Bul kúnde alash arystary týraly tom-tom eńbekter kóp-aq. Dál osy taqyrypty zerttep júrgen ǵalymdar sonyń ózinde zerttelýi kemshin bop júrgen nemese múlde zerttelmegen tulǵalardyń bar ekenin aıtady. Ol endi ǵylymnyń sharýasy. Al qoǵamymyzdaǵy kez kelgen kózi ashyq, saýatty jandardyń kóbi Alash qaıratkerleri týraly, olarǵa ortaq qasıetter, is-áreketter, jaǵdaılar men oqıǵalar jaıynda birqydyrý biledi. Alash arystarynyń kópshiliginiń birneshe til bilgeni, aýdarmalar jasaǵany, oqýlyqtar jazǵany, gazet-jýrnaldarǵa tirshiliktiń alýan túrli máselelerin qozǵap maqalalar jazǵany, bala oqytqany, eń bastysy, qazaq derbes el atanyp, órkenıetti elderdiń qataryna qosylýy úshin bastaryn báıgege tigip, Alashorda avtonomııasyn qurǵany búgingi jastardyń elikteýine, olardy úlgi tutýyna jarap jatyr. Sol alashtyqtardyń bıyl birqatarynyń mereıtoılary ártúrli deńgeıde, ártúrli kólemde atalyp ótýde. Onyń túrli sebepteri de joq emes. Zerttelýi kem, izdeýshisi az nemese biz joǵaryda atap ótken Alash arysy Asylbek Seıit syndy baıyrǵy qazaqtyń ataqonysy Ombyda (búgingi Reseı terrıtorııasy) dúnıege kelgendikten onsha elenbeı júrgen deıtindeı sebepter jeterlik.
Tórt arystyń mereıtoıyna arnalǵan kesh birsydyrǵy baıandamalarmen shektelmeı, ásem ánmen, sulý sazben órnektelip otyrdy. Aldymen ár tulǵa týraly 4-5 mınýt kóleminde derekti fılmderden úzindiler kórsetildi. Osy az ǵana úzindilerdiń ózinen zalǵa jıylǵan kórermender ár tulǵa týraly tyń da qajetti aqparat aldy ǵoı dep oılaımyz. Máselen, Sultanbek Qojanuly men Lenın kezdeskende proletarıat kóseminiń oǵan «óte qyzýqandy, bilimdi adam ekensiz» dep baǵa berýi, Haıretdın Bolǵanbaıdyń «Birlik týy» gazetine bolshevıkterge qarata «Tula boıyń qan sasıdy» dep taqyryp qoıyp, shimirikpeı maqala jazǵany, Maǵjannyń oǵan «Bir kemi joq, bir teńi joq Bolǵanbaı» dep baǵa bergeni, Quryltaı jınalysyna depýtattyqqa Aqmola oblysy atynan saılanǵan Asylbek Seıit «Qazaq» gazetiniń «jas doktor, qyz minezdi, aq qaǵazdan aq, ultshyl jas» dep minezdeme berýi, túrkitanýshy, tiltanýshy Teljan Shonanulynyń onshaqty jylda otyzdan asa kitap jazyp, túrli problemalardy qozǵaǵan júz shaqty maqalasyn jaryqqa shyǵartýy jeke bastarynyń qadir-qasıetterin kórsetip tur emes pe?
Kesh barysynda arystar týraly jeke-jeke baıandamalar jasaldy. Atap aıtqanda tarıh ǵylymdarynyń magıstri Erjan Shaǵımoldın, jas ádebıettanýshy Eldos Toqtarbaı, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, akademık Dıhan Qamzabekuly, belgili alashtanýshy ǵalym, jazýshy Tursyn Jurtbaı alash arystary jaıly mazmundy baıandamalaryn kópshilikke usyndy. Osy jerde aıta ketetin bir jaıt, ol – alash arystarynyń attarymen kóshe, eldimekender men oqý oryndaryn ataý máselesi. Bul týraly akademık Dıhan Qamzabekuly aıtty. «Astanamyzdaǵy mektepterge Alash zııalylarynyń esimin berý týraly ıdeıanyń qozǵalǵanyna keminde 10 jyl boldy. Mektep basshylary Kenesary hannyń da atyn suraıdy. Biraq ol júzege aspaı jatyr. Osy ıdeıamyzdy ýnıversıtetke kezdesýge kelgen Memlekettik hatshy Qyrymbek Kósherbaevqa aıttyq. Ol zııaly qaýym ɵkilderiniń bul usynysyn tıisti oryndarǵa jetkizetinin aıtyp qýantty», dedi Dıhan Qamzabekuly.
Keshte Qurmanǵazy orkestriniń dombyrashysy Rahat Sársenov Qurmanǵazynyń «Tóremurat» kúıin, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń oqytýshysy, dástúrli ánshi Telman Nurkenov Aqan Seriniń ánderin, belgili dástúrli ánshi Aıgúl Qosanova Qanapııanyń ánin oryndady. Keshti jas aqyn Arman Sherızat júrgizdi.
Aıgúl SEIIL,
«Egemen Qazaqstan»
