Aıyppul kólemi eselenedi
Lastasańyz – tóleısiz. Bul jańa kodeks jobasyndaǵy negizgi artyqshylyq. Qorshaǵan ortaǵa zalal tıgizgen kásiporyndardyń jaýapkershiligi kúsheıetinin ańǵartady. Osy arqyly ekologııalyq retteýden bas tartý kózdelgen. Atap aıtqanda, qaptaǵan tabıǵat paıdalanýshylardy baqylaýdyń ornyna nazardy iri lastaýshy kásiporyndarǵa burý josparlanyp otyr. Alaıda olardyń barlyǵyn qamtý úshin atalǵan sanattaǵy óndiris oshaqtaryn naqtylaý qajet.
Zańnamanyń jańartylǵan redaksııasynda osyǵan basymdyq berilipti. Bul degenimiz zań talaptaryn saqtamaǵan sýbektiniń ekologııaǵa keltirgen shyǵyndy moınyna alatynyn bildiredi. Sol sekildi qorshaǵan orta emıssııasynyń qarajatyn tıisti baǵytqa jumsap, birneshe ret zııan keltirgen zańdy tulǵanyń jaýapkershiligin kóterý maqsaty qoıyldy. О́ńirlerdiń ekologııalyq ahýalyn jaqsartý da tıisti qujatta qarastyrylǵan deıdi sala mınıstri.
– Ekologııalyq kodeks Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderiniń tájirıbesi negizinde daıyndaldy. Iаǵnı «Lastaǵan – tóleıdi» qaǵıdasy boıynsha tabıǵatqa nuqsan keltirgen kásiporyn shyǵyndy óteýi tıis. Qoǵamdyq pikir mindetti túrde eskerilip, belgili bir ózgerister engizilýi múmkin. Jańa kodeks problemalardy qalaı sheshedi? Máselen, ozyq qoljetimdi tehnologııalar termıni engiziledi. Muny biz oılap tapqan joqpyz, bul eýropalyq tájirıbe. Ol úshin ne isteý kerek? Eger qorshaǵan ortany lastaǵan kásiporyndar «jasyl» tehnologııalarǵa kóshetin bolsa, olar emıssııa úshin alynatyn tólemderden bosatylýy múmkin.
Kompanııalardy monetarlyq qarjylyq turǵydan osylaı yntalandyrý kózdelgen. Únemdelgen aqshany jańa tehnologııalardy engizýge jumsaýǵa bolady. Al jańa tehnologııalar engizilmese, kerisinshe emıssııa úshin tólem kóteriledi. Usynylǵan zań jobasynyń qoldanystaǵy qujattan aıyrmashylyǵy – kásiporyndardyń bıýdjetke tólenetin somasy ekologııalyq is-sharalarǵa baǵyttalady, – dedi Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev.
Kásiporyndar «jasyl» tehnologııalardy engizýi tıis
Ras, qorshaǵan ortanyń qazirgi ahýaly kópshilikti alańdatady. Sondyqtan elimizge biryńǵaı ekologııalyq saıasat qajet dep sanaıdy Parlament Májilisiniń depýtaty, Ekologııa máseleleri jáne tabıǵat paıdalaný komıtetiniń múshesi Darhan Myńbaı.
– Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti ýaqyt talabyna saı keletin jańa Ekologııalyq kodeks ázirleýdi tapsyrdy. Sol kezde ekologııa máselesine jetekshilik etken Energetıka mınıstrligi sarapshylar men zańgerlerden jáne ekonomıkanyń túrli salalary men qoǵamdyq ekologııalyq uıymdardyń, ónerkásiptik kásiporyndarynyń bıznes ókilderinen turatyn jumys tobyn qurdy. «Qorshaǵan ortanyń qazirgi jaǵdaıy kópti alańdatatyny daýsyz. Sondyqtan elimizge biryńǵaı Ekologııalyq saıasat kerek. Qorshaǵan ortany qorǵaý júıesine serpin beretin jańa ekologııalyq kodeks qabyldaý qajet. О́ıtkeni dúnıejúzilik qoǵamdastyq muny muqııat qadaǵalaıdy. Jańa Zań Qazaqstannyń ózine alatyn barlyq halyqaralyq normalar men mindettemelerge sáıkes kelýi tıis». Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń ulyqtaý rásiminde aıtqan osy sózderi ekologııa máselesine tyń serpin berdi. Elimizde ekologııalyq qaýipsizdikti nyǵaıtý úshin ónerkásiptik kásiporyndardy «jasyl» tehnologııalardy engizýge yntalandyrý qajet. Kásiporyndar halyqaralyq ekologııalyq talaptarǵa saı bolýy tıis. Bul kodeksti daıyndaý ońaıǵa soqpady. Iri bıznestiń jekelegen ókilderi eskirgen qondyrǵylarmen jumys isteıtin kásiporyndardyń halyqaralyq, eýropalyq tehnologııalyq standartqa ilese almaıtynyn alǵa tartty. Sondyqtan zań jobasynda ozyq tájirıbege kezeń-kezeńmen kóshý kózdelgen. Osyǵan baılanysty ýaqytsha maqsatty ındıkatorlar engizilýi múmkin. Memleket kásiporyndarǵa salyq jáne qarjylyq mindettemeni azaıtyp, óndiris tehnologııasyn yntalandyrýǵa jáne jańǵyrtýǵa múmkindik bermek. Bul qorshaǵan ortaǵa oń yqpal etýi yqtımal. Sondaı-aq ekologııalyq saqtandyrý júıesin engizý qarastyrylǵan. Bul biraz daý týdyrǵany ras. Alaıda meniń oıymsha, bul jóninde oılanǵanymyz durys, – dedi D.Myńbaı.
Kóptiń pikiri eskerilýi kerek
Reformanyń jańa nusqasymen tanysqan EQYU-nyń Nur-Sultan qalasyndaǵy baǵdarlamalar keńsesiniń basshysy Derd Sabo mańyzdy qujatty qoǵamdyq tyńdaýlarda kóbirek talqylaýǵa kúsh salý kerektigin aıtady. Ol azamattyq alıanstardyń, ıaǵnı halyqtyń pikiri de eskerilýi tıis degen oıyn bildirdi.
– Ekologııa máselesi bolashaǵymyz úshin mańyzdy. Osy máselede Qazaqstan belsendilik tanytyp keledi, bul anyq seziledi. Jańa Kodeks sapaly bolýy úshin barlyq múddeli tarap jumyldyrylýy tıis. Biz osyǵan baılanysty barlyq bastamalardy qoldaımyz. Ásirese azamattyq qoǵamnyń atalǵan máselege belsendi qatysýy, kóptegen oılardyń aıtylýy quptarlyq is. El halqynyń tek Úkimetke qaraılap otyrmaı óz usynystaryn bildirýi qorshaǵan ortaǵa beıjaı qaramaıtynyn bildirse kerek. Osy Kodeksti talqylaý úshin biz arnaıy BUU-nyń sarapshylaryn da shaqyrdyq. Zań jobasyndaǵy negizgi eki baǵyt bizdi qatty qyzyqtyrdy. Naqty aıtqanda, strategııalyq ekologııalyq baǵalaýǵa jáne qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaýǵa aıryqsha mán berilgeni qýantady. Bul tıisti kodekstiń negizgi utymdy tusy dep oılaımyn. Jalpy «jasyl» tehnologııalardy damytý boıynsha qazaqstandyq áriptestermen baılanysty odan ári nyǵaıtýǵa múddelimiz, – dedi D.Sabo.
Kásiporyndar onlaın rejimde qadaǵalanady
Qujattaǵy taǵy bir erekshelik, óndiristik-ekologııalyq monıtorıng avtonomdy túrde iske asady. Dálirek aıtqanda, birinshi sanattaǵy kásiporyndarǵa arnaıy qurylǵyny ornatý mindetteledi. Ol zııandy qaldyqtyń mólsheri normadan asqanda, onlaın rejimde ókiletti organǵa aqparat beredi. Bul arqyly ákimshilik jazalaý ýaqtyly qabyldanbaq. Sol sekildi Ekologııalyq kodekste qatty turmystyq qaldyqtar men ónerkásiptik qaldyqtar máselesine úlken blok arnalypty. Demek, qaldyqtardy eýropalyq úrdis negizinde bólý kózdelgen. Bul qaýipti qaldyqtardy barynsha dál ajyratýǵa múmkindik beredi deıdi zań jobasynyń avtorlary.
– Kodekste qaldyqtardy kómýge jáne kádege jaratýǵa baılanysty talaptar eskerilgen. Sońǵy ýaqytta medısınalyq qaldyqtarǵa qatysty kóptegen rezonansty maqalalar jaryq kórdi. Osy másele boıynsha qoqys shyǵaratyn kompanııalarǵa eskertý tártibine kóshemiz. Búgingi tańda bul naryq rettelmeıdi. Qaýipti qaldyqtardy kádege jaratýmen aınalysatyn kásiporyndarǵa kelsek, lısenzııalaýdy engizý máselesi qarastyrylady. Iаǵnı sol arqyly qaldyqtardy kádege jaratatyn kásiporyndar naryǵyn retke keltirgimiz keledi, – dedi Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar vıse-mınıstri Ahmetjan Pirimqulov.
Qoǵamdyq ınstıtýttardyń róli artady
Osy reformanyń engizilýi qoǵam belsendileriniń kóńilinen shyǵatyn sekildi. Nege deseńiz, ol kúshine ense úkimettik emes uıymdarǵa kez kelgen kásiporynǵa emin-erkin barýǵa jol ashylady. Osylaısha qoǵamdyq birlestikter óndiris oshaqtarynyń qorshaǵan ortaǵa qanshalyqty zalal tıgizip jatqanyn bile alady.
– Buryn kásiporyndarǵa kirý úshin kóptegen ákimshilik kedergilerden ótýge týra keletin. Endi qoǵam ókilderine olar jaıly aqparatty bilip qana qoımaı, ónerkásip oryndaryna kirýine ruqsat beriledi. Sebebi bul ónerkásiptik uıymdar halyqtyń densaýlyǵyna zııanyn tıgizip júrgeni málim. Bul aýaǵa tarap jatqan qaldyq kólemin anyqtaýǵa jaqsy múmkindik beredi, – dedi Qazaqstannyń ekologııalyq uıymdar qaýymdastyǵynyń basshysy Aıgúl Soloveva.
P.S. Tabıǵatty qorǵaýǵa arnalǵan jańa zańnyń redaksııasynda lastaıtyn kásiporyndardy jazalaýǵa basa mán berilgeni baıqalady. Jón-aq, biraq qorshaǵan ortanyń qorǵaýshylaryn kim qorǵaıdy? Bıyl brakonerlermen kúreste qoryqshylardyń oqqa ushyp, ajal qushqany esimizde. Orman jáne dalalyq órttiń sany kemimese, azaımaı turǵany taǵy bar. Onyń ústine sırek kezdesetin ań - qus pen ósimdikter jyldan-jylǵa azaıyp bara jatqany qynjyltady. Aral teńiziniń ózi bir bólek áńgime. Problemalardy jipke tizsek, onyń sońy bitpeıdi. Jańa Kodeks jobasynda osyndaı kúrmeýli máseleler nazardan tys qalǵany túsiniksiz.
