Sebebi osydan eki kún buryn 24 jyl buryn elimizde tuńǵysh ret ekstrakorporaldy uryqtandyrý (EKO) arqyly dúnıege kelgen qyz ata atandy.
Júktilik jáne bosaný tabıǵı jolmen boldy, bala óz ýaqytynda, deni saý, 3, 200 keli bop týdy.
Búginde álem boıynsha EKU-nyń kómegimen 6,5 mıllıondaı bala dúnıege kelgen. 42 jyl ishinde ekstrakorporaldy uryqtandyrý tehnologııasy kópshilik tarapynan qoldaýǵa ıe bolyp, tipti medısınalyq saqtandyrý baǵdarlamasyna endi.
Degenmen, EKU jaıly alyp-qashty áńgimeler men ańyzdar da kóp. Kópshilikti «eko arqyly dúnıege kelgen balalardyń deni saý bola ma, olar tabıǵı jolmen perzent súıe ala ma?» degen suraq alańdatqany ótirik emes.
Sońǵy 5 jylda «EKO qaterli», – deıtin ǵalymdardyń sany ósip keledi. Máselen Reseı Medısınalyq Ǵylymdar Akademııasynyń vıse-prezıdenti Aleksandr Baranov «Biz EKO-ǵa aqsha quıyp, úlken qatelik jasap otyrmyz. Bul balalardyń kóbi erteń urpaq súıe almaıdy», dep adam shoshytarlyq zertteýdiń shetin shyǵarǵan bolatyn.
Baranov Reseıdegi ár jetinshi otbasy perzent súıe almaı otyrǵanyn, bul problemany sheshýdiń ǵylymı-áleýmettik jolyn tabý kerektigin aıtty.
«EKO-nyń halyqty qutqarmasynyń taǵy bir dáleli – Japonııa. Bul memlekette bes júzden asa medısınalyq mekeme jasandy uryqtandyrýmen aınalysady. Memleket mıllıardtap aqsha salyp jatyr. Byltyr jarty mıllıon adamǵa kómek kórsetilipti. Sonyń 10 paıyzdaıy ǵana urpaq súıgen. Japonııa – halqy kemýshi elder sanatynda», deıdi A. Baranov.
Qazir bala súıe almaı júrgen otbasylardyń jalǵyz jubanyshy – EKO. Jasandy jolmen uryqtandyrý arqyly 27 jylda jylda 30 myńdaı bala dúnıege kelipti, onyń 1532-i memlekettiń qoldaýymen týǵan. Sol balalar ómirge kelýi úshin memleket sońǵy 7 jylda 4 mıllıard teńge jumsaǵan!
Eń qorqynyshtysy belsiz erkek pen bedeý áıeldiń sany jyl sanap ósip barady. 2010 jyly memleketten 100 kvota bólinse, 2018 jyly 900 berilipti. 9 esege ósirgen! Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy «Bedeýlik – Qazaqstannyń memlekettik problemasy», – degen tujrym jasaǵan. Jyl saıyn jas otbasylardyń 15 paıyzy osy problemaǵa urynatyn memleketterdiń demografııalyq ósimi toqtaıdy eken. Bedeýlik mańyzdy medısınalyq-áleýmettik máselelerdiń biri, ony eńserý – eldiń demografııalyq saıasatynyń oryndalýyna zor úles qosý. Qazirgi ýaqytta ártúrli derekter boıynsha Qazaqstandaǵy bedeý nekeniń jıiligi jalpy erli-zaıypty juptardyń ishinde 15-17% bolyp otyr. Tek Almaty qalasynda 1000-ǵa jýyq jubaılar juby tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi aıasynda EKU kezegin kútýde. Bul sońǵy úmit. Odan keıingi taǵdyrdy Allanyń enshisine tapsyryp qoıady.
EKU jaıly alyp-qashty áńgimeler men ańyzdarǵa núkte qoıyldy. EKO-men dúnıege kelgen qyz bala tabıǵı jolmen ana atandy. Joǵary dárejeli dáriger-reprodýktolog, reprodýktıvti medısına ortalyǵy basshysynyń orynbasary, QR Densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi Lıýdmıla Badelbaeva jýrnalıstermen kezdesken kezde 1996 jyly perzent súıe almaı emdelip júrgen kelinshekke EKU baǵdarlamasyn júrgizgenin eske túsirdi. «Qanshama jyl emdelse de, bir perzent súıe almaı júrgen jandarǵa bul sózben aıtyp jetkize almas qýanysh syılady. Alaıda á degennen-aq joly bola ketti deý ótirik, birinshi ret uryq jetilmeı qaldy, tek ekinshi ret jasaǵan kezde júktilikke qol jetkizdik», deıdi joǵarǵy dárejeli dáriger-reprodýktolog, reprodýktıvti medısına ortalyǵy basshysynyń orynbasary, Densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi Lıýdmıla Badelbaeva.
ALMATY
