Til máselesi talqylandy

Oǵan Sh.Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-prak­tıkalyq ortalyǵynyń ǵalymdary men mamandary jáne Nazarbaev Ýnıver­sıtettiń, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ult­tyq, Qazaq bıznes jáne tehnologııa ýnıversıtetteriniń, Eýrazııa gýmanı­tarlyq ınstıtýtynyń ǵalymdary qa­tysty. Sonymen qatar onlaın-rejimde Almaty qalasynan A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń ǵalymdary da baı­lanys­qa shyqty. 

Alǵashqy bolyp sóılegen Máde­nıet jáne sport vıse-mınıstri Nur­ǵısa Dáýeshov jıynnyń maqsaty Prezı­denttiń Ulttyq qoǵamdyq senim keńe­sinde til reformasy jaıly aıtqan oı­la­rynan óristeıtin bastamalardy aı­qyndaý ekenin aıtty. Ári qaraı sóz kezegin ǵalymdar alyp,  reformalaý jaı­ly  kózqarastary men pikirlerimen bólisti.

Prezıdent Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń jıynynda latyn álipbıine kóshý máselesinde asyǵystyqqa jol berilmeıtinin aıtqan edi. Ári  «qazaq tilin reformalaý kerek» degen tyń ıdeıa­syn ortaǵa tastaǵan. Keshegi jıyn­da «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy Orfografııa basqarmasynyń basshysy Gúlfar Mamyrbek ótken ǵasyrda tilimizge úsh ret reforma jasalǵanyn aıta kelip, reforma jasaýda naýqanshyldyqqa, ásiretóńkerisshildikke, asyǵystyqqa jol berilmeý jaǵyna erekshe toqtaldy.  Fılologııa ǵylymdarynyń doktory Quralaı Kúderına óz baıandama­synda jazý tili men sóıleýdiń baı­lanystylyǵyna kóńil aýdardy. Jazýda ilik jalǵaýyn, jatys septiginiń jal­ǵaýyn jáne kóptik jalǵaýyn kóp paıdalanatynymyzdy aıtyp, reformalaý barysynda qazaq tiliniń sóz jasamyn artyq formalardan tazartý nazarǵa alynsa degen usynysyn bildirdi. Ol son­daı-aq qazirgi oqýlyqtardyń tiline de syn aıtty. «Biz qarapaıym nárseni túsindirý úshin kúrdeli sóılemder quras­tyramyz», degen ǵalym qazaqsha sóz saptaýdy usyndy.

Belgili lıngvıst Anar Fazyljan Prezıdent tapsyrmasynyń naýqanǵa aınalyp ketpeýine mán berdi. Onyń baıan­damasy negizinen fılologııalyq bilim berýdi jańǵyrtýǵa arnaldy. «Bizde fılologııa boıynsha saýsaqpen sanarlyqtaı ǵana mamandyqtar bar. Al ózimiz únemi mysal keltirip úırengen kórshi Reseıdegi Lomonosov ýnıversıtetinde fılologııa boıynsha 42 mamandyq bar», – dedi ol. Ǵalym  elimizde fılologııalyq bi­lim berýdiń klassıkalyq ádiske negiz­delgenin aıta kelip, ol ádistiń zaman tala­byna saı ózgerýi qajettigin, ıaǵnı, kommýnıkatıvtik bilim berý alǵa shyǵýy qajettigin atap ótti.

Jıyn barysynda kóptegen ǵalym­dardyń baıandamalary, usynystary men jobalary tyńdalyp, talqylandy. Ásirese kommýnıkatıvtik bilim berý, yq­shamdalý úderisteri, sóz jasam, áde­bı norma máselelerine qatysty kóptegen pikirler aıtyldy. Bastysy, tildi reformalaýǵa qatysty ózekti máselelerdi tildiń óz mamandary aıtty.