Qazaq prozasynyń ishinde shyǵarmalary álemge jol tartqan birinshi jazýshy – Muhtar Áýezov. «Abaı joly» arqyly álemge qazaq degen el bar ekenin tanytty. Áýezovten keıin álemdik oqyrmandarǵa jol tartqan jazýshy Ábdijámil Nurpeıisov. «Qan men terdegi» jasalǵan obrazdar – Elaman, Táńirbergen, Súıeý qart, Kálen, Aqbala bári sonshalyqty aıqyn. Tipti kitapty ashyp qalǵanda kezigetin tyrylı Qaraqatynnyń obrazyna deıin oqyrmannyń esinde saqtalady. Sýdyr Ahmettiń beınesi she? Ádebıette bul bir erekshe beıne, erekshe keıipker. Jurt ony ázilkesh, eshkimge zııany joq keıipkerlerdiń biri dep qabyldaýy múmkin. Menińshe, onyń beınesi berekesizdiktiń sımvoly. Jazýshynyń synı kózqarasy turǵysynda jasalǵan obraz. Tipti ensıklopedııaǵa berekesizdik degen maqala qosylsa, osy Sýdyr Ahmettiń beınesin bere salýǵa bolatyn shyǵar dep oılaımyn. Qysqasy, «Qan men ter» arqyly Nurpeıisov álemdik deńgeıdegi jazýshy dárejesine kóterildi.
Ekinshi úlken shyǵarmasy – «Sońǵy paryz». «Sońǵy paryz» «Qan men terge» múlde uqsamaıdy, psıhologızmge jatatyn bólek shyǵarma. Oqıǵalar adamnyń ishki áleminde ótip jatady. Munda problema kóp. Aral teńiziniń azyp, taıyzdanyp ketip bara jatýy, tabıǵattyń buzylýy, adamdardyń moraldyq beıneleri syndy problemalar kóterilgen. Munyń syrtynda negizgi oqıǵa Jádiger, Bákızat, Ázim arasynda ótedi. Álemdik ádebıette Odısseıa degen uǵym bar. Gomerdiń «Odısseı» poemasynan shyqqan ǵoı. Adamdardyń ishki áleminde adasýyn aıtady. Myna romanda da solaı. Aqıqatty, shyndyqty, mahabbatty taba almaı óz áleminde adasyp júrgen adamdardyń psıhologııalyq kúıin dál bergen. Ásirese kitaptyń eń sońynda shyndyqqa kóz jetkizetin Bákızat beınesi aıqyn, anyq. «Sońǵy paryz» romanyn ishki psıhologızm kórinis tapqan jańa ádebıettiń basy dep aıtýǵa bolady. Nurpeıisov bizge bul romany arqyly týra jol siltep turǵan sııaqty. Bul bir jaǵy.
Ekinshi jaǵynan jazýshynyń adamdyq kelbetin aıtar bolsaq, ol qatal, ózimshil, aıtqanynan qaıtpaıtyn adam sııaqty bop kórinýi múmkin. Shyn máninde olaı emes. Ol jek kórgen adamyna ǵana qatal bolýy múmkin. Jaqsy kórgen adamyna sondaı meıirimdi. Tipti bala bolsa da asty-ústine túsip turady. Ábekeń bizge jazýshy bolý degen bastan keshken nárselerdi jazyp júre berý emes, shyn máninde ol degenimiz – jaýapkershilik, eńbekqorlyq, erlik ekenin óz isimen dáleldep júrgen qalamger. Osyǵan deıin «Qan men terdi» birneshe márte jóndeýiniń ózi soǵan dálel. Úshinshi bir aıtaıyn degenim, toqsan bes jasqa deıin uzaq ómir súrý, baqytty ómir súrý, qıyn bolsa da aýyr bolsa da abyroıly ómir súrý – shynyn aıtaıyn bul baqyt. Qudaı Ábekeńe júz jyldyǵyn kórýge jazsyn degen tilek aıtamyn.
Tólen ÁBDIK,
jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty
