Joldaýdyń jekelegen tezısteri qylmystyq quqyq buzýshylyqtardyń (jynystyq sıpattaǵy kúsh qoldaný áreketteri, esirtki quraldaryn zańsyz ótkizý jáne basqalary), sondaı-aq jeke tulǵaǵa qarsy, ásirese balalardyń quqyqtaryna, bostandyqtary men múddelerine qarsy qylmystar mysalynda qazaqstandyq qylmystyq zańnamany shamadan tys izgilendirý salalarynyń máselelerin qamtydy.
Qylmystyq zańnamany izgilendirý, ıaǵnı qylmystyq quqyq buzýshylyq jasaǵan adamdardyń belgili bir sebepterge baılanysty (zalaldy óteý, qylmystyq jaýaptylyqty jeńildetetin ne joqqa shyǵaratyn mán-jaılardyń bolýy), óz maqsatyn kózdeıtin jaýaptylyǵyn, onyń ishinde gýmanıstik prınsıppen salynǵan ıdeıalarǵa qol jetkizýdi jeńildetý.
Osy oraıda, qalyptasqan praktıkany eskere otyryp, shekten tys izgilendirý óz kezeginde qylmystyq quqyq pen zańnamanyń basqa negiz qalaýshy qaǵıdatyn buzýǵa – jasalǵan quqyq buzýshylyq úshin jaýapkershilik pen jazalaýdyń qoldanylmaı qalatyndyǵyna ákep soqtyratynyn túsiný qajet. #NeMolchıDetıKZ qoǵamdyq birlestiginiń dırektory Almat Muhamedjanov, Nur-Sultanda ótken baspasóz máslıhatynda resmı statıstıka negizinde atap kórsetkendeı, Qazaqstanda áıel adam ár úsh saǵat saıyn jáne eki bala kún saıyn zorlanatynyn aıtyp ótti.
Mundaı sıpattaǵy qylmystar úshin qoldanystaǵy jazalar, sol sııaqty qylmyskerdiń qylmystyq jaýapkershiligin jeńildetýge ne boldyrmaýǵa múmkindik beretin QR Qylmystyq kodeksiniń jekelegen erejeleri zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi talap etetinin kórsetedi. QR QK 121-babynyń birinshi bólimi (Seksýaldyq sıpattaǵy zorlyq-zombylyq áreketteri) kúsh qoldanyp nemese ony qoldaný qaterin tóndirip ne jábirlenýshiniń dármensiz kúıin paıdalaný boıynsha erkek pen erkektiń jynystyq qatynasy, áıel men áıeldiń jynystyq qatynasy nemese jábirlenýshige nemese basqa adamdarǵa jasalǵan seksýaldyq sıpattaǵy ózge de áreketter úshin úsh jyldan bes jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qoldanylady. QR QK-niń 135-baby (Kámeletke tolmaǵandar saýdasy) kámeletke tolmaǵan adamdy satyp alý-satý nemese oǵan qatysty ózge de mámileler jasasý, sol sııaqty ony qanaý ne azǵyryp kóndirý, tasymaldaý, berý, jasyrý, alý, sondaı-aq qanaý maqsatynda ózge de is-áreketter jasaǵany úshin múlki tárkilenip, bes jyldan jeti jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna kesiledi.
Qylmyskerlerdi qamaýdyń naqty merzimderi qylmystyq zańnamanyń bosatý, qylmystyq jaýaptylyqtan jeńildetý, jazanyń bir túrin basqasyna aýystyrý, shartty túrde merziminen buryn bosatý máselelerine qatysty qoldanystaǵy normalaryn eskere otyryp, QR QK Erekshe bóliminiń tıisti baptarynyń sanksııalarymen belgilengennen aıtarlyqtaı az. Bul rette, QR QK 11-babynda belgilengen qylmystyń aýyrlyq dárejesi (qylmys sanattary) mańyzdy mánge ıe, óıtkeni joǵaryda kórsetilgen qorytyndy merzimderin azaıtý tásilderin qoldaný múmkindikterin beredi. Mysaly, aýyrlyǵy ortasha qylmystarǵa, ıaǵnı bas bostandyǵynan aıyrý merzimi bes jyldan aspaıtyn qylmystarǵa, onyń ishinde 105-baptyń birinshi jáne ekinshi bóliminde (ózine ózi qol jumsaýǵa deıin jetkizý), 107-bapta (densaýlyqqa qasaqana ortasha aýyrlyqtaǵy zııan keltirý), 110-baptyń birinshi bóliminde (azaptaý), 116-baptyń birinshi bóliminde (adamnyń músheleri men tinderin alýǵa májbúrleý nemese zańsyz alý), 120-baptyń birinshi bóliminde (zorlaý) jáne jeke adamǵa qarsy ózge de qylmystar jatady.
Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 1-babyna sáıkes adam, onyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary memlekettiń eń joǵary qundylyqtary bolyp tabylady. Qoldanystaǵy qylmystyq zańnama osy normamen belgilengen qaǵıdattardy basshylyqqa ala otyryp, bizdiń memleketimizdiń negizgi jáne joǵary qundylyǵyna qol jetkizý úshin jazanyń laıyqty bolýyna kepildik beretin ózgerister bolýy tıis.
Marat JUMAǴULOV,
Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty dırektorynyń orynbasary