– Keıbir áriptesterim «jastaıymnan áskerı bolǵym keldi» dep jıi aıtyp jatady. Osy salaǵa erte bastan ańsary aýǵandar shynymen bar. Alaıda meniń bala kúnimde ondaı sezim de, oı da bolǵan emes, – deıdi bizdiń keıipkerimiz. – Biraq taǵdyrdyń aıdaǵanynan basqa eshqaıda kete almaıdy ekensiń. Árbir adamnyń óz mańdaıyna jazylǵan erekshe taǵdyry bar.
Baqytjan aǵa alaqandaı ǵana aýylda ósti. Ákesinen erte aıyrylyp, jetim qaldy. Áıtse de aǵaıynnyń arqasynda jetimdik taýqymetin sezgen joq. Anasynyń alaqanyn, el-jurttaǵy aqsaqaldardyń tárbıesin esh umytqan emes. Baqytjan aǵanyń ákesi óńirge syıly jan bolǵan. Sondyqtan bolýy kerek, jasynan «óskende ákem qusap kolhoz bastyǵy bolamyn» dep oılaıtyn. Alaıda taǵdyr oǵan ózgeshe joldy nusqady. Jurt qatarly qalaǵan ınstıtýtqa túsýge jaǵdaıy kelmedi. Degenmen ásker salasynda «kıimiń tegin, tamaǵyń toq» degen soń, jalǵyz anasyna salmaq keltirmeıtin jol osy eken degen oımen bir kúnniń ishinde eshkimge tis jarmastan qujattaryn alyp, 1969 jyly Tashkent qalasyna baryp, oqýǵa tústi.
– Áskerı ǵumyrym osylaı bastaldy, – dep Baqytjan aǵa óz esteligin jalǵastyrdy. – Degenmen áskerı bolǵym kelmese de bul sala maǵan jat emes edi. Sondyqtan bolar, qatań tártipke de, jaýapkershilikke de tez kóndiktim. Maǵan jat bolmaıtyn sebebi, qanym qazaq bolǵan soń, namysty qashanda tý etetinmin. Batyr Baýkeńniń aýylynda týyp-óskendikten, sondaı batyr bolsaq degen zor arman kókeıde ár kez turdy. Baýkeńmen maqtanyp, soǵan uqsasaq, áskerı tártiptiligi jaǵynan ǵana emes, halqynyń aldyndaǵy azamattyǵy jaǵynan da sol deńgeıden kórinsek dep tileıtinbiz. Sóıtip namystyń, rýh pen Baýkeń táliminiń tartýy arqasynda ózimizdi qamshylap oqydyq. Ony bitirgen soń áskerı qyzmetke etene aralasyp ta kettik.
1969 jylǵy 2 qarashada Baqytjan aǵa saltanatty túrde áskerı ant qabyldady. Halqymyzdyń ardaqty uly Baqytjan Ertaevtyń áskerı qyzmetti bastap, ant qabyldaǵanyna – 50 jyl. 1973 jyly Almaty joǵary jalpyáskerı komandalyq ýchılıshesin támamdaǵan. 1973-1980 jyldary Ortalyq Azııa áskerı okrýginde vzvod, rota komandıri, 1981-1982 jyldary Keńes áskerleriniń Aýǵanstandaǵy shekteýli kontıngentinde batalon komandıri mindetterin atqardy. 1985 jyly Máskeýdegi áskerı akademııany bitirdi.
Ásker qatarynda júrgende soǵysty kóremin dep esh oılamaǵan eken. Bul da – sol taǵdyrdyń jazýy. Soǵystyń bastalýy, shyǵý tarıhy árqıly bolǵanymen, onyń tabıǵaty bir ǵoı. Kez kelgen soǵys shyǵynnan turady. Endeshe, soǵystaǵy komandırdiń bar tilegi – shyǵynnyń meılinshe az bolýy.
– Aýǵanstanda taý shatqaldaryn qııalaı kesetin Onar ózeniniń janynda bizdiń batalon ornalasty. Sol batalonǵa aǵa leıtenant sheninde júrip-aq komandır boldym. Negizi, kóbinese maıor, podpolkovnıkter «kombat» bolýshy edi. Alaıda marshal Sokolov taýly aımaqtaǵy áskerı is-qımyldaryma qarap, usynǵan taktıka túrlerin unatyp, ony joǵary baǵalaǵandyqtan komandırlikke meni tańdady, – deıdi Baqytjan aǵa.
Aýǵan soǵysyna qatysýshylardyń ózderi soǵysty tilemese de Otan aldynda bergen anttary bar bolatyn. Sondyqtan batalondy basqarýda Baqytjan aǵaǵa jigitterdi udaıy jigerlendirip turýǵa týra keldi.
– Soǵysta shyǵynnyń meılinshe az bolýyn oıladym. Sol úshin, eń aldymen, bizge jergilikti jurtpen dostyq qarym-qatynasta bolý aýadaı qajet edi. Osyny basshylyqqa alyp, sarbazdarǵa birinshi talap retinde aýǵan jurtynyń dinin, dilin, tarıhyn syılaýdy úırettim, – deıdi ol.
Munyń nátıjesi de jaman bolǵan joq. Keıinnen 1982 jyly «Komsomolskaıa pravda» gazetiniń tilshisi Snegırev bul jaıynda jazdy.
Baqytjan Ertaev basqarǵan batalonǵa qaraıtyn bir jaýynger abaısyzda tankimen meshittiń bir shetin qıratyp ketedi. Sodan jergilikti halyq álgi oqıǵaǵa qarsy óre túregeledi. Keıin áńgimeni ýshyqtyrmaı, adamshylyqty ǵana emes, musylmanshylyqty da bildirip, meshitti qalpyna keltirip beredi. Buǵan jergilikti jurt qatty rıza bolady.
– Keıinnen álgi tilshi sol mańdaǵy toǵaıǵa Baqtııar dep meniń atymdy bergenin jazǵan edi. Shynymdy aıtsam, aýǵan jurtynyń tarıhyn, dinin syılatqan tirligime qarap, sol aýyldaǵy aqsaqaldar da bizge oń qabaq tanytty dep bilemin. Olarmen aralasyp turdym, sóılesip júrdim. О́zderi maǵan qaı jerde dushpan ótetinin, qaı jerlerge mına qoıylǵanyn aıtyp turatyn. Tipti 200 shaqyrym jerdegi Jalalabadqa esh qorǵaýshysyz, jalǵyz júrgizýshimen ǵana brıgadaǵa baryp qaıtqanym bar. Bul syılastyqtyń arqasynda oryn alǵan dúnıe edi. Al ondaı máselede qazaq jigitterine degen yqylas erekshe bolǵanyn aıta alamyn, – degen sózderdi Baqytjan aǵa maqtanyshpen aıtty.
B.Ertaev 1997-2000 jyldary Qazaqstan Qarýly Kúshteri Bas shtabynyń bastyǵy, Qorǵanys mınıstriniń mindetin atqardy. Ol «Qyzyl Juldyz» «Otan», «Dańq» ordenderimen marapattaldy. Vzvod komandırinen bastap Qorǵanys mınıstriniń mindetin atqarýshyǵa deıingi barlyq laýazymdardy abyroımen atqardy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshterin qalyptastyrýǵa, reformalaýǵa eleýli úles qosty. Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen 2008 jyldyń 15 jeltoqsanynda B.Ertaev «Halyq Qaharmany» ataǵyna ıe boldy. Joǵary nagradany óz qolymen tapsyrý sátinde Elbasynyń: «Baqytjan Ertaev – Qazaqstan óz táýelsizdigin alǵan alǵashqy kúnderden meniń shaqyrýymmen elimizge kelip, Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń irgesin qalasqan ofıserlerdiń biri. Biz búgin onyń eren eńbegi men áskerı erlikterin joǵary baǵalap, Otanymyzdyń eń joǵary nagradasyn tapsyrǵaly otyrmyz. Bul – elimizdiń Qarýly Kúshterine degen úlken qurmetimiz ben senimimizdi bildiredi» deýi onyń batyr ǵana emes, áskerı salanyń has sheberi jáne Otanymyzdyń naǵyz patrıoty ekendigin tolyq ańǵartady.
– Meniń áskerı sapta júrgenime 42 jyl bolypty. Onyń 20 jylyn Qazaqstan Qarýly Kúshterine arnadym. Osy jyldary elimizdiń Qarýly Kúshteri óńirdegi eń bedeldi mejege kóterildi, – dedi general-leıtenant.
Qazirgi kezde B.Ertaev Qazaqstan Respýblıkasy ardagerler uıymdary úılestirý keńesiniń tóraǵasy, Parlament Májilisiniń depýtaty retinde eline qyzmet etýde. Ol Aýǵan soǵysyna qatysqan ardagerlermen, sondaı-aq soǵysta qaza tapqan jaýyngerlerdiń otbasylarymen habarlasyp turýdy, kómek kórsetýdi óziniń azamattyq boryshy dep esepteıdi. «Jas ulan» áskerı mektebiniń tárbıelenýshilerimen de jıi-jıi kezdesip, olardyń jaýyngerlik rýhyn kóterýge, ulttyq tárbıe alýyna asa mán beredi. Patrıottyq taqyryptaǵy qandaı da bir is-shara bolmasyn barlyǵyna qatysýǵa ýaqyt tabady.
– Batyrlar esh nárseden qoryqpaıdy dep aıta almaımyn. Men de qorqamyn. Jaǵympaz, jyltyr adamnan qorqamyn. Opasyzdar men taqqa talasyp bárin sata salatyn adamdar da men úshin qorqynysh týdyrady. Árıne, olardy bilmeı, baıqamaı qalýym múmkin, sol jaǵynan olar maǵan qorqynyshty. Men bir sózimde «batyr taqqa talaspaıdy, batyr taqty qorǵaıdy» dep edim. Al taq – bul Otanymyz, elimiz. Sony qorǵaýymyz kerek. Babadan qalǵan ólkeni syılaý qasıetimiz de kemip bara jatqandaı. Bul da qorqynyshty, – degen Baqytjan Ertaev odan ári sózin bylaı jalǵady, – Erteńim úshin uıalmaýym kerek. Sol úshin búgin kúresken abzal. Qasymdaǵy dostaryma, týystaryma, elime syıly bolýǵa tyrysamyn. Men máńgilik emespin, ózekti janǵa bir ólim bar. Biraq sol zamanda men týraly jaman sóz órbimese eken dep tileımin. Meniń ómirlik ustanymym – osyndaı ıgilikter úshin kúresý.
Kezinde talaı adamnyń taǵdyryn tálkekke aınaldyrǵan Aýǵan soǵysynyń alǵashqy jyldarynda san túrli qaýipti áskerı joryq jolynan ótken, «musylman komandır» atanǵan, qazirgi ýaqytta da eliniń, halqynyń aldynda bergen antynan taımaı, úzdiksiz qyzmet kórsetip kele jatqan Baqytjan Ertaev qandaı qurmetke bolsa da laıyqty dep bilemiz.
Ersaıyn ERNAZARULY
