Basylym basshylary • 17 Jeltoqsan, 2019

Basylym basshylary - Ǵabbas TOǴJANOV (08.1925 – 05.1932)

1391 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Ǵ.Toǵjanov qazirgi Soltústik Qazaqstan oblysy Ýálıhanov aýdanyndaǵy Jarqyn aýylynda Sádýaqas bıdiń otbasynda dúnıege kelgen.

Basylym basshylary - Ǵabbas TOǴJANOV  (08.1925 – 05.1932)

Dáýletti áke balasyn áýeli óz aýylyndaǵy moldaǵa berip, odan keıin Ombydaǵy joǵary bastaýysh ýchılıshede oqytady. Al 1916 jyly Chýmıkınniń jekemenshik gımnazııasyna aýysyp, altynshy synypty támamdaıdy. Mine, osy kezden bastap Ǵabbas qoǵamdyq-áleýmettik isterge aralasyp, “Birlik” jáne “Jas azamat”  qaýymdarynyń jumysyna belsene atsalysady.

Burynǵy Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıteti janyndaǵy Partııa tarıhy ınstıtýtynyń, qazirgi respýblıka Prezıdenti murajaıynda Ǵabbas Toǵjanovtyń óz qolymen jazǵan tolyq ómirbaıany saqtalǵan. Onda Ǵabbas “Men 1918 jylǵa deıin Omby qalasynda qazaq jastarynyń ult-azattyq qozǵalysyna qatystym. 2-3 jyldaı jınalystarǵa qatysyp, usaq tapsyrmalardy oryndap júrdim” (141-qor, 1313-is, 309-bet) deıdi. S.Seıfýllınniń “Tar jol, taıǵaq keshýinde” “jalpy qazaq jas­tarynyń sezinde” Ǵabbastyń K.Kemeńgerov, S.Sádýaqasovtarmen birge bolǵany baıandalǵan (179-bet). “Bir eskerte keter jáıt, dep jazady professor Tursynbek Kákishev, “óz kezeńiniń perzenti” degen maqalasynda (“Egemen Qazaqstan”, 22 aqpan, 2000 jyl), Smaǵul da 1900 jyly  Sádýaqas baıdyń otbasynda Jarqyn aýylynda týǵan túıdeı qurdasy”. 1919 jyly Ombyda Keńes ókimeti qaıta ornaǵanda Ǵabbas komsomol qataryna ótip, RKSM-nyń Sibir bıýrosy janyndaǵy qazaq-tatar seksııasynyń hatshysy jáne qazaq jastaryna arnalǵan “Eńbekshil jastar” gazetiniń redaktory qyzmetin atqarady.

1920 jyly bolshevıkter partııasynyń músheligine qabyldanady. 1920-1922 jyldary Petropavl qalasynda  Aqmolanyń gýbernııalyq tótenshe komıssııasynyń (gýb­cheka) áýeli hatshysy, jalpy bólim bastyǵy, alqa múshesi boldy. Aq bandylar kóterilisin basqan kezde 1921 jyly az ǵana ýaqyt trıbýnaldyń kóshpeli sessııasynyń múshesi de bolǵan.

1922 jyldyń kúzinde Tashkent qalasyna kelip, Orta Azııa ýnıversıtetiniń qoǵamdyq bilimder fakýltetiniń birinshi kýrsyna oqýǵa túsedi de “Jas Alash” (burynǵy “Lenınshil jas”) gazetiniń jaýapty redaktorynyń orynbasary qyzmetin qosa atqarady. 1923 jyldyń basynda Máskeý qalasyndaǵy Plehanov atyndaǵy halyq sharýashylyǵy ınstıtýtynyń Ekonomıka fakýltetine aýysyp, onyń eki kýrsyn támamdaıdy. 1923-1924 jyldary ınstıtýtta oqı júrip, Ulttar isi halyq komıssarıaty janyndaǵy Ortalyq Kúnshyǵys baspasynyń qazaq seksııasynyń hatshysy bolady. Máskeýde oqyp jatqan qazaq stýdentteriniń jerlestik uıymynyń jumysyna belsene aralasyp, ádebıet, áleýmet máseleleri týraly óziniń pikirlerin sol kezdegi qazaq tilinde Máskeýde shyqqan “Temirqazyq” jýrnalyna jazyp otyrǵan.

Ǵ.Toǵjanovtyń ıdeıalyq-estetıkalyq kózqarasynyń qalyptasýyna RK(b)P Ortalyq Komıtetiniń baspasóz bóliminiń nusqaýshysy bolyp (1924-1926 jyldary) isteýi kóp ról atqardy. Osy kezeńde ashylǵan ádebı-mádenı basylymdardyń (“Jańa mektep”, “Lenınshil jas”, “Áıel teńdigi”) qalyptasýyna da eleýli úles qosty.

1926 jyldyń ekinshi jartysynda ólkelik partııa komıtetiniń talaby boıynsha ol respýblıkaǵa qyzmetke  aýysty. О́lkelik komıtettiń baspasóz bóliminiń meńgerýshisi (1926-1928 j.j.) jáne “Eńbekshi qazaq” gazetiniń jaýapty redaktory (1925 – 1932 j.j.) mindetin qosa atqardy. О́lkelik partııa komıtetiniń múshesi jáne  ólkelik komıtet bıýrosynyń músheligine kandıdat, Qazaqstan Ortalyq atqarý komıtetiniń múshesi bolyp saılandy.

Ǵ.Toǵjanov redaktor bolyp turǵan tusta “Eńbekshi qazaq” gazetinde Jaqan Syzdyqov, Ǵabbas Sylanov, Ǵalı Ormanov, Beısembaı Kenjebaev, Jaıyq Bekturov, Jumash Elenov, Ahmet Elshibekov, Qulmyrza О́tepov, Zııash Aldabergenov, Qadyr Taıshyqov, Nesipbaı Manashev, Áıteke Mýsın, Qaskeı О́tekın, Amanǵalı Segizbaev, Rahym Súgirov, Zarap Temirbekov, Sháımerden Toqjigitov, Seıdilda Tóleshov syndy jýrnalıst-pýblısıster tárbıelenip shyqty. Bul – gazet úshin de, onyń redaktory úshin de úlken abyroı.

Ǵ.Toǵjanov ta 1937 jylǵy qyzyl qyrǵyn qurbany boldy.