaıtyn agregattan tolyqtaı óndelmegen talshyqtar men qysqa talshyqtardy alý jáne ony qorapqa taza talshyq baılamymen qaıta óńdeýge artý. Talshyqtardy pnevmokólikke jiberý, tútý mashınasynyń syǵý mehanızmine tolyqtaı óndelmegen talshyqtardy qoldan artý. Uzyn talshyqtardy tolyqtaı óndelmegen deńgeıi boıynsha ýystap terip alý, olardy uzyndyǵymen túzeý, óte dymqyl talshyq tulymyn joıý jáne tútilgenderin jáshikke salý jáne artý. Býdany baılaý, tasymaldaý jáne olardy belilengen orynǵa jetkizý. О́ńdeýge keletin talshyqtardy tasý. Tútýshi barabanǵa, kardandy valdan jáne ońtústiktik kendirdi óńdeý barysynda ezý-tútý agregatynyń tasymaldaý mehanızminen jáne keneptiń óńdeýde tútý-jýý jabdyǵynan oramdardy sheshý. Uzyn talshyqtardy alýǵa jaraıtyn oramdardy jaıyp salý ústeline jiberý. Qyzmet kórsetilip jatqan jabdyq pen qondyrǵynyń jumys bólshekterine oramdar men bitelýler qalyptasýynyń aldyn alý, olardy joıýdyń aldyn-alý jáne osy jabdyqty jóńdeý jumystaryna qatysý.
52. Bilýi tıis:
qysqa talshyqtardy óńdeý boıynsha aǵymdaǵy tizimge qosylǵan qyzmet kórsetý jabdyqtar men mehanızmderin, tútý mashınasy, tasymaldaý mehanızmi jáne sýlandyrmaıtyn jabdyqty belgileý jáne paıdalaný erejeleri, qysqa sabaqty shıkizatty jáne uıpany jáne tútýdiń qaldyqtaryn keptirý jáne óńdeý rejimi, tolyqtaı óndelmegen talshyqtardy óńdeý rejimi, óndelip jatqan materıaldyń túrin jáne onyń ylǵaldaný normasy, keptirý mashınasynyń tıelý tyǵyzdyǵyn, shıkizatty ezgileý mashınasyna jáne qýat alý transporterine tıeý erejesi, talshyqtyń negizgi qasıeti jáne oǵan qoıylatyn talaptar, oramdardy sheshý erejesi.

Paragraf 2. Talshyqty óńdeý boıynsha aǵymdaǵy tizimniń operatory, 4-razrıad
53. Jumys sıpattamasy:
qysqa sabaqty shıkizat pen uıpalardy óńdeý, olardan shıkizat alý jáne ezgishte, tútý, shaıqaý jáne keptirý mashınalarynda, kýdel daıyndaıtyn agregatta jáne onymen janasqan tehnologııalyq jáne kómekshi jabdyqta tindi daqyldardan qysqa talshyqtardy óńdeý boıynsha aǵymdyq tizimge qosylǵan qurylǵyda óńdeý tehnologııalyq prosesine kirispe. Jabdyqtyń jumysyna jáne óndelip jatqan shıkizattyń ereksheligine jáne onyń sapasyna baılanysty materıaldyń qabat qalyńdyǵyn retteý rejimi. Tehnologııalyq aǵymǵa qosylǵan jabdyqtyń jumysynda tabylǵan aqaýlardy joıý. Shıkizatty óńdeý men keptirýdiń sapasyna, keptirý prosesine, qabattyń qalyńdyǵy men transporterdiń enine deıin shıkizatpen birkelki tıelgenine, transporterdiń keptiretin jabdyǵyna jáne transporterdiń qýat alatyn agregatyna shıkizattyń tıelý tyǵyzdyǵyn júrgizý. Talshyqtardy óńdeý jáne jabdyqtardyń bos turyp qalýyna esep júrgizý. Biliktiligi tómen operatorlardyń jumystaryn basqarý.
54. Bilýi tıis:
óndelip jatqan materıaldyń qyrqylýyna baılanysty olardy tıeý jáne retteý jáne qysqa talshyqtardy terýge arnalǵan aǵymdaǵy mehanızmge qosylǵan jabdyqtar men mehanızmder, qyrqylý jáne ylǵaldylyǵyna baılanysty qysqa talshyqqa qoıylatyn talaptar, talshyqtardyń qyrqylýyna baılanysty jabdyqtyń jumys isteý rejimi jáne tehnologııalyq prosesi, shıkizat pen qysqa talshyqtyń standarty, qyzmet kórsetilip jatqan jabdyqtyń basty aqaýlary jáne olardy joıý erejeleri, bitelý men oramdy joıý tásili.

Paragraf 3. Talshyqty óńdeý boıynsha aǵymdaǵy tizimniń operatory, 5-razrıad
55. Jumys sıpattamasy:
shıkizatty keptiretin mashına, ezetin-tútetin agregatta jáne basqada tehnologııaly, stlansty tresten uzyn zyǵyr jáne kendir talshyqtaryn óndiretin jáne sorttaýysh aǵymdaǵy tizimge qosylǵan mehanızmder men kómekshi mehanızmderden uzyn sabaqty shıkizatty tehnologııaly óndirý prosesin júrgizý. О́ndirilip jatqan shıkizattyń sapasyna baılanysty aǵymdaǵy tizimge qosylǵan jabdyqtardyń jumys rejimin retteý jáne olardyń jaqsy jumys isteýin baqylaý, óńdeýlerine qatysý. Talshyqty óńdeý jáne sorttaý sapasyna, shıkizatty óńdeýde tehnologııalyq rejimniń saqtalýyn baqylaý. О́ndelýge túsken shıkizattyń sapasyn jáne tańdalǵan ónimniń sapasyn tekserý. Talshyqtardy óndelý sapasyn tekserýmen ýystap artý. Talshyqty býdamǵa baılaý. Pnevmokólik bolǵan jaǵdaıda talshyqtardy pnevmokólikke artý. О́ndelgen ónimdi ólshemine jáne sapasyna baılanysty tapsyrý. О́ndelgen shıkizattyń, óndelgen talshyqtyń jáne mashınanyń qurylymynyń esebin júrgizý. Nómirdiń durystyǵyn, talshyqtyń sortynyń durystyǵyn anyqtaıtyn tańdaý baqylaý tekserisi.
56. Bilýi tıis:
stlansty tresten uzyn zyǵyr jáne kendir talshyqtaryn óńdeý boıynsha aǵymdyq tizimge qosylǵan jabdyqtar men mehanızmder jáne morfologııalyq qurylymyn esepke ala otyryp stlansty tresti óńdeý retteý rejiminiń erejesin, shıkizattyń jáne uzyn talshyqtyń sıpattamasyn, nómirin, sortyn, birdeı talshyqtardy nómiri jáne sortymen retteý, baqylaý ázirlemelerin ótkizý tásili.

Paragraf 4. Talshyqty óńdeý boıynsha aǵymdaǵy tizimniń operatory, 6-razrıad
57. Jumys sıpattamasy:
shıkizatty syqqysh-jýǵysh, sýly tresti keptirýge arnalǵan keptirý mashınalarynda, ezý-tútý agregaty, sorttaýysh mashınada, talshyqty óndeıtin jáne tresti daıyndaý prosesin avtomatty basqarý júıesimen, sýlaý jáne býlaý trestinde uzyn talshyqtardy óńdeýge arnalǵan aǵymdaǵy topqa qosylǵan, kómekshi jabdyǵy men mehanızmderde uzyn sabaqty shıkizatty óńdeý tehnologııalyq prosesin júrgizý. Aǵymdaǵy tizimge qosylǵan jabdyqty jóńdeý jáne retteý, odan sapaly jáne belgilengen nómirge sáıkes talshyqty óńdeýdi qamtamasyz etý. Biliktiligi tómen operatordyń jumysyna basshylyq jasaý.
58. Bilýi tıis:
sýlaý jáne býlaý trestinen uzyn zyǵyr jáne kendir talshyǵyn óndeıtin aǵymdaǵy tizimniń quramyna kiretin, mashına men mehanızmderdi jóńdeý jáne retteý tásili, sýlaý jáne býlaý trestiniń óńdeý rejiminiń ýaqyt tártibin retteý, býlanǵan jáne sýlanǵan uzyn talshyqtardyń qoldanystaǵy standarty, talshyqty óńdeý jáne tresti óńdeý prosesin basqaratyn baqylaý-ólsheý jabdyǵynyń ólshemin.

12. Keptirgish jabdyqtyń operatory
Paragraf 1. Keptirgish jabdyqtyń operatory, 3-razrıad
59. Jumys sıpattamasy:
biliktiligi joǵary operatordyń basshylyǵymen stlansevti tresti, talshyqtardy, tuqymdardy jáne tindi daqyldardyń tútýden qalǵan qaldyqtaryn kameraly, býly konteılerde, tútin-gazdy kep­tir­gish mashınalarda jáne konteınerlerde býly keptirgish mashınalarda, tindi daqyldardyń trestin sýly jáne býly mashınalarda keptirýdiń tehnıkalyq prosesin júrgizý. Shıkizatty mashınanyń keptirgish transporterine, kesek úgitkishke, qabat qalyptastyrǵysh mehanızmge toqtatpaı tıeý úshin shıkizat qabatyn belgilengen qalyndyqta qalyptastyrý. Belgilengen tyǵyzdyqty saqtaı otyryp keptiretin mashınanyń transporterine materıaldardy qoldan birkelki etip tıeý. Pnevmokólikke shıkizatty tıeý kezinde keptirgish mashınanyń qýat berý transporterine materıaldardy belgilengen tyǵyzdyqpen tıelýin baqylaý jáne qamtamasyz etý. Keptirý aımaǵynda shıkizattyń sýly baýlaryn keptirý boıynsha jumystarmen aınalysý. Keptirgish mashınanyń aǵymynda bekitilgen, shıkizat sabaǵyn jáne tamyryn kesý mashınalaryna qyzmet kórsetý.
60. Bilýi tıis:
qyzmet kórsetilip jatqan qurylǵylar men mehanızmderdiń qurylymy jáne olardy retke keltirý erejeleri, tindi shıkizattyń talshyq, qabyq, tuqym men tútilgennen qalǵan qaldyqtardyń negizgi quramdary men sapaly belgisi, olardy keptirýdiń tehnologııaly prosesi, tıelgen materıaldyń tyǵyzdyǵy, tıeý jáne shıkizat jetkizý mehanızmderin retke keltirý jáne olardy paıdalaný erejesi.

Paragraf 2. Keptirgish jabdyqtyń operatory, 4-razrıad
61. Jumys sıpattamasy:
sýly tin men tindi daqyldardyń sýly jáne býly tresti býly konveıerde jáne maqta shıkizatyn barabandy keptirgish mashınalarda pýltpen basqaratan jabdyqtarǵa bekitilgen rejimge seıkes keptirý prosesin júrgizý. Keptirgish mashınalarǵa shıkizatty tıeý barysyna qatysý, shıkizattyń, talshyqtyń, tuqym men tútýden qalǵan qaldyqtardy quramy men sýlylyǵyna baılanysty keptirgish mashınanyń transporterine, onyń barlyq jerine qalyńdyq qabatynyń birkelki tıelýin jáne onyń toqtaýsyz jumys isteýin qamtamasyz etý, keptirgish mashınalarda artýdyń bekitilgen tyǵyzdyǵyn, tamperatýrasyn jáne sýlylyǵyn saqtaý. Keptirý rejimin baqylaý – ólsheý qurylǵylarymen baqylaý jáne retke keltirýdi tekserý. Keptiretin mashına, fıltr, aýa jibergish, jeldetkish, kameralar jáne transporterlerdiń qalypty jumys jasaýyn qamtamasyz etý. Keptirýden keıin tresti sońǵy ret tekserý. Biliktiligi tómen operatol