El ıgiligin eselegen jan

Qazaq jerinde óndiris oshaqtaryn al­ǵashqy bolyp ashyp, qoınaýyndaǵy baılyǵyn el ıgiligine tuńǵysh usynǵan Ulytaý óńiri, Qarsaqpaı, Jezdi ken oryn­dary bolsa sol jerlerde boı kóter­gen, resmı túrde Jezqazǵan, al aýyz­eki tilde «Rýdnık» dep atalǵan kentte Muhambet aǵamyz 1949 jyldyń qazan aıynda ómirge kelgen. Osy jerde «Tórtinshi» dep atalǵan kent te bolǵan. Ot aýyzdy, oraq tildi, ataqty kenshi-aqyn, jyraýlardyń sońǵy tuıaǵy Shynbolat Dil­debaev ta osynda týyp, «qaıran meniń «Tórtinshim», tórt qalaǵa bergisiz» degen sóz qaldyrǵan «Tórtinshide» Muhambet Kópeev te ba­lalyq, jastyq shaǵyn ót­kizgen. Birden kózge túsetini – ol ken or­nynda, osy ón­dirispen aınalysatyn jan­dardyń arasynda týyp, qazaqtyń jumysshy tabynyń tynys-tirshiligin tanyp ósken jan. Qazir halyqty tapqa bólý umyt bola bastasa da onyń da ózindik ozyq túsinikteri bolǵanyn joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Sonyń ishinde Lenınniń «Proletarıat – adamzattyń eń sanaly taby» degen sózi óziniń rastyǵyn ómirde birshama kórsetken. О́ıtkeni jalǵan dúnıege aldanbaıtyn, jyltyraqqa qy­­zyqpaıtyn, paıdaǵa satylmaıtyn, baılyqty qýmaıtyn adamdardyń kóbi osylardyń arasynan shyǵady. Al jasynan menshik ıesi bolǵandar, saýdamen aınalysqandar qaıtse de qarymyn molaıtýdy, qaltasyn qalyńdatýdy sanasyna sińirip baǵady... Árıne, qazir baılyqqa umtylǵandardy sál sheneseń boldy, bálege qalasyń, óıtkeni qazir baılyqtyń basyna baq qonǵan zaman bolyp tur. Baı emes adamdardy jáne onyń jolyna túspegen adamdardy jalqaý, sanasyz, aqylsyz deıtin boldyq. Tipti, evreıdiń «aqyldy bolsań – nege baı emessiń?» degen naqylyn da tý etip aldyq. Al baılyqtyń sońyna kózsiz túsý – baq bola ma, sor bola ma, ony oılanbaımyz... Ondaı adamdardyń  júreginde aqshadan basqaǵa degen mahabbat kómeskilene beretinin de eskere bermeımiz... Al proletarıat eshteńege satylmaıdy, sondyqtan da adamgershiliktiń týyn bıik ustaıdy. Muhambet Kópeev osy ortadan shyqqan adam.     

Naǵyz adamnyń eń úlken qasıeti – týǵan jerine degen  mahabbatty eshqashan júreginen óshirmeýi. Adamgershilikti de, jaqsylyqty da negizinen sondaı adam­dardan kútýge bolady. Muhambet aǵa­myzda da osy qasıet joǵary. Son­dyqtan da ol: «Men Qarsaqpaı, Jezdi, Jezqazǵan, Ulytaý tárizdi tarıhı ól­kede ómirge kelip, ósip-óngenimdi árqa­shan maqtanyshpen aıta júremin. Eger meniń boıymda mysqaldaı bolsa da jaqsy qasıetter bolsa, olardy týǵan to­pyraqtan daryǵan dep esepteımin. Men ár ýaqyt elimniń, jerimniń dańqyna eshqandaı daq túsirmeýdi oıladym, áli de solaı bolmaqqa umtylamyn. El azamaty bolý – týǵan topyraqtyń, ósken ólkeniń qadir-qasıetin túsinýden, sonyń aldyndaǵy perzenttik jaýapkershilikti sezinýden bastalady», dep jazdy óziniń ómirbaıandyq kitabynda.

Muhańnyń ákesi Jumanazar ómirden erterek ótken. О́zi ónerpaz, aýyl ishindegi toı-tomalaqtyń gúli bolǵan jan eken. Ándi jaqsy aıtýymen qatar sol kezde qolǵa túsken barlyq mýzyka aspaptarynda da jaqsy oınaǵan. Sonymen birge ózi jumys isteıtin ken ornynda jańalyq ashqany da bar. Joqshylyqtan oqı almaı qalǵan ol jeti klastyq bilimmen marksheıder bolǵan. Al arnaýly bilimdi qajet etetin kúrdeli mamandyq. Ju­mekeń osynaý kúrdeli mamandyqty eshqandaı oqý, bilimsiz-aq meńgerip ketken.  Birde óziniń tereń túısigi men tájirıbesine súıenip eki myń metr tereńdiktegi shahtalardyń qaı jerde qosylatynyn eshqandaı syzý, esepsiz-aq dál taýyp, anyqtap bergen. Onyń rastyǵyna jergilikti basshylar senbeı, Máskeýden arnaýly mamandardy shaqyrtqanda olar Jumanazardyń esebi tup-týra ekenin anyqtap, biliktiligine tánti bolyp, tańǵalǵan eken.  Osyndaı túısikti jandardyń bilim ala almaı qalǵanyna ókinesiń, áıtpese keremet maman bolmas pa edi.

Muhańnyń ákesi Jumanazar men ana­sy Qalı búkil elge qýanysh bolyp, halyqtyń júzi jadyraǵan 1945 – jeńis jylynda úılenedi. Bul jylǵy toı­lardyń aıryqsha ereksheligi bar, ony qazaq «toı toıǵa ulasty» dep  dáriptegen. Sol kezde aıtylǵan aqjarma tilekter men keń peıilderdiń de aıaǵy qutty bolyp, Qalı anamyz birinen soń biri – alty ul týady. Biraq medısınalyq kómektiń kem­shin, turmystyń qıyndyǵynan úsh ulǵa keń dúnıeniń jaryǵy kóp buıyrmaı, erte ketip, tek 1947 jyly týǵan aǵasy Ǵazız, 1949 jyly týǵan Muhambet jáne 1955 jyly týǵan inisi Sahabbadın úsheýi ǵana aman-esen erjetken.

1954 jylǵy 20 jeltoqsanda 30 myńnan astam turǵyny bar «Úlken Jezqazǵan» jumysshylar kenti Jezqazǵan qalasy bo­lyp qaıta qurylady. Al Muhań týǵan «Rýdnık» kenti osy qalanyń bir bóligi bolyp ketedi. Jańa qalaǵa jeti jyldyń ishinde ekinshi ken baıytý fabrıkasy, jylý elektr ortalyǵy, birneshe shahta, onyń ishinde ashyq jumystardyń iri kareri №55 alyp shahta iske qosylyp, Jez­qazǵan úlken óndiristi qalaǵa aınalady.

M.Kópeev Jezqazǵandaǵy qazaq orta mektebiniń tabaldyryǵyn 1957 jyly attaǵan. Ákesiniń qatty qadaǵalaýymen birinshi synyptan bastap óte jaqsy oqıdy. Alaıda, kelesi jyly, bar bolǵany 34 jasynda ákesi Jumanazar jazylmas kesel­ge ushyrap, dúnıeden ótedi. Úsh balasy men jas kelinshegi ańyrap artynda qala beredi.

Bul Muhańnyń basyna taǵdyrdyń salǵan alǵashqy soqqysy edi. Araǵa alty jyl salyp, anasy qaıtys bol­ǵanda ol ekinshi aýyr soqqyǵa tap bolady. Qazaq «ákesiz jetim – erke jetim, she­shesiz jetim – sorly jetim» deıdi. Shy­nynda, barlyq aǵaıyn-týysqandary anasynyń kóńiline qarap, balalardy ákesi joq dep erkeletip, qoldap, qorǵap júretin. Endi anasynan aıyrylǵanda kim pana bolaryn bilmegen eki jetimek kámeletke tolmaǵan aǵalaryn eki jaqtan qushaqtap, «endigi kúnimiz ne bolady» dep shyryldaǵanda adamnyń saı-súıegin syrqyratady...

Qazaq «jesirin qańǵytpaǵan, jetimin jylatpaǵan» halyq qoı, jergilikti ókimet balalardy jetimder úıine bere­miz dep qaǵaz jınaǵanda sheshesiniń siń­lisi Áltish apalary jıenderimdi ten­tiretpeımin dep úsheýin de óz qamqor­lyǵyna alady. Qazaqta «jetim qozy tas baýyr, mańyrar da otyǵar» degen sóz bar. Alaıda, bul maqal barlyq je­tim­ge júrmeıdi, olardyń arasynda keri­­sinshe, basqa adamnyń qaıǵysyna baýy­ry ezilip turatyn adamdar kóbirek ushyrasady.  Muhambet aǵamyz da sonyń biri, ol búginge deıin basyna qaıǵy bulty úıirilgen jandarǵa kómek qolyn sozǵysy kelip, júregi eljirep turatyn jan. 

Jetim ósken jandardyń namysy keremet bolady. Olar ózderin nashar ustasa, saǵyntyp ketken áke-sheshesiniń atyna kir keltiretindeı namysqa tyrysyp, qandaı qıyndyqty bolsa da jeńýge tyrysady. Bala Muhambet mekteptegi jetim balalarǵa tegin beriletin tamaqtan da bas tartyp, ony ishpegeni de sol – áke-sheshesin óldige sanatpaımyn degen namystan ekeni sózsiz. 

Muhambet Kópeev mektepte tek jaq­sy oqýshy ǵana emes,  belsendi, onyń ús­tine dombyrashy, ánshi bala da atanyp júredi. Birde-bir mádenı shara onyń qatysýynsyz ótpeıdi. Dombyramen qazaq kompozıtorlarynyń kúılerin ǵana emes, Ogınskııdiń «Polonezin» de alǵashqy oryndaýshylardyń biri boldy. Sportqa da beıim bolyp, kóptegen jarysta júldeger bolyp júredi. «Kúlsheli bala súıkimdi» degendeı ári ónerli, ári belsendi bolyp júrgen jaqsy oqıtyn bala muǵalimderge de súıkimdi bolyp, mektepti jaqsy baǵaǵa bitiredi.

Muhambet Kópeev mektep bitirgende ózine qandaı mamandyqty tańdasam eken degen qıyn saýaldy qoımaǵan jan. О́ıt­keni ákesi kenshi, aǵasy kenshi, onyń ústine ózi Qarsaqbaı – Jezqazǵan óńiriniń perzenti, jasynan boıyna kenshilerdiń tynys-tirshiligin sińirip ósken ol basqa eshnársege alańdamaı, birden Almatynyń polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń kenshi ınjenerler daıyndaıtyn bólimine attyń basyn burady. Konkýrstan bir baly jetpeı óte almaı qalyp, úıge renjip kelse, munda «stýdent bolyp qabyldandyń» degen jedelhat ózinen buryn jetken eken. Áýelden juldyzy joǵary týǵan jandy Jaratqan ıemiz qur tastamapty, sol jyly taý-ken ınjenerlerin daıyndaıtyn qosymsha top ashylyp, Muhań soǵan qabyldanǵan eken. Sóıtip Muhambet Kópeev te JOO-nyń stýdenti atanady.

Stýdenttik jyldardy eske alǵanda kóp adam ózderiniń mahabbatyn, Almatynyń qyzyqtaryn aıtyp, aýyzdarynyń sýy qurıdy. Al Muhań kóbinese ózine qam­qor bolǵan jandardy, sonymen birge bilim­deri tereń ustazdaryn eske alady. Sonyń ishinde stalındik qýǵyn-súrginmen kelip, Almatyda qalyp qoıǵan fakýltet dekany Sofııa Shrýbkonyń esimin únemi júrektiń bar jylylyǵymen eske alady. О́zderi «shapaǵatty shesheı» dep ataǵan osy bir evreı áıel talaı qazaq jas­taryna qamqor bolyp, stıpendııa ber­gizip, jataqhana bólgizip, qaıbir qylyqtary úshin oqýdan da shyǵartpaı, shyryldap júredi eken. «О́zińniń bireýge jasaǵan jaqsylyǵyńdy umyt, al bireýdiń ózińe jasaǵan jaqsylyǵyn umytpa» degen adamgershilik qaǵıdasyn Muhambet Ju­manazaruly júregine máńgilik túıgen jan ekeni osyndaıdan kórinedi.

Mektepte alǵan bilimine qosa jigeri men qaıraty qapysyz bolǵan jas ómi­riniń stýdenttik kezeńin jarqyldatyp ótki­zip, bilikti maman bolyp 1972 jyly týǵan jerge oralyp, Jezqazǵandaǵy «Shahtaprohodkalaý tresi» №1 basqar­masynyń №65 shahtasyna ken sheberi bolyp jumysqa turady. Osy qyzmette Muhań alǵash ret qaısar minezdi bolyp shyńdalý mektebinen ótedi.

О́ndiriste qazaq mamandary joq­tyń qasy, al basqarýshy qyzmet atqarýshy­lardyń kóbi arnaıy bilimi joq, tek tájirıbemen ıgerip ketken ózge ult ókil­deri. Olar jumysty eski ádispen uıym­dastyryp, tek jospardy oryndaý­dy ǵana bilip, teorııany kerek te qyl­­maıdy. Osy jerde alǵashqy tartys bastalady. Burynǵysha istep qalǵan­dar jas qazaqtyń talabyn moıyndamaı, úırenshikti ádisterine basa beredi. Buǵan jas ınjener shydaı almaı, ashyq aıqasqa túsedi. Sondaı tartystyń biri trest basqarýshysy Ǵazız Omarovtyń aldyna deıin jetip, bilikti maman jas ınjenerdiń oryndy talabyn qoldap, moıyndaryn teriske salatyndardy bir omaqastyryp, onyń aldyna jyǵyp beredi. Eshkimge jaltaqtamaı, jas jigit­ti qoldaǵan Ǵazekeńniń ózi keıin Sosıa­lıstik Eńbek Eri ataǵyn alyp, ken iste­riniń bilikti basqarýshysy retinde búkil Qazaqstanǵa tanylǵan jandardyń biri.  

Jergilikti bılik basshylarynyń biri qazaq bolsa, ekinshisi orys ultynyń ókili bolýy kerek degen qaǵıda tipti kenishterde de saqtalǵan eken. Birde Soltústik Jez­qaz­ǵan kenishiniń dırektory da, bas ın­jeneri de qazaq bolǵanda qala basshysy N.Shýstov degen bireý muny «adam tóz­gisiz jaǵdaı» dep másele kóteredi. Páter bólingende de qazaqty shetqaqpaı qylýshylyq kózge uryp turady. Ulttyq múddeler de eskerilmeıdi, tildiń damýyna jaǵdaı jasalmaıdy.

Osyndaı ádiletsizdikter býyrqanǵan jas jigerdi janyp, ulttyq sezimniń tereńdeı túsýine quryq beredi... «Táýelsiz elde týǵan qazirgi urpaq bizdiń «syrtymyz bútin, ishimiz tútin» degendeı árbir kúnimizdiń azattyq úshin arpalysqa toly bolǵanyn bastarynan keshpegen soń bile bermeıdi. Biraq, bastarynan keshpese de, Táýelsizdiktiń ońaılyqpen kelmegenin olar jan júrekterimen túsinýge tıisti», deıdi Muhań óziniń kitabynda.

Eski bılik júıesiniń bir jaqsy je­ri – qolynan is keletin, «boıynda qaı­rat, oıyn­da kóz» bar jastardy bı­lik satylaryna kóterýge tyrysatyn. M.Kópeevti de ol kenish ınjeneri etip qaldyrmaı, jas­tardy uıymdastyrý jumysyna tartady. Sóıtip Muhańnyń ómiriniń «komsomoldyq kezeńi» bastalady. Aldymen ony trestiń komsomol komıtetiniń hatshysy etip saılaıdy, sosyn  qalalyq komıtettiń birinshi hat­shylyǵyna aýystyrady. Komsomol – adamnyń bılik baspaldaqtarymen joǵary órleýinde synaq bolatyn jol. Barlyq bastamaǵa batyl kirisip, dámeli jastyń ózin ózi kórsetý jyldary da osy shaq. Muhań osy synaqtardan abyroımen ótip, qanshama bastamalardy iske asyryp, áb­den shyńdalady.  Osy qyzmette júrip qazaqtyń talaı bıik tulǵalarymen aralasyp, olardyń úlgilerin boıyna sińiredi. Solardyń ishinde memleket jáne qoǵam qaıratkeri Qýanysh Sultanov ta bolǵan.    

Odan ári M.Kópeev partııa qyzmetine aýystyrylyp, bıliktiń kelesi kezeńine ótedi. Bul jerde de ózin kórsete bil­gen jasty bılik Almatydaǵy eki jyl­dyq partııa mektebine jiberedi. Al bul mektepti bitirgender partııanyń se­ni­mine ábden kirgender, sondyqtan olar­dy qabiletine qaraı joǵary jyljytýda eshqandaı kedergi bolmaıtyn. Sondyqtan da M.Kó­peev partııa mek­tebin bitiretin tusta Jez­di aýdandyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy qyzmetine usynylady. Bul – aýdan kóle­mindegi eń úlken qyzmetterdiń biri. Jas basshynyń partııalyq qyzmet qa­na emes, sharýashylyq basqarýǵa da qa­bileti myǵym ekeni eskerilip, aı­nala­sy bir jylda ol Qarajal qalasy atqa­rý komıtetiniń tóraǵalyǵyna joǵary­la­tylady. Osy qyzmetke bararda Muhań óziniń Dinmuhamed Qonaevpen kezdesip, onyń aqylyn tyńdap, batasyn alǵanyn óz ómirindegi esten ketpes eleýli bir oqıǵa dep umytpaı, aıtyp júredi.

Qalanyń sharýashylyq máselelerine jastyq jigermen, qajymas qaıratpen kirisken basshy kóp nárseni tyndyryp, qordalanǵan talaı máseleni she­ship, tur­ǵyndardyń alǵysyna ıe bolady. Al ózi «Men Qarajal qalasy tur­ǵyn­daryna óte rızamyn. Olar meniń árbir qadamymdy biraýyzdan qoldap, aby­roıymnyń joǵary bolýyna septigin tıgiz­di. Úlkenderdiń de, jastardyń da kóńi­linen shyqqan sekil­dimin. Sodan beri 30 jyldan astam ýaqyt ótse de Qarajaldaǵy kúnderimdi rıza­lyq sezim­men eske alamyn» dep jazdy este­liginde.

Eren eńbegimen tanylyp, uıymdas­tyrýshylyq zor qabiletimen kóringen basshyny oblys bıligi Qarajalda bir-aq jyl ustap, oblys ortalyǵy Jezqazǵan qalalyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy qyzmetine kóteredi. Qazir keıbir jastar bile bermeýi múmkin, bul qyzmet qala bıligindegi eń joǵarǵy saty bolatyn. О́ziniń týǵan qalasynyń kórkeıýine M.Kópeev barlyq kúsh-jigerin salyp eńbek etedi. Mundaıda kedergiler de az bolmaıdy, burynǵy ádetke shógip qal­ǵandar jańa dúnıege úrke qaraıdy. Alaı­da oblystyń sol kezdegi birinshi basshysy E.Ejıkov-Babahanov ta jas basshynyń bas­tamalaryn qoldap, onyń eńbeginiń jana túsýine yqpal jasap otyrady.

Elimizdiń táýelsizdik alar qarsańynda Muhambet Kópeevtiń de ómirine eleýli óz­geris keledi. Buǵan deıin tek jergilikti bılik baspaldaqtarynda istep kelgen ony 1991 jyldyń qarasha aıynda Jo­ǵarǵy Keńes respýblıkalyq «Jáırem-Atasý er­kin ekonomıkalyq aımaǵy» (EEA) ákim­shiliginiń tóraǵalyǵyna taǵaıyn­daıdy. Mundaı qurylymdar na­ryq­tyq qatynasqa ótýdiń alǵashqy qarlyǵashtary retinde elimizdiń biraz túkpirinde qurylyp jat­qan. Sóıtip Muhań onyń alǵashqy qada­myna kirisip ketedi. Alaıda, ótpeli ke­zeń­de jergilikti basshylyqqa kelgen qaý­qarsyz, kezdeısoq basshylar ózderiniń jeke múddesin ǵana oılap, EEA-nyń adymyn ashtyrmaı, jigerdi qum qylady.

1995 jyly qabyldanǵan jańa Kons­tıtýsııaǵa sáıkes Qazaqstan Parlamenti eki palatadan turatyn boldy. Jergilikti bılik Májiliske depýtat retinde sózge alǵyr ári isker Muhambet Kópeevtiń bar­ǵanyn qalap, onyń kandıdatýrasyn depýtattyqqa usynady. Sonyń nátı­jesinde M.Kópeevtiń ómirinde par­lamen­tarıılik kezeń bastalady.

Depýtat bolýdyń jaýapkershiligi óte zor, ony adal atqara bilseń, ushy-qıyrsyz qordalanǵan máselelerdiń ortasynda júresiń. Biraq saılanǵan adamdardyń bári kóp nársege kirispeı, «sen tımeseń men tımen» dep úlken eń­bekaqyny qaltaǵa basyp, jaıbaraqat otyrǵandy qalaıdy.

Muhambet Kópeev bolsa depýtattyq mandatty paıdalanyp, jan-tánimen ha­lyqqa, elge bir paıdasyn tıgizýge ty­rys­ty. Tek 1995-1999 jyldardaǵy shaqy­rylymdaǵy sessııalarda ol zań jobalaryn qaraǵan talqylaýlar barysynda 189 ret sóı­lep, 21 ret elimizdiń Úkimetine, Bas pro­kýratýraǵa, Ulttyq Bank jáne t.b. mem­­lekettik organdarǵa depýtattyq saýal­­dar joldaǵan eken. Keıingi shaqy­rylymda palata Tóraǵasynyń oryn­basarlyǵyna, odan Senat Tóraǵasynyń orynbasarlyǵyna saılandy. Bul jyldarda da onyń sóılegen sózderi men joldaǵan saýaldary eselene tústi. Bulardyń kóbi sheshimin taýyp, jergilikti jerlerdiń máseleleri sheshilip jatty. Máselen, Uly­taý aýdanynyń aýmaǵyndaǵy Qum­kólden munaı óndiretin kompanııa barlyq salyqty buryn tek tirkelgen jeri retinde Qyzylorda men respýblıkaǵa aýdarsa, endi depýtattyń talabymen múlik salyǵy aýdanda qaldyrylatyn boldy. Mundaı sheshimin tapqan máselelerdi sanap shyǵýdyń ózi bir emes, birneshe maqa­laǵa júk bolar edi. Saýalmen ǵana emes, durys zań jobalarynyń qabyl­danýynda da ol eshkimniń aldynda buq­pan­taılyq jasamaı, el múddesi úshin batyl kirisetin. Máselen, tek sheteldik aýdıtorlyq kompanııalardyń múddesin qorǵap ázirlengen zań jobasyn ótkizbeýge ol barlyq kúsh-jigerin jumyldyrdy. Aldymen sheteldikterdiń lobbıine qarsy shyǵyp, alǵashqy jobany ótkizbeı, sosyn «Aýdıtorlyq qyzmet týraly» jańa zań jobasyna bastamashy bolyp, ol da Parlamentten ótpegende Prezıdentke deıin baryp, elimiz úshin tıimdi jobanyń qabyldanýyna muryndyq boldy. Sóıtip, aýdıt qyzmeti úshin kompanııalar tóleıtin mıllıardtaǵan teńgelik salyq ózimizdiń bıýdjetke túsetin bolǵan. Osyndaı erlik­terimen kez kelgen depýtat maqtana almaıdy. Eger árbir depýtat elge osylaı qyzmet etken bolsa, bizdiń eldiń ekonomıkasy da, áleýmettik jaǵdaıy da damı túseri sózsiz edi. 

Sondaı-aq Muhańnyń ult uıasy atan­ǵan Ulytaýǵa 48 mln teńge bóldirip, «Tórt bosaǵa» eskertkishin, Jańaarqa aýdan­dyq aýrýhanasyna 90 mln teńgelik qosymsha ǵımarat, Sátbaev qalasynyń jańadan boı túzegen shaǵyn aýdanyna  530 mln teńgelik orta mektep saldyrýǵa, Jezqazǵan men Sátbaev qalalaryn qosa­tyn asfalt jol­­dy 276 mln teńgege jaryqtandyrýǵa, Sát­baevtyń qalalyq aýrýhanasyn 130 mln teń­gege jóndeýden ótkizýge yqpal etkenin eske sala ketkimiz keldi.

Parlament palatalarynyń arasynda aldymen jaı depýtat, sosyn eki palata Tóraǵasynyń orynbasary qyzmetterine saılaný aralyǵynda Muhańnyń on aı boıy Tótenshe jaǵdaılar mınıstri laýa­zymyn atqarǵany da bar. Eki agent­tikti biriktirý arqyly jańadan qu­ryl­­ǵan mınıstrlikti aıaǵynan tik tur­ǵyzyp, túrli apattarǵa qarsy áleýetti qu­­ry­lymǵa aınaldyrý ońaı bolǵan joq. Biraq Muhambet Kópeevtiń isker­liginiń, máseleni kimniń aldynda bolsyn batyldyqpen kótere bilgendiginiń arqa­synda áldi qurylymǵa aınalyp edi. 

Tipti astananyń sol jaǵalaýyn sý tasqynynan qorǵaıtyn bógetti de M.Kó­peev turǵyzyp ketkenin bile júrgen abzal. Sol jaǵalaý oń jaǵalaýǵa qaraǵanda alty metr tómen ornalasqanyn anyqtap, eger bóget salynbasa tasyǵan sýdyń bári sol jaǵalaýdy basatynyn Úkimetke dáleldep, aqyry bóget turǵyzýǵa qol jetkizgen de M.Kópeev edi. Sonyń arqa­synda sońǵy alty-jeti jylda ǵana Nur-Sul­tannyń sol jaǵalaýy sý basýdan aman qaldy.

Búginde jetpiske kelip otyrǵan Mu­­ham­bet Kópeev aǵamyzdyń ómirine qysqa­sha sholý jasaǵanda onyń ómiri osyn­daı úlgili isterge toly ekenin kó­re­miz. Muhań otbasylyq ómirde de kóp­ke úlgili ǵıbratty ata, aqylman aǵa. Qa­lamqas jeńgeı ekeýi qazir eki qyz ben bir uldan kórgen nemere, shóbereleriniń arasynda baqytty ómir súrip otyr. Beı­nettiń zeınetin kórip otyrǵan jandar osylardaı-aq bolar. Biz aǵamyzǵa baıandy baq, baqytty uzaq ómir tileımiz.