Jalpy, álem dárigerleriniń qaterli isik aýrýymen kúresý isi tolyq jeńispen aıaqtalmasa da, adamzat úshin úmit sáýlesin jaqty. Iаǵnı, rak qazir adam úshin «ólim úkimi» tiziminen shyǵa bastady. Bul jerdegi jeńis tek medısınanyń qolynda emes, naýqastardyń ómir súrýge qushtarlyǵy men aýrýdyń aldyn alýǵa degen jaýapkershiligine de baılanysty eken.
– Rak aýrýymen kúresý barysynda medısına úshin naýqastyń bastapqy kezeńde kelgeni óte mańyzdy. Adam ári qaraı em alsa, qajetti sharany úzbese, qulan taza aıyǵyp ketýine 100 paıyz kepildik bar. Al adam boıynda aýrý belgileriniń bar-joǵyn tek medısınalyq tekserý kezinde ǵana anyqtaı alamyz. Ol úshin turǵyndardyń óz densaýlyǵyna nemquraıly qaramaı, múmkindiginshe jıi tekserýden ótkeni durys, – deıdi Almaty oblysy aımaqtyq onkologııa dıspanseriniń dırektory Saıahat Oljaev.
Aýmaǵy úlken Almaty oblysynda 2 onkologııa dıspanseri bar. Joǵarydaǵy derekter Almaty qalasy mańyndaǵy oblys turǵyndaryna qatysty málim bolǵan dáıek. Al óńirdiń shyǵys aımaǵyndaǵy aýdandar men oblys ortalyǵy turǵyndarynyń densaýlyǵyna jaýapty – Taldyqorǵandaǵy onkologııa dıspanseri. О́kinishke qaraı, byltyr osy aımaqtaǵy tekserýden ótken turǵyndardyń 21,2 paıyzynan obyr aýrýynyń alǵashqy belgileri tabylyp otyr. Taldaý nátıjeleri kórsetkendeı, raktyń 3-4 stadııasyndaǵy adamdar qatary Aqsý aýdanynda 12,5 paıyzdan 28,6 paıyzǵa, Kerbulaq aýdanynda 9,1 paıyzdan 22,2 paıyzǵa kóbeıgeni belgili boldy. Al buǵan deıin aty jaman aýrý belgileri tirkelmegen Balqash aýdanynda da naýqas sany 33,3 paıyzǵa jetipti.
Jalpy, aty jaman aýrýdyń kúrt kóbeıýin onkologter birneshe faktorǵa silteıdi. Tabıǵı patalogııanyń asqynýy men syrtqy jaraqat saldarynan paıda bolatyn obyr túrlerin aıtpaǵanda, qazir rak isiginiń asqynýyna áleýmettik jaǵdaı jıi áser ete bastapty. Adamnyń júıkesine túsken salmaq pen salamatty ómir saltynyń saqtalmaýy derttiń paıda bolýyna ǵana emes, em qonbaıtyn deńgeıge deıin jetýine sebepshi bolyp otyr eken. Bul jerde derttiń asqynýyna qatysty naýqas pen dáriger arasyndaǵy pikirlerde alshaqtyq baryn da aıtýymyz kerek. Mysaly, onkologter raktyń kóbeıýin naýqastardyń em qabyldaýǵa keshigip kelýine aparyp tirese, naýqastar dertti anyqtaýdaǵy kedergilerdiń baryn alǵa tartady. Bylaı qaraǵanǵa eki jaqtyń da ýáji oryndy. Alaıda oblys aýdandarynda bilikti onkolog dárigerlerdiń tapshylyǵyn densaýlyq salasynyń basshylary da moıyndaıdy. Tipti onkolog maman bylaı tursyn, aımaqtyń barlyq aýdanynda jalpy tájirıbe dárigerleri jetispeı otyr.
Sondaı-aq obyrǵa qarsy tekserilýge ketetin qarjy men dári-dármek baǵasyn kez kelgen aýyl áıeliniń qaltasy kótermeıdi. Máselen, Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy Sógeti aýylynyń turǵyny Ǵalııa Bartaeva aýyl men aýdanda bilikti onkologtyń bolmaýynan Almaty qalasyna baryp qaralýǵa týra keletinin aıtady. 4 jyldan beri sút bezi obyrymen kúresip júrgen ana oblystyq dıspanserge qaralýdyń uzyn-sonar kezek ekenin ári qajetti saraptamalar men taldaýlar úshin aqsha tóleýge májbúr bolǵanyna nalıdy. Ár qaralǵan saıy 3 myń teńgeden 10 myń teńgege deıin qarjy jumsaıtynyn aıtqan Ǵalııa Bartaeva aýyldaǵy jumyssyz áıel úshin bul óte aýyr soǵatynyn da aıtty. Qazir aýyl turǵyny jergilikti dárigerlerdiń nemquraılylyǵymen taǵaıyndaǵan emniń sapasyzdyǵy sharshatqannan keıin, jekemenshik klınıkalarǵa qaralýǵa kóshken.
О́kinishke qaraı, Almaty oblysynda da turǵyndardyń qaterli isikke shaldyǵý deregi azaımaı otyr. О́tken jyly óńirde 2835 adamǵa osy derttiń dıagnozy qoıylypty. Al aýrýy asqynǵan 1108 adamnyń ajalyna arasha túsý múmkin bolmaǵan. Statıstıkany saraptaǵanda, aty jaman aýrýdyń áıelder arasynda órship kele jatqany baıqalǵan. Jalpy, rak aýrýynyń 20 myń túri bar eken. Onyń ishinde alǵashqy tizimde sút beziniń isigi tur. Jatyr moıny obyryna shaldyǵý da joǵary. Byltyr osy dıagnoz boıynsha aımaqtyń onkologııa dıspanserinde 238 naýqas em qabyldapty. Aýrý belgileri erte anyqtalǵan 178 áıeldiń dertten qulan taza aıyǵýyna úmit bar. Al jaǵdaıy óte aýyr 14 naýqas raktyń sońǵy stadııasynda ǵana onkologterden em-dom izdep kelgen eken.
Almaty oblysy
