Aıypker laıyqty jazasyn alýy tıis

Joldaýdyń jekelegen tezıs­teri qylmystyq quqyq buzýshy­lyq­tardyń (jynystyq sıpattaǵy kúsh qoldaný áreketteri, esirtki qu­­ral­daryn zańsyz ótkizý jáne bas­­­­qa­lary), sondaı-aq jeke tulǵa­ǵa qar­sy, ásirese balalardyń quqyq­tary­na, bostandyqtary men múdde­l­eri­ne qarsy qylmystar mysalynda qazaq­standyq qylmystyq zańna­many shamadan tys izgilendirý sala­­lary­nyń máselelerin qamtydy.

Qylmystyq zańnamany izgilen­dirý, ıaǵnı qylmystyq quqyq bu­zý­shy­lyq jasaǵan adamdardyń bel­­gili bir sebepterge baılanys­ty (za­laldy óteý, qylmystyq ja­ýap­ty­­lyqty jeńildetetin ne joqqa shyǵaratyn mán-jaılardyń bolýy), óz maqsatyn kózdeıtin jaýap­tylyǵyn, onyń ishinde gýmanıstik prınsıppen salynǵan ıdeıalarǵa qol jetkizýdi jeńildetý.

Osy oraıda, qalyptasqan praktıkany eskere otyryp, shekten tys izgilendirý óz kezeginde qylmystyq quqyq pen zańnamanyń basqa negiz qalaýshy qaǵıdatyn buzýǵa – ja­sal­ǵan quqyq buzýshylyq úshin jaýapkershilik pen jazalaý­dyń qoldanylmaı qalatyndyǵyna ákep soqtyratynyn túsiný qajet. #NeMolchıDetıKZ qoǵamdyq bir­lestiginiń dırektory Almat Muha­med­janov, Nur-Sultanda ótken baspasóz máslıhatynda resmı statıstıka negizinde atap kórsetkendeı,  Qazaq­standa áıel adam ár úsh saǵat saıyn jáne eki bala kún saıyn zorlanatynyn aıtyp ótti.

Mundaı sıpattaǵy qylmystar úshin qoldanystaǵy jazalar, sol sııaqty qylmyskerdiń qylmystyq jaýapkershiligin jeńildetýge ne boldyrmaýǵa múmkindik beretin QR Qylmystyq kodeksiniń jekelegen erejeleri zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi talap etetinin kórsetedi. QR QK 121-baby­nyń birinshi bólimi (Seksýaldyq sı­pattaǵy zorlyq-zombylyq áre­ketteri) kúsh qoldanyp nemese ony qoldaný qaterin tóndirip ne jábirlenýshiniń dármensiz kúıin paıdalaný boıynsha erkek pen erkektiń jynystyq qatynasy, áıel men áıeldiń jynystyq qatynasy nemese jábirlenýshige nemese basqa adamdarǵa jasalǵan seksýaldyq sı­pat­taǵy ózge de áreketter úshin úsh jyldan bes jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qoldanylady. QR QK-niń 135-baby (Kámeletke tolmaǵandar saýdasy) kámeletke tolmaǵan adamdy satyp alý-satý nemese oǵan qatysty ózge de mámileler jasasý, sol sııaqty ony qanaý ne azǵyryp kóndirý, ta­sy­maldaý, berý, jasyrý, alý, son­­daı-aq qanaý maqsatynda ózge de is-áreketter jasaǵany úshin múl­ki tárkilenip, bes jyldan je­ti jyl­ǵa deıingi merzimge bas bos­tan­dy­ǵynan aıyrý jazasyna kesiledi.

Qylmyskerlerdi qamaýdyń naq­ty merzimderi qylmystyq zań­namanyń bosatý, qylmystyq jaýap­tylyqtan jeńildetý, jazanyń bir túrin basqasyna aýystyrý, shartty túrde merziminen buryn bosatý máse­lelerine qatysty qolda­nys­taǵy normalaryn eskere otyryp, QR QK Erekshe bóliminiń tıisti baptarynyń sanksııalarymen belgilengennen aıtarlyqtaı az. Bul rette, QR QK 11-babyn­da bel­­gi­­lengen qylmystyń aýyr­lyq dárejesi (qylmys sanat­tary) mańyzdy mánge ıe, óıt­keni jo­ǵaryda kórsetilgen qory­tyn­­dy merzimderin azaıtý tásil­derin qoldaný múmkindikterin bere­di. Mysaly, aýyrlyǵy ortasha qyl­mystarǵa, ıaǵnı bas bostan­dyǵynan aıyrý merzimi bes jyldan aspaıtyn qylmystarǵa, onyń ishinde 105-baptyń birinshi jáne ekinshi bóliminde (ózine ózi qol jumsaýǵa deıin jetkizý), 107-bapta (densaýlyqqa qasaqana ortasha aýyrlyqtaǵy zııan keltirý), 110-baptyń birinshi bóliminde (azaptaý), 116-baptyń birinshi bóliminde (adamnyń músheleri men tinderin alýǵa májbúrleý nemese zańsyz alý), 120-baptyń birinshi bóli­minde (zorlaý) jáne jeke adam­ǵa qarsy ózge de qylmystar jatady.

Qazaqstan Respýblıkasy Kons­tıtýsııasynyń 1-babyna sáıkes adam, onyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary memlekettiń eń joǵary qundylyqtary bolyp tabylady. Qoldanystaǵy qylmystyq zańnama osy normamen belgilengen qaǵıdattardy basshylyqqa ala otyryp, bizdiń memleketimizdiń negizgi jáne joǵary qundylyǵyna qol jetkizý úshin jazanyń laıyqty bolýyna kepildik beretin ózgerister bolýy tıis.

Marat JUMAǴULOV,

Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty dırektorynyń orynbasary