Iаǵnı bıologııalyq belsendi qospalardyń paıdasynan zııany kóp pe, adam aǵzasyna tıimdiligi týraly jarnama shyndyqqa janasa ma, otandyq tamaqtaný rasıonynyń aımaqtyq erekshelikteri men ondaǵy olqylyqtardyń ornyn qalaı toltyrýǵa bolady, qorshaǵan ortada kúızeliske ushyratatyn jaǵdaıdy qalaı jeńemiz, eresekter men bala aǵzasynyń tirshiligi úshin dárýmender men mıneraldardyń róli qandaı, úılestirilgen azyq-túlik arqyly salamatty ómir saltyna qalaı kelemiz? Mine, osy máselelerdi jetik túsindirgen «Bıologııalyq belsendi qospalar (BBQ) ındýstrııasy men qazirgi qoǵam: tamaqtaný, ǵylym, retteý» taqyrybyndaǵy II halyqaralyq konferensııaǵa otandyq jáne halyqaralyq sarapshylar men ǵalymdar, sondaı-aq BBQ men basqa da arnaıy taǵam ónimderin óndirýshiler men ony elge jetkizýshi deldaldar qatysty. Almatyda ótken jıynda sonymen qatar tamaqqa toısa da aǵzasy toǵaımaıtyn jandardyń jaıy, salamatty ómir salty men durys tamaqtaný qaǵıdattaryn ustaný barysynda kezdesetin kemshilikter, jalpy azyqtaný ilimi týraly áńgime qozǵaldy.
Bul máselelerdiń talqylanýyna múddeli taraptar árıne, birinshi kezekte «ne jeseń – solsyń» degendi aıtatyny anyq. Áýeli osy arada mán beretin másele bar. Iаǵnı tutynýshylardyń bolmysy. Aıtalyq, eger ónimniń maqtaýyn kelistirse, oǵan baladaı senip, paıdasy men zııanyna kóz jetkizbeı turyp qyrýar aqshaǵa satyp ala beretin tutynýshylar bar. Qysqasy, bul jerde ónimniń sapasy emes, jarnamanyń ótimdiligi úlken ról oınaıdy. Mundaı jaǵdaıda BBQ-nyń adam densaýlyǵyna paıdasy men zııany týraly sóz qozǵaýǵa áli erte. Otandastarymyzdyń durys jáne tolyqqandy tamaqtanýǵa qatysty saýattylyǵy halyqtyń densaýlyq jaǵdaıyna tolaıym áser etetinin eshkim joqqa shyǵarmaıdy. Bıologııalyq belsendi qospalardan buryn paıdaly tamaqtanýǵa qatysty durys ustanym, yjdahattylyq pen kirpııazdylyq bolmaǵandyqtan da qazir qazaqstandyqtardyń 20%-y artyq salmaqpen alyssa, balalardyń 25%-ynan bastap 40%-yna deıini qan azdyq syrqatynan emdelýge májbúr. Elimizdiń turǵyndary as mázirinde tuzdy óz mólsherinen 3 ese artyq qoldanady. Túrli derttiń beleń alýyna túrtki bolyp otyrǵan máseleler qatarynda rafınadtalǵan qant, maılar, tehnologııalyq óńdeýlerden ótip, dárýmenderi men mıneraldarynan túk qalmaǵan azyq-túlik túrleri de bar. Bul máseleni tabıǵı kókónister men dándi daqyldardy tym az qoldaný odan ári tereńdete túspek.
Esesine, endi myna qyzyqty qarańyz. Qazir qazaqstandyqtar arasynda orystildi aǵaıyndar «PP» dep atap júrgen, ıaǵnı durys tamaqtaný trendi ulǵaıyp keledi eken. Bir jaǵynan, bul mamandarymyzdy qýantady. Adamdardyń densaýlyqqa paıdaly azyq-túlikke kóshýge degen áreketi men nıeti toǵysyp, durys azyqtanǵan jaǵdaıda nátıjesi zaıa ketpeıtini belgili. Konferensııa barysynda mamandar birinshi kezekte osy bastamaǵa nazar aýdaryp, durys tamaqtanýdyń shyn máninde durys bolýyn talqylady. Sondaı-aq baǵdarlamada kóterilgen taqyryppen sabaqtas ózekti jaıttar talqylandy. Iаǵnı qartaıý úderisin baıaýlatý, artyq salmaqtan arylý, nýtrısıologııa men dıetologııa, jańa tehnologııalar arqyly baıytylǵan arnaýly azyq-túlik ónimderi, bıologııalyq saǵattyń semizdik pen jalpy adam densaýlyǵyna áseri qyzǵylyqty áńgime arqaýyna aınaldy. О́ıtkeni bul máselede mamandardyń paıym-tujyrymdary jetkilikti.
Qysqasy, qatysýshylar adamdardyń aǵzasy jasyryn ashtyqqa qalaı dýshar bolatynyn ǵalymdardyń, dárigerlerdiń aýzynan estidi. Adam qanshama tyńqıyp toıyp tamaq iship alsa da, belgili bir dárýmender men mıneraldardyń jetispeýshiligi kúnderdiń kúninde densaýlyqta úlken kinárat bolyp bilinedi. Shashtyń sypyrylyp túsýi, bastyń aınalýy, uıqynyń qanbaýy, sharshańqylyqtyń basylmaýy syndy tolyp jatqan sebepter «ash aǵzanyń» ózindik aıǵaıy dep bilińiz. Ashyqqan aǵzany toǵaıtýdyń basty emi – paıdalylyǵy teńdestirilgen tamaqtaný máziri. Al muny qazirgi adamdardyń alashapqyn, asyǵys ómirinde iske asyrý óte qıyn. Sondyqtan mamandar mundaı jaǵdaıda adam densaýlyǵyn saqtaýǵa qyzmet etip otyrǵan ǵylym men tehnologııa jetistikterine ıek artýǵa keńes beredi.
Atalǵan konferensııany «BBQ jáne arnaıy tamaqtaný ónimderiniń ǵalymdary, óndirýshileri, jetkizýshileriniń qaýymdastyǵy» ZTB, Qazaq taǵamtaný akademııasy, «Taǵamǵa qosymsha BBQ óndirýshileriniń odaǵy», Reseılik halyqtar dostyǵy ýnıversıteti uıymdastyrǵanyn aıta ketelik.
