Jańalyqtar fabrıkasy
«Anadoly» aqparat agenttigi álem halqynyń 90 paıyzyn qamtıdy, al onyń ókildikteri 100-den astam memlekette jumys istep tur. Sonymen qatar 76 memlekette agenttiktiń turaqty oqyrmandary turady. Agenttik materıaldaryn alty myńnan astam aqparat agenttigi, telearnalar men basqa da BAQ qoldanady. Rasymen de jańalyqtar fabrıkasy dersiń. Agenttiktiń bas redaktory Metın Mýtanoǵlynyń sózinen bilgenimiz, olar ózderin osylaı ataıdy da eken. Agenttik ókilderiniń aıtýynsha, olar Qazaqstanǵa kóńil bólip qana qoımaı, qazaq-túrik qarym-qatynasynyń damýyna da óz úlesterin qosyp keledi.
«Anadoly» agenttigi Qazaqstanǵa erekshe kóńil bóledi. Biz Qazaqstan týraly bir aıda shyǵatyn materıaldar sanyn 45-ke deıin arttyrdyq. Budan bólek 165 foto men 4 eksklıýzıv materıal beremiz. Qazaqstanda Anadolynyń bir qyzmetkeri jumys isteıdi. Bolashaqta jarııalanatyn materıaldar sanyn arttyrýdy josparlap otyrmyz. Agenttik quramynda Ortalyq Azııa jáne Kavkaz elderiniń bólimi bar. Habar akademııasy jumys istep tur. Ol bizdiń qyzmetkerlerdi oqytyp qana qoımaı, basqa agenttik ókilderi men áriptesterimizge oqytý kýrstaryn ótkizedi. Olar taqyryp boıynsha ótedi, mysaly, energetıka, densaýlyq saqtaý salasyn jazatyn jýrnalıstıka, áskerı jýrnalıstıka. Bul kýrstardan Qazaqstannan 17 jýrnalıst ótti. «Qazaqparat» agenttigimen tyǵyz baılanys ornatyp, seriktestik aıasynda materıaldar almasamyz», dedi Metın Mýtanoǵly.
Aıtpaqshy, «Anadoly» agenttigi júz jasaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetimen jasty desek te bolady. Agenttik 1920 jyly Túrkııa basshysy Mustafa Kemal Atatúriktiń bastamasymen qurylǵan. Bıyl 100 jyldyǵyn atap ótpek.
Elbasyn úlgi tutatyn saıasatker
Qazaqstanǵa tek jýrnalıster ǵana emes, saıasatkerler men bıznesmenderdiń de qyzyǵýshylyǵy zor ekenin aıtý kerek. Biz buǵan Túrkııanyń Uly ulttyq májilisiniń tóraǵasy Mustafa Shentoppen kezdeskende de kóz jetkizdik. Parlament spıkeri eki memlekettiń arasyndaǵy baılanysty Túrkııa úshin óte mańyzdy dep sanaıdy.
«Túrkııa álem boıynsha birinshi bolyp Qazaqstannyń táýelsizdigin moıyndady jáne sony maqtan etedi. Qazaqstan men Túrkııanyń ózara seriktestigi eki halyqtyń baýyrlastyǵyna negizdelgen. Bizdiń memleketterimizdiń arasynda baýyrlyq, dostyq qarym-qatynas ornaǵan. Biz bul qatynastar bolashaqta da damı beretinin nyq senimmen aıta alamyz», deıdi ol.
Mustafa Shentop Elbasy Nursultan Nazarbaev týraly erekshe qurmetpen sóıledi. Saıasatkerdiń aıtýynsha, ol jastaıynan Nursultan Nazarbaevty úlgi tutady jáne onyń qyzmeti men is-áreketterin jiti baqylap júredi. Mustafa Shentop atap ótkendeı, ol Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdentimen bolǵan kezdesýdi úlken qýanysh jáne qurmet dep qabyldaǵan.
«Táýelsizdik jyldary bizdiń memleketterimizdiń arasyndaǵy ózara qarym-qatynastyń damýynda Nursultan Nazarbaev úlken ról atqardy. Eki memleket kóshbasshylarynyń jeke qarym-qatynastary da oń áser etti. Nursultan Nazarbaev túrki tildes halyqtardy jaqyndastyrý úshin kóp eńbek sińirdi. Elbasy maqalasynda aıtyp ótkendeı, óz tamyryn, tarıhyn biletin halyqtyń bolashaǵy jarqyn bolmaq», deıdi Mustafa Shentop.
Parlament spıkeri TúrkPA-nyń (Túrki tildes halyqtardyń Parlamenttik Assambleıasy – red.) kelesi otyrystarynyń birin Túrkistan qalasynda ótkizý týraly Qazaqstanda aıtylǵan usynysty qoldap otyr. «TúrkPA tóraǵalyǵy Ázerbaıjannan Qazaqstanǵa ótedi. Otyrys ata-babalarymyzdyń jerinde, bizdiń rýhanı ortalyǵymyzda ótse, biz tek qýanamyz», dep atap ótti ol.
Túrik bıznesiniń Qazaqstanǵa qyzyǵýshylyǵy zor
Taǵy bir qyzyqty kezdesý Turkish Aerospace Industries (TAI) kompanııasynda boldy. Bul Túrkııadaǵy avıasııany jáne ǵarysh júıesin damytý, júıeli ıntegrasııa men eksplýatasııalyq qoldaý salasyndaǵy aldyńǵy qatarly kompanııalardyń biri. TAI áskerı ushaqtar, tikushaqtar, pılotsyz apparattar, tipti, ǵarysh spýtnıkterin shyǵarady. Biz tikushaq qurastyratyn sehta boldyq jáne spýtnıkterdi tekserýge arnalǵan baqylaý alańyna bardyq. Bul kórinis adamdy tańǵaldyrmaı qoımaıdy. Kásiporyn ókilderiniń aıtýynsha, tikushaq korpýsy, oǵan qajetti barlyq detal TAI sehtarynda jasalǵan, ishki elektronıka qurylǵylary túrikterdiń Aselsan kompanııasynda óndirilgen, al shetelden tek qozǵaltqysh ákelinedi eken.
Turkish Aerospace Industries prezıdenti Temel Kotıl kezdesý barysynda kompanııa shyǵaratyn áskerı ushqysh tehnıkanyń modelderin maqtanyshpen tanystyrdy da, odan keıin olardy shyǵarý jumystaryn Qazaqstanda retke keltirgisi keletinin, tipti sol jaqta qazaqstandyq tarap basqaratyn kompanııa qurýǵa da bolatynyn aıtty. Bul kompanııa spýtnıkter de shyǵarady eken. Mundaı spýtnıkter Qazaqstan shekarasynda táýlik boıy qaýipsizdikti qamtamasyz etýge qaýqarly. Qazirgi tańda kompanııa qazaqstandyq tarappen seriktestik týraly kelissózder júrgizip jatyr.
Túrkııada bıznes qurylymdardyń basyn qosatyn iri qurylym bar. Túrkııanyń palatalar men bırja keńesi (TOVV) dep atalatyn bul uıymǵa 365 palata kiredi. Jalpy alǵanda ekonomıkanyń ár sektorynda jumys isteıtin 1,5 mıllıon fırma bar. Olar 15 mln adamdy jumyspen qamtyp otyr. Keńes múshelerine jalpy ulttyq tabystyń 85 paıyzy tıesili. Bıyl 180 mlrd dollar bolǵan 100 paıyz eksportty da solar júzege asyrdy. TOVV-tyń óz ýnıversıteti bar.
TOVV tóraǵasynyń orynbasary Faık Iаvýzdyń aıtýynsha, Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy ınvestısııalyq tartymdy birden-bir memleket. Eki memleket arasyndaǵy taýar aınalymy dittegen mejege jetpegenimen, bıyl bul úsh mıllıard dollar bolady dep kútilýde. Al ortaq maqsat – taýar aınalymyn 10 mıllıard dollarǵa jetkizý.
Seriktestik jolyndaǵy mańyzdy qadamdardyń biri Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen qurylǵan Túrki saýda jáne ındýstrııa palatasy boldy. Onyń qurylýy saýda-ekonomıkalyq seriktestikti belsendi etý, túrki tildes memleketterdiń ortaq jobalaryn júzege asyrý úshin qajetti platformany qurý qajettiliginen týyndaǵan. Al byltyr shilde aıynda Ystanbulda palatanyń alǵashqy otyrysy ótti. Ekinshi otyrysty Nur-Sultan qalasynda ótkizý josparlanýda. TOVV ókilderiniń qatysýymen ótken kezdesý barysynda birlesken jumys nátıjeleri, onyń ishinde qazaqstandyq tarappen aqparat almasý, bıznes-forýmdar, sonymen qatar kóptegen halyqaralyq platformadaǵy birlesken qyzmet týraly aıtyldy.
Eki memleket arasyndaǵy jan-jaqty seriktestikti nyǵaıtýda Qazaqstannyń Túrkııadaǵy elshiligi mańyzdy ról atqarady. Tótenshe jáne ókiletti elshi Abzal Saparbekulynyń aıtýynsha, byltyr Ystanbulda 10 qarasha kúni Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń qatysýymen ótken qazaq-túrik bıznes forýmynyń nátıjesinde quny 1,5 mıllıard dollar bolatyn 18 qujatqa qol qoıylǵan. Atqarylǵan jumystar nátıjesinde 2019 jyl qorytyndysynda Qazaqstanǵa tartylǵan túrik ınvestısııasy elimiz táýelsizdik alǵan jyldardan bergi eń úlken kórsetkishke jetpek. Sonymen qatar jyldyń qorytyndysynda Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy taýar aınalymy 3 mlrd dollarǵa jetip, 2018 jylǵy kórsetkishten kem degende 30 paıyzǵa ósedi. «Qazirgi tańda Qazaqstanda túrkııalyq ınvestorlardyń qatysýymen jalpy somasy 2,9 mlrd dollar shamasynda 18 joba júzege asyrylyp jatyr. Olardyń ishindegi quny 1,8 mlrd dollar bolatyn 14 joba elshiliktiń tikeleı jumysynyń nátıjesi. Budan basqa qazir quny 1 mlrd dollardan asatyn shamamen 35 jańa joba boıynsha belsendi jumys júrgizilýde», dedi A.Saparbekuly.
Nur-Sultan – Ankara – Ystanbul – Nur-Sultan
