Qazaq ádebıetiniń kógine Muhtar Áýezovtiń «Abaı joly» romanynan keıin iri shyǵarma qajet-aq bolatyn. Úzdik shyǵarmalar bolmady emes, boldy. Sábıt Muqanovtyń, Ǵabıt Músirepovtiń, Ǵabıden Mustafınniń romandary shyqty. Biraq bizdiń qazaq dalasynyń revolıýsııalyq kezeńde aýqymdy, keń tynysty, «Tynyq donmen» qatar turatyn úlken bir epopeıa qazaq ádebıetine qajet ekenin kóp oqyrman sezinip-aq júrdi. Sol shyǵarma aqyry dúnıege keldi. Onyń aty – «Qan men ter». «Qan men terdiń» aldynda Ábekeń ádebıettiń tabaldyryǵyn «tuńǵysh roman» degen janrmen attady. Ol – «Kýrlıandııa» («Kútken kún»). Kóz aldyńyzǵa elestetip kórińiz, on alty jasar bala maıdan dalasynda júr. Bozbalanyń qatqan jerden kózine jas alyp okop qazyp jatqanyn kórgen kekse jigit kelip okobyn qazyp beredi. Bul – tragedııa. Osy qanjylaý dáýirdi Ábekeń bastan keshti. Qıyn zamannyń nátıjesinde qalamger «Kýrlıandııa» romanyn jazyp, jazýshy degen úlken úıdiń tabaldyryǵyn iri janrmen attady. Úlken daıyndyqpen kelgen qazaq jazýshysynyń bul shyǵarmasy ádebı ortada qozǵalys týdyrdy. «Qan men ter», «Sońǵy paryz» romandary qazaq ádebıetinde dáýirlik, epohalyq beles boldy.
Ábekeńniń bir sóılem úshin ornynan tapjylmaı otyratyn erekshe eńbekqor minezi bar. Bárimizge: «Sender shyǵarmalaryńdy aýdarǵanda mán berip qaramaısyńdar. Salaqsyńdar. Biz álem ádebıetine orys tili arqyly baratynymyzdy bilmeısińder. Ispandyqtar, aǵylshyndar, fransýzdar bizdiń tildi meńgergen joq», dep ursyp júretin. Qarymdy qalamgerdiń ustanatyn bir-aq prınsıpi bar: sapaly aýdarma. Bir mysal, Ábekeń orys tiliniń bilgiri Iýrıı Kazakovtyń bosaǵanyn eki jyl kútti. Mundaı iske Ábekeńniń ǵana shydamy jetedi. Sóıtip Kazakovty Almatyǵa aldyryp, basy-qasynda bolyp, tipti Kazakovtyń jelkesinde turyp aýdartqan. Osyndaı tynymsyz eńbektiń arqasynda «Qan men terdiń» aýdarmasy óte jaqsy jasaldy. Ol kisi «Qan men terdi» áli jazyp jatyr. Maǵan on jetinshi nusqasyn daıyndap jatqanyn aıtty.
«Sońǵy paryz» oqylýy óte aýyr shyǵarma. Orys ádebıetinde «Iskýsstvo medlennogo chtenııa» degen uǵym bar. Asyqpaı oqý hám túsinip oqý osy «Sońǵy paryzǵa» tán.
Dýlat ISABEKOV,
jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty
