Adasqan uldyń elge oralýy

Bul oqıǵanyń ótkenine birshama ýaqyt boldy. Men ol kezde Qazaqstannyń Sırııa­daǵy konsýly qyzmetin atqa­ra­tynmyn. Sırııada soǵys oshaǵynyń tutanýyna baılanysty, Damaskidegi keńsemiz kórshiles Iordanııa astanasy Amman qalasyna kóshirilip, endigi qyzmetti osy aradan júr­gizýge týra keldi. Qazaqstandyq azamattardyń qajettilikterin óteý oraıynda Damaskige jıi baryp turatynmyn. Osyndaı saparlarymnyń biri esimde erekshe saqtalyp qaldy...

Kezekti ret Ortalyqtyń tap­syrmalaryn oryndaý maq­satynda Damaskige jol júrip kettim. Ádette, Sırııaǵa Lıvan ar­qyly qatynaıtynbyz. Ushaq­pen Beırýtqa jetip, odan ári qaraı kólikpen Damaskige jete­­miz. Amman men Damaski ara­­syn­da áýe qatynasy úzil­gen, shekara jabylyp, eki eldiń ara­synda qarym-qaty­nas toq­taýǵa jaqyndaǵan. Bul jol­­ǵy saparymnyń maqsaty – Sırııa aýmaǵynda bolý tár­tibin buzǵany úshin uzaq ýa­qyt boıy qamaýda otyrǵan qazaq­standyq azamatty elge qaı­tarý. Aldymen, Sırııa Ishki ister mınıstrliginiń birqatar laýa­zymdy tulǵalarymen kez­de­sip, otandasymyzdy elge qaıtarýǵa qatysty jaıttardy anyqtap aldym. Qýanarlyǵy, bizdiń jigitke sırııalyq quqyq qorǵaý jáne lańkestikke qarsy kúres júrgizetin mekemeleri tıisti tekserý jumystaryn jú­r­gizip, oǵan taǵylatyn qan­daı da bir aıyptyń joq eken­digin jetkizdi. Elinde soǵys qı­myldary júrip, qan tó­gilip jatsa da, dástúrli sabyr­lyly­ǵy men qonaqjaıly­lyǵy­nan, aqkóńil peıilderinen aıy­ryl­maǵan sırııalyqtardyń mine­zine tańǵalmasqa bolmaıdy. Májbúrlikpen jat elderde bosqyn bolyp júrse de, turǵan mekenderin lezde bazarǵa aınaldyryp jiberetin iskerlik qabiletteri de ǵajap olardyń.

Álgi qazaq jigiti Sırııaǵa Túrkııadan zańsyz kirip, Homs mańynda ustalǵannan keıin, Adra qalasynda ornalasqan arnaıy túrmege qamalyp, bir­neshe aı arnaıy tekseristen ótkizilgen soń, Damaskige jet­ki­­zilgen. Qamaýda otyrǵan­da artyq áreketterge barmaı, tártibi jaǵymdy bolypty. Túrme qyzmetkerleri tarapynan jábir kórmegen. Qamaýdaǵy otandasymmen júzdesý kezinde ol ózi týraly qysqasha baıandap berdi. Almaty oblysynyń týmasy, áke-shesheden erte aıyrylyp, jetim ósken. Týǵan-týys, dos-jaran degen atymen joq. Qoı baǵyp, túrli qa­ra jumys atqarǵan. Eseıe kele ıslam dinine bet buryp, Saýd Arabııasyna qajylyqqa barmaq bolǵan. Qazaqstan­nan Ázerbaıjanǵa, odan ári Túr­kııa arqyly Sırııa aýmaǵyna ótken kezinde ustalǵan eken. Bir qy­zyǵy, birneshe eldiń sh­ekara­synan qujatsyz ótken. Túrmedegi jaǵdaıyna shaǵym­danǵan joq. Tek sońǵy ýaqyt­tary ókpesi aýyrǵany bolmasa, bir qaraǵanda, densaýlyǵy myqty kórindi. О́zara áńgime­lesý kezinde aıtqandary sha­shyrańqy shyǵyp, esine túsken jaıttardy ábden shatastyryp, ár nárseniń basyn bir shalatyny baıqaldy. Sát saıyn ózgeretin kóńil kúıinen kútpegen áreketterge bara alatyndaı kúmán týdy. Degenmen qalaı bolsa da, azamatty elge jetkizýim qajet. Ýaqyt tyǵyz, shuǵyl sheshim qabyldap, ony eń yńǵaıly dep tabylǵan Damask-Dýbaı-Almaty baǵytyndaǵy ushaqpen attandyrýǵa kiristik. Damaskiden shet memleketterge áýe qatynasy ábden qıyn­daǵan ýaqyt. Baýyrlas deıtin arab memleketteriniń kóbi Sırııamen áýe baılanystaryn úzgen. Bul basyna bult úıirilip, anyǵy syrttan kelgen jat kúshter shańyraǵyn shaı­qaltýdy kózdegen Sham hal­qy­nyń barsha qıyndyqpen jalǵyz ózi arpalysyp jatqan kezeń bolatyn.

Endigi sharýa álgi jigitke qajetti qujattardy rásimdep ári Sırııanyń múddeli mekeme­lerimen kelisip, jergilikti polısııa kómegimen áýejaıǵa jetip, Damaskiden attaný. Zaýlaǵan kólikterimiz áýejaı­ǵa bet aldy. Jol boıy qıra­ǵan úıler, transheıalar men tank­ter turǵan beketter. Alys­tan atystyń daýysy aıqyn es­tilýde. Júrgizýshimiz jýyr­da ǵana osy jerlerde qarý­ly qaqtyǵys bolǵanyn aıtady. Áýejaıdyń ózi áskerı qamal tárizdi kórindi. Aspanda bir­ne­she áskerı tikushaq ersil-qar­syly ushyp júr.

Biz qaýiptengendeı tosyn jaıttar Damaski áýejaıynda bas­tal­dy. Azamatymyz kútpe­gen jerden Qazaqstanǵa qaıt­paı­myn degen daý shyǵaryp, ushaqqa otyrmaý úshin kez kel­gen áreketke barýǵa da­ıyn ekenin kórsetti. Jyldar boıy jınaqtalatyn kásibı tájirıbeni paıdalanatyn taǵy bir sáttiń týǵanyn túsindim. Mun­daı problemamen Saýd Ara­bııasynda, Iranda jáne О́zbek­standa qyzmette júrgen­de talaı márte betpe-bet kez­desken edim. Iá, ol basqa áń­gi­me. Res­mı qyzmetker retin­de nusqaý­lyq­tarǵa sáıkes jansyz, qur­ǵaq taqyldaýdyń túkke tur­maıtyndyǵy, kerisinshe ahýaldy odan ári ýshyqtyryp jiberý yqtımaldyǵy belgili. Onymen jerles, saparlas, tipti janashyr joldas beı­ne­sine kóship, birshama ýaqyt baýyrlyq áńgime aıtýdyń kezegi kelgen. Áseri tıdi bilem, serigim bó­ten nıetinen bas tartyp, birge júrýge kelisti. Buǵan qo­sa, ushaqqa alyp kirmekshi bol­ǵan sýsabyn qutysynyń ishi­ne jasyrǵan eki pyshaǵyn qoly­nan aldym. Al onyń to­syn áreketi tirkeýden ótip, ushaqqa kiretin kezde ke­net­ten órbigendikten, shyǵa­ryp salysýǵa ilesip kelgen kó­mek­­shilerimnen endigi qaıyr joq. Onyń ústine áýejaı qyz­met­kerlerine jáne keden­shi­lerge bul jaıtty habarlaý – onyń deportasııalanýyn dereý toqtatyp, buǵan de­ıin at­qarǵan barlyq isimizdi joq­qa shyǵarmaq. Sondyqtan ózim «tárkilegen» qaýipti zattar dereý qoqys jáshigine tastal­dy. Hosh, aqyry Dýbaıǵa qaty­naı­tyn ushaqqa birge otyrdyq.

Dýbaıǵa kelip qonǵan seri­gim ekeýmizdi osy qaladaǵy biz­diń­ konsýl men Birikken Arab Ámir­lik­terindegi el­shilik­tiń dıp­lomat­tary jáne jer­gilikti meke­me­ler qyz­met­ke­r­leri qar­sy aldy. Alma­tyǵa ushatyn ushaq ke­lesi kúni bolǵandyqtan, bizdiń jo­laý­­shy­nyń «erekshe» már­te­be­sine baılanysty, ózge jurt­tan ońasha arnaıy bólmede kútýi­­miz uıymdastyrylypty. Da­­maski­­de bastalǵan ekeýara jú­­re­k­jardy suhbatty jańa, qy­zyq­ty taqyryptar qosyp qaı­ta jalǵastyrýǵa týra keldi. Áı­teýir sońǵy táýlik te sáti­men ótip, Almatyǵa baǵyt aldyq. Alys saparlarda júr­gende osy­naý altyn uıama ár­daıym aıaý­ly ata-anammen, aqjar­qyn, adal dostarymmen qaýy­shý­dy kútip, ishteı erekshe qýa­nysh­qa toly saǵynyshpen jetý­­shi edim. Bul joly ózge sezim bo­­ı­dy bıledi, qasymdaǵy ómiri bu­ra­­­lań­­­ǵa toly adamdy aman-esen eli­­­ne jetkizýdiń zor jaýap­ker­­shi­­l­i­­gin sezinip, kóńilde tolqý bar.

Áýejaıda ushaqtan túsken sátte taǵdyrdyń tálkegine ushyrap turmystyń qısapsyz qıyndyǵynan qajyp, sanasy sansyraǵan, aqyrzaman daýyly atamekeninen adasty­ryp, aıdaladaǵy janjal aýma­ǵy­na laqtyrǵan azamatty jer­gi­lik­ti qyzmetkerler qarsy al­dy. Munan keıingi onyń taǵ­dyry men úshin beımá­lim, biraq bala kúninen aınalasy­nyń qamqorlyǵy men jyly ala­­qa­nyna muqtajdaı kóringen beı­kúná beınesi kóz aldymda qalyp qoıypty.

 
Babyr DÁÝRENBEK