Urpaq sabaqtastyǵynyń uıasy

Elimizdiń bilim berý salasyn damytýdyń tyń kózqarasqa toly keń aýqymdy baǵdarlamalyq sózi qoǵamnyń arqa tiregi ustazdar qaýymynyń tyń serpilisin, maqtanyshyn týǵyzdy. Ál-Farabıdiń «tárbıesiz berilgen bilim – adamzattyń qas jaýy» degen ǵıbratty sózin tilge tıek etip, jas urpaq tárbıesine aıryqsha kóńil aýdaryp aıt­qan oı-tolǵamy, salıqaly baǵyt-baǵdary kóp­tiń kóńilinen shyqty. Halqymyzdy kúpti ete bas­taǵan ul-qyzdarymyzdyń tárbıesindegi kóp ol­qy­lyqtyń betin ashyp, sheshýdiń jolyn taýyp, jumyla kirisýge shaqyrdy. Qazaqstandyq mek­tep quramyz dep, reformalar engizýdegi asyǵys­tyqqa urynyp, órimtal ul, qyz tárbıesi ekinshi kezek­ke ysyrylyp, aqsatyp alǵanymyzdy qadap aıtty. Ulttyq tárbıeniń bastaýy, ult­tyq qundylyqtardy jas urpaqtyń boıyna sińi­rý­diń qaınary otbasy ınstıtýtynyń, áke men ana mektebiniń yqpalyn kóterýge bilim júıesi qyzmetkerleriniń belsendiligin arttyrýdy tap­syr­dy. Qoǵamnyń damý dóńgelegin aınal­dy­ra­tyn  ustaz, ata-ana jáne jas urpaq birles­tiginiń, yn­ty­maqtastyǵynyń artýyna basa kóńil aýdardy.

Iá, otbasynda ulttyq tárbıeniń máıegine qanbaı ósken ul-qyzdardyń óz ultynyń jaqsysy úshin júrekjardy qýana almaıtyn, án-kúıine tushynbaıtyn, súısinbeıtin, mádenıeti men ádebıetin túsinbeıtin, tipti mensinbeıtin halge jetken rýhanı kemistigine kúıinemiz. Olar qandaı bilimdi bolsa da óz ultyna jat adamdar sııaqty kúı keshýde. Sondyqtan jańa oqý jyly bastalysymen-aq Prezıdent Joldaýynda tereńdetile jalǵasyn tapqan jas urpaq tárbıesine qatysty qoǵamdyq mańyzdy qaǵıdat, birinshi kezekte, orta bilim beretin mektepter ujymdary tarapynan keń qoldaý tabýda. Bastaýysh býynnyń qazaq synyptary ustazdary uıymdastyrýymen «Otbasym – tal besigim» taqyrybymen ótken astanalyq №80 orta mekteptiń akt zalynda qala mektepteri muǵalimderi men ata-analar bas qosqan úlken jıyn munyń aıqyn kórinisi boldy. Jıynǵa jetekshilik etken, biz qatysqan, aǵa urpaq pen orta býyn ókili jáne bastaýysh synyp oqýshysy, sondaı-aq jas otbasy, kóp balaly otbasy, aıaýly áje nemerelerimen sahna tórine jaıǵasty. Ádettegideı baıaý bastalǵan jıyn birte-birte emen-jarqyn pikir alysýǵa ulasty. Otbasyndaǵy tárbıe týraly sóz tizginin ustaǵan ákeler men analar qysylyńqyrap bastap, oılaryn qysqa qaıyrsa da, áńgime aıasy keńı berdi. Kóp balaly otbasynyń ákesi «men balalarymnyń tárbıesine aralaspaımyn, áıelimniń aıtqanyn isteımin» deýi muń eken, sóz suraýshylar kóbeıip, naǵyz pikirtalas bastaldy da ketti. Uıymdastyrýshylardyń aldyn-ala daıyndaǵan túrli saýaldary otqa maı quıǵandaı, pikir órisin keńeıtti. Ásirese jıynnyń úsh jetekshisiniń biri, úshinshi synyptyń oqýshysy Ahmedııardyń «meniń jasymda men qandaı bolýym kerek» degen suraǵyna, sahna tórindegi ájesiniń «óziń neni unatasyń?» degen qarsy saýaly kópshiliktiń nazaryn ul balaǵa aýdardy. Aspaı-saspaı ornynan turǵan jas óren «men sizderge Kúlásh Ahmetova aqynnyń «Sen qazaqsyń» degen óleńin oqyp bereıin» dep, ortaǵa shyqty. Osylaısha ózekti áńgime án-kúıimen, ádemi bıimen, shynaıy sóz arnasymen kóptiń kóńilinen shyqty.

Jıyn aıaqtalyp, tarqaı bastaǵanymyz­da ózin «Gúljanat Tutqabaıqyzymyn, mek­tep dırektorynyń orynbasarymyn» dep tanys­tyrǵan ustaz bir sát bógelýimizdi ótinip, qolyn­­daǵy birneshe paraq qaǵazdy bizge usy­nyp, «mynaý meniń ákem týraly jazǵanym, oqyńyzshy» degeni. «Qaıda jazyp edińiz» dep edik, «ákem týraly kitap shyǵarǵym keledi. Mynaý – shákirti, Ǵylym akademııasynyń akademıgi, fılosofııa ǵylymynyń doktory, professor Dosmuhamed Kishibekovtiń ustazy, meniń ákem týraly jazǵany» dep taǵy birneshe paraq qaǵaz usyndy.

Týǵan óńirinde ulaǵatty ustazdyq izderi umy­tyl­maǵan ákesi Tutqabaı Moldyraımov týraly per­zenttik saǵynyshpen: «Ákem óz zamanynda shah­mat oıynynan ozyq bolǵanyn bilemin. Mek­tep-ınternattaǵy úıirmege qatysyp, men de shah­mat júristerin úırene bastadym. Ákem rıza bo­lyp, «detskıı mat» qoıýdy úırete bas­tady. Osy­laısha ákemmen shahmat oınaýdy ádetke aı­nal­dyrdym. Sport sheberligine kandıdat dá­re­jesin qorǵadym. Respýblıkalyq, ha­lyq­­a­ra­lyq jarystarǵa qatystym. Qazir ju­my­syma qosymsha Oqýshylar saraıy fılıalyn­da shah­mattan jattyqtyrýshymyn. Bilgenimdi úıretip, qabi­le­tin ashqan saıyn, balalar da, ata-analary da rı­zashylyǵyn aıtyp jatady» dep jazypty us­taz-shah­matshy. Iá, «uıada ne kórse, ushqanda sony ile­di» degen osy ǵoı. Prezıdentimiz Qa­sym-Jomart Kemelulynyń otbasynyń jaqsy tár­bıesi ómir­lik ónege degen ustanymyna bul bir aıqyn ápsana.

Muhtar Áýezovtiń «El bolamyn deseń, besigińdi túze» degen ósıeti – máńgilik eldikke aparatyn sara joldyń urpaq sabaqtastyǵynyń uıasy otbasynan bastalatynyn meńzeıtini ap-aıqyn.

Saırash ÁBIShQYZY,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri