Ortalyq Azııanyń zııarat-týrızm qaqpasyna aınalady

О́zbek konsýldyǵynyń áreket etý aıasyna Almaty, Shyǵys Qazaq­stan, Túrkistan, Jambyl, Qyzyl­orda oblystary men Almaty jáne Shymkent qalasy enetini sol jıyn­­da belgili bolǵan edi. О́zbek aǵaıyndar Almaty konsýl­dy­ǵy­­nyń jumysyna erekshe mán berip, ony Qazaqstanmen saýda, ekono­mı­kalyq jáne týrızm salasy baı­lanys­tarynda flagman retinde qaras­tyra bastapty.

Almatynyń týrıstik áleýeti tek taý týrızmimen shektelmeıtinin ishimiz sezedi. Almatynyń tarıhy tasqa basylyp qaldy. Degenmen tarıhshylardyń «Turan dalasy tarıhynyń ózegi Almatydan tabyldy, Almaty Saq mádenıetiniń ortalyǵy bolǵan» degen boljamy batylyraq aıtylyp júr. Kúni keshe ǵana dúnıeden ótken tarıhshy-arheo­log Karl Baıpaqov «Bizdiń qolda Almatynyń tarıhy myń jyldan da erte ekenin dáleldeıtin materıaldar bar. Qala­myzdyń naqty jasyn bilý úshin Talǵardy zertteý kerek. Se­bebi orta ǵasyrdaǵy saýdager­ler me­keni bolǵan alyp qala sha­har­­ǵa jaqyn ornalasqan jáne Almaty sııaqty qatty ózgeristerge ushy­ramaǵan» degendi talaı aıtqan.

Jyl saıyn Qazaqstanǵa 3 mıllıonnan astam týrıst keletinin, olar­dyń basym bóligi Almaty sha­haryn tańdaıtynyn ózbek aǵa­ıyn­dar kórip-bilip otyr. Osy jyl­dyń úshinshi toqsanynda 503 myń­nan astam týrıst keldi. Bul byl­tyrǵy kezeńmen salystyrǵanda 7 paıyzǵa artyq. Kelýshilerdiń basym bóligi – reseılikter. Soltústiktegi kórshi elden 102 myń týrıst kelgen. Ekinshi orynda Qytaı – 32 myń, 24 myń týrıstpen úshtikti О́zbekstan qorytyndylap tur. Keıingi jyldary Túrkııa men Úndistannan kelý­shiler qatary kóbeıgen. Sarap­shylar búginge deıin trend bolyp kelgen «týrıstik hab Ortalyq Azııa­nyń qaı qalasynda oryn tebýi múmkin» degen másele kún tártibinen túsip qalǵanyn aıtady. Endigi má­sele týrızmniń ıntegrasııalyq múm­kindikterin birlesip paıdalaný. О́zbek aǵaıyndar biz endi tanyp jat­qan osy múmkindiktiń astaryn KSRO kezinde-aq tanyp qoıǵan.

Qazaqstandaǵy týrızm salasy ındýstrııasynyń ókili Rashıda Shaı­kenova biz­degi týrızmniń ne­gizgi ındıkatory Almaty men Kókshetaý ekenin aıtad­y. Býrabaı men Kókshetaýǵa asta­nanyń yq­pa­­ly kúshti. Al ázirge Alma­ty­nyń básin asyryp turǵan fak­tor Medeý men Shymbulaq. Bi­raq olar maýsymdyq sındromǵa táýel­­­­di. Sondaı-aq Rashıda Shaı­kenova bul faktor týrızmdi damytý úshin mańyzdy ekenin aıtady. Úkimettik minberlerde aı­­ty­­latyn astana fenomeni nemese Almaty tek biz úshin ǵana ma­­ńyz­­­dy. Myńjyldyqtar tarı­hyn saq­tap qalǵan Beıjiń nemese Ys­tan­­­bul, Samarqan men Buharaǵa Al­maty men astana ilese almaıty­nyn moıyndaýymyz kerek. Álem­dik týrıstik servıs damyp ketti. Sarap­shy­lar týrısterdiń 50 paıyzy alys saıahatqa tarıhpen tildesý úshin shyǵatynyn aıtady. Ortalyq Azııaǵa kelýdi oılaǵan týrıst eń aldymen Shyńǵys hanmen alty aı tiresken Otyrardy, Túrkistan men Samarqandy kózge basyp alady. Osy oraıda Memleket basshysy Qasym-Jo­­­­mart Toqaevtyń 2018 jyly qazan aıynda «Kórmeler men fo­rým­­­­dar Qazaqstandaǵy týrızm má­se­­le­sin sheshpeıdi» degen pikirin taǵy da bir qaperge alyp qoıatyn kez keldi.

«Halyq ańyzdarynda ataqty qolbasy, qaharymen búkil Shyǵys­ty titirentken Ámir Temir Túrki­s­tandaǵy áýlıege bas ıgeni aıtyla­dy. Ahmet Iаsaýı qaıtys bolǵan­nan eki júz jyldan keıin onyń ámi­ri­­men qırap bitýge qalǵan kish­kene ǵana mazardyń ornyna dúnıejúzi­lik sáýlet ónerine saı eskert­kish or­na­tyldy. Ahmet Iаsaýıdiń týǵan qa­lasy Saıramnan bastap Túrki­s­tandy álemdik týrızmniń tartylys núktesine aınaldyrýǵa múmkindik bar. Sony paıdalana almaı otyrmyz», deıdi Rashıda Shaıkenova.

О́zbekstannyń týrızmdi damytý jónin­degi memlekettik komıtetiniń zııarat týrızmin damytý bólimi­niń bas mamany Saıdkomıl Halhod­jaevpen kezdeskenimizde Túrkistan Túrki memleketteri arasyndaǵy sopylyq iliminiń negizi qalanǵan ortalyq deýge bolatynyn aıtty. Onyń aıtýynsha, Ahmet Iаsaýı kesenesi men onyń tarıhyn, uly oıshyldyń ilimin úırený men ıslam muralary túrki halyqtary úshin ǵana emes, álem jurtshylyǵy úshin de qyzyqty. «Qazaqstan men О́zbekstannyń ózara qolǵa al­ǵan jobalary, onyń ishinde týrıs­tik kom­panııalar arasyndaǵy baı­lanys keleshekte budan da arta túse­di», dedi Saıdkomıl Halhodjaev.

О́zbekstan aýmaǵynda 7 myńnan astam mádenı jáne tarıhı nysan bar. Tórt kóne qaladaǵy 200-den astam tarıhı jádiger IýNESKO-nyń erekshe qorǵalatyn aımaq­tar tizimine engen. Aldaǵy ýaqyt­ta «Ejelgi Buhara» jáne «Samarqan sıtı» demalys aımaǵy quryl­maq. Aldaǵy ýaqytta birigip «Jibek joly» týrıstik jobasyn da júzege asyrmaqshy. «Onyń bir bóligi zııa­rat týrızmi bolmaq», deıdi mamandar. Statıstıkalyq málimetke júginsek, bıyl 7 aıda kórshi el aýmaǵyna 3 mıllıonnan astam týrıst kelgen. 2018 jyly О́zbek-stan­­nan bizge dál sonshama adam qy­dy­­ryp kelgen. Onyń basym bóli­gi Túrkistanǵa zııarat jasapty. «Túr­ki jurtynyń rýhanı astanasy sa­na­latyn Kóne Iаssy qalasy zııarat­shylar sanynyń artýyna sebep bolatyndyǵyna biz senemiz», deıdi Saıdkomıl Halhodjaev.

О́zbekstannyń esigi sheteldik týrısterge aıqara ashylǵanyna bıyl úshinshi jylǵa aıaq bas­ty. 2019 jyldan bastap bul elde 6 mıl­­­lıonǵa jýyq adam qonaqta bol­­ǵan. Onyń 4 mıllıony ǵana Samar­qan, Buhara qalasyna toq­taǵan. Bul 2018 jylmen salys­tyr­ǵanda eki ese kóp. Buryn mundaı kór­set­­kishti armandaıtyn ózbek bı­ligi týrısterdi álde de eselep tar­tý úshin ishki týrızmniń múmkin­dik­­terin ártaraptandyryp jatyr.

Tashkent qalasy týrıstik ın­f­ra­qurylym jáne mádenı mura bóli­miniń basshysy Elbek Nabıev Qazaq­stanǵa kelgen saparynda ózbek bıligi qonaqtarǵa jaıly bolý úshin bar jaǵdaıdy jasap jat­qanyn aıtty. Qonaqúılerge toq­taǵan týrıs­ter­ge ózbektiń hosh ıist­i kók shaıy men tandyr nany tegin usynylady. «Qazir bizdiń elde 65 memleketpen vızasyz rejim orna­ǵan. Kelesi jyly bul tizimge taǵy 20 el qosylady dep kútip otyr­myz», dedi Elbek Nabıev.

Zııarat týrızminiń Saıramnan, Túrkistannan bastalýy ózbek bıligi úshin tıimdi bolyp tur. Al qazaqstandyq mamandar ejelgi Saıram­daǵy sansyz bap pen Arys­tan bab kesenesin «Jibek joly» týrıstik jobasyna kirgizý qajettigin eskertip otyr. Sebebi Saıramda Ahmet Iаsaýıdiń ata-anasy Ibragım men Qarashash, al Otyrarda ustazy Arystan babtyń kesenesi bar. Budan ózge kóne Otyrar jerinde Shyńǵys hannyń izi saırap jatyr.

«Saıram men Otyrardyń «Jibek joly» týrıstik jobasyna enýine Qazaqstan múddeli bolýy kerek», deıdi qazaqstandyq týrızm salasynyń ókilderi.

Byltyr Tashkentte ótken ha­­lyq­­aralyq týrıstik ınvest­fo­rýmǵa jınalǵandar bir týrıstiń О́zbek­stan­daǵy 1 aptalyq shyǵyny 619 dol­lar bolatynyn eseptep shy­ǵar­ǵan. Buǵan qonaqúı shyǵy­ny, tańer­teńgi jáne keshki tamaq máziri kire­di. Bas konsýl Abror Fathýllaev biz­ben áńgimesinde 2025 jylǵa qaraı, bul kórsetkish 2,2 mıllıard dol­larǵa, týrızmniń ishki jalpy ónim­degi úlesi 2,3 paıyzdan 5%-ǵa je­týi kerek ekenin aıtty. Sonymen bir mez­gilde týrısterdi ornalasty­ra­tyn demalys aımaqtarynyń sany da 900-den 3000-ǵa deıin ósip, al týrıstik fırmalardyń sany 1700-ge deıin jetýi kerek. Bul de­rek­ter ózbekpen kórshi qonǵan qazaq­ty, erekshe yqylas tanytyp otyr­ǵan Almatyny shyndap oılandyrýy tıis. 2018 jylǵy maýsymda Da­rıǵa Nazarbaeva Ortalyq Azııa elderi úshin «azııalyq shengen» qurý ıdeıasyn aıtqan bolatyn. Joba 2019 jyldyń basynda jú­zege asady dep boljanǵan edi. Degen­men Qazaqstan Syrtqy ister mınıstr­liginiń málimetinshe, bul máseleni sheshý uzaǵyraq ýaqytty qajet etedi. Endigi jerde bul máseleni sozyp alýǵa bolmaıdy. Almatyǵa Ortalyq Azııadaǵy zııarat týrızminiń qaqpa­syna aınalatyn kez endi keldi.

ALMATY