Sońǵy jyldary qaladaǵy óndiristik jáne tehnologııalyq úderister zamanǵa saı jańaryp keledi. Qolǵa alynǵan tyń bastamalar kásiporyndarǵa ǵana emes, eń áýeli turǵyndar úshin tıimdi. Bul baǵytta júzege asqan «Sıfrly sý arnasy» júıesi saladaǵy birqatar qyzmet kórsetý jumystaryn edáýir jeńildetip otyr. Máselen, «Almaty Sý» mekemesi qala ákimdiginiń qoldaýymen «Sýmen jabdyqtaýdyń jıyntyq balans júıesi», «Sorǵy stansalarynyń tehnologııalyq prosesterin avtomattandyrý jáne dıspetcherleý», «Sý esepteıtin jalpyúılik aqyldy aspaptardy ornatý» sekildi úsh birdeı jobany qoldanysqa engizgen. Júrgizilgen zertteý nátıjesi atalǵan joba sý shyǵyny men apatty jaǵdaılardyń sanyn azaıtýǵa aıtarlyqtaı septigin tıgizgenin kórsetken. Sondaı-aq bul jumystar qubyrlardyń tozý deńgeıin tómendetetini anyqtaldy.
Jasyratyny joq, sala mamandary qaladaǵy qubyrlardyń 60 paıyzdan astamyn aıyrbastaý qajettigin aıtyp júr. Tozyǵy jetken qubyrlar turǵyndardyń ómirine qaýipti. Apatty jaǵdaılardyń aldyn alý maqsatynda kásiporyn jylyna shamamen 20 shaqyrym qubyrdy jóndeýden ótkizedi.
Almatylyqtarǵa usynylatyn sýdyń 30 paıyzy taý ózenderinen, al qalǵan 70 paıyzy tereńdigi 150 metrden 500 metrge deıingi uńǵymalardan alynady. Taý sýy kúrdeli tazalaý kezeńinen ótedi. Sý tundyrylyp, súzýdiń birneshe satysynan ótip, odan ári natrıı gıpohlorıtimen, ıaǵnı qarapaıym tuzben zararsyzdandyrylady. Hımııalyq quramy boıynsha Almaty qalasynyń aýyz sýynda adam aǵzasyna óte qajetti tabıǵı mıkroelementter jeterlik. Tıisinshe aǵzaǵa keri áser etetin aýyr metaldar, fenoldar jáne munaı ónimderi joq.
– Almaty qalasyndaǵy sýdyń sapasy kepildendirilgen. Bir sózben aıtqanda, sý bakterıologııalyq jáne hımııalyq kórsetkishter boıynsha qaýipsiz. Attestasııadan ótken óndiristik zerthana sý sapasyna táýlik boıy baqylaý júrgizip otyrady. Aldymyzǵa qoıǵan basty maqsatymyz – halyqty úzdiksiz, sapaly aýyz sýmen, káriz júıesi qyzmetimen qamtamasyz etý. Respýblıka aýmaǵyndaǵy qalalardyń ishinde eń tómen tarıfterdiń biri – Almaty qalasynda. Osy jyly tehnıkalyq shyǵyndy ońtaılandyryp, qajetti jóndeý jumystaryn júrgizý arqyly tarıfti 10 paıyzǵa qysqartý múmkin boldy. Birneshe tazartý satysynan ótken 1000 lıtr sapaly aýyz sýdyń baǵasy 50 teńge turady, al káriz qyzmeti 25 teńgeni quraıdy. Sońǵy jyldary qalalyq bıýdjetten 400 shaqyrymǵa jýyq sý qubyry salyndy. «Qalqaman», «Dostyq», «Alty Alash» sekildi shaǵyn aýdandarda sýyq sý máseleleri tolyǵymen sheshilýde. Sondaı-aq «Uljan», «Taýgúl», «Shańyraq» shaǵyn aýdandarynda sýyq sýǵa qosylý jumystary sheshimin tapty. Bıyl «Áıgerim», «Aqbulaq», «Qurylysshy», sonymen qatar Alataý aýdanyndaǵy birshama shaǵyn aýdan turǵyndary da sapaly sýyq sýǵa qol jetkizedi. Medeý, Jetisý, Túrksib aýdandarynda da ınjenerlik jeliler júrgizilýde. Qala ákiminiń jeke qoldaýymen, osy jyly Naýryzbaı aýdanynyń 4 shaǵyn aýdanynda ınjenerlik jelilerdi júrgizý jumystary bastaldy. Ortalyqtandyrylǵan jeliler degenimiz – eń bastysy, qolaılylyq pen sapa belgisi. Belsendi jumystardyń nátıjesinde 70 myńǵa jýyq turǵyn sapaly sýyq sýǵa qol jetkizedi, – deıdi «Almaty Sý» memlekettik kommýnaldyq kásipornynyń baspasóz qyzmeti.
Shaharda sýdy zańsyz qosyp alatyndar men qudyqshalardyń qaqpaǵyn qoldy etý faktileri tyıylmaı tur. Káriz júıesiniń shoıyn qaqpaqtaryn urlaý máselesi jalpy qala úshin úlken problema deýge bolady. Sebebi temir qaqpaqtardyń urlanýy jol apaty men jazataıym oqıǵalardy jıiletedi. Bul jaıtty nysanǵa alǵan mamandar tehnıkalyq múmkindigi bar aýmaqtarǵa kompozısııalyq materıaldardan jasalǵan lıýk qaqpaqtaryn ornata bastaǵan. Qaýipsizdik maqsatynda elimiz boıynsha alǵashqy bolyp turǵyn úı aýlalary men trotýarlarǵa tor túrindegi qosymsha qaqpaqtar da qoıylýda.
Qazirgi tańda qala aýmaǵyn tutastaı derlik aýyz sýmen jáne káriz júıesimen qamtyp otyrǵan mekeme «Sıfrly sý arnasy» baǵytyn iske qosqan. Osynyń negizinde nysandar men jelilerdiń elektrondy kartasy qurylyp, barlyq qyzmetker osy biryńǵaı jelige qosylǵan. Olar naqty ýaqyt rejiminde ár qubyr ýchaskesine, árbir nysanǵa sıpattama bere alady. Jeliniń qalaı ornalasqany, onda qandaı jóndeý jumystary júrgizilgeni, qandaı jóndeýler qajet ekeni tutastaı elektrondy kartada kórsetilgen. Iаǵnı, onda qubyrlar ǵana emes, onyń tolyq sıpattamalary da qosa berilgen. Sonymen qatar aqparattar da kún saıyn jańartylyp, tolyqtyrylyp otyrady.
ALMATY
