Ejelgi halyqtyq dástúr boıynsha kórshilik syılastyq pen qurmettiń jalǵasymdy jarasty sıpatyn Qaraǵandynyń Astanaǵa arnalǵan shynaıy kómek-qoldaýy aıqyn aıǵaqtaıdy desek, buǵan jarqyn dálelder jetip artylady. Arasy atshaptyrymdaı ǵana shaharlardyń egiz baýyrdaı baýyrlastyq úrdisteri elge úlgi tutylǵan aqıqat. Irgesinde eńselengen bas qalaǵa qamqorlyqtyń keń qushaǵynyń sharapatty shýaǵy tógilýi saltqa sińip, daǵdyǵa aınalǵan. Munyń tamasha bir kórinisi kórshilik joralǵy retinde syılanǵan tartýlar bolyp tabylady. Sonyń ishinde ekeýi erekshelenedi. Atap aıtqanda, el, Astana tarıhynyń beldi kezeńderinde sánin jarqyratyp, kórkin asyrǵan «Otan qorǵaýshylar» eskertkishi men jańa sırk aldyndaǵy alańqaıdyń eki jaq qaptalyndaǵy ertegi keıipkerleriniń músinderi qaraǵandylyqtar syı-sııapatynyń qandaılyq ekenin kórseterdeı áser qaldyrady. Bular qalaı salyndy, kimder ornatty? Álbette, bilgenniń kóptigi joq.
Ejelgi halyqtyq dástúr boıynsha kórshilik syılastyq pen qurmettiń jalǵasymdy jarasty sıpatyn Qaraǵandynyń Astanaǵa arnalǵan shynaıy kómek-qoldaýy aıqyn aıǵaqtaıdy desek, buǵan jarqyn dálelder jetip artylady. Arasy atshaptyrymdaı ǵana shaharlardyń egiz baýyrdaı baýyrlastyq úrdisteri elge úlgi tutylǵan aqıqat. Irgesinde eńselengen bas qalaǵa qamqorlyqtyń keń qushaǵynyń sharapatty shýaǵy tógilýi saltqa sińip, daǵdyǵa aınalǵan. Munyń tamasha bir kórinisi kórshilik joralǵy retinde syılanǵan tartýlar bolyp tabylady. Sonyń ishinde ekeýi erekshelenedi. Atap aıtqanda, el, Astana tarıhynyń beldi kezeńderinde sánin jarqyratyp, kórkin asyrǵan «Otan qorǵaýshylar» eskertkishi men jańa sırk aldyndaǵy alańqaıdyń eki jaq qaptalyndaǵy ertegi keıipkerleriniń músinderi qaraǵandylyqtar syı-sııapatynyń qandaılyq ekenin kórseterdeı áser qaldyrady. Bular qalaı salyndy, kimder ornatty? Álbette, bilgenniń kóptigi joq.
Tartý basy
Bul eskertkishtiń eskızin Elbasynyń ózi syzyp, sol boıynsha jalpy nusqasyn jetildirýge karaǵandylyq sáýletshiler men músinshilerge jol bastap bergen bolatyn. «Eskız syzbasymen tanysqanda negizgi ıdeıa mánin túsindim. Ańsap jetken táýelsizdigimiz jolynda namysqoılyq rýhty bıik kóterip, otansúıgishtik qasıetti joǵary ustap, týǵan jerine, eline qorǵan bolǵan babalarymyzdyń jıyntyq beınesin keskindeýdi túısindim. Osy oıdy artyq aıtpaı-aq uǵynǵan músinshi Iýrıı Baımuqashev, sáýletshiler Aleksandr Kýrısyn men Baqtybaı Taıtalıev tórteýimiz shyǵarmashylyq topqa birigip, Tuńǵysh Prezıdentimiz tapsyrmasyn oryndaýǵa zor jiger-shabytpen kirisip kettik. Isimizge oblystyń sol kezdegi ákimi Kamaltın Muhamedjanov qoldaǵy bar kómekti aıanbaı kórsetip, eskertkishti jasaýdyń basynan aıaǵyna deıingi jumystarǵa uıytqy boldy. Sóıtip bir jyl ishinde daıyn bolyp, Táýelsizdiktiń 10 jyldyǵy qarsańynda Astana tórinde ornady», dep eske alady medısına salasyndaǵy ǵalymdyǵymen qatar sýretshiligimen de tanymal Maqash Álıakparov.
Jurtqa ásirese, Abaı týyp-ósken topyraqtyń ásem tabıǵaty, Shákárimniń aqyndyq, azamattyq kelbeti beınelengen maıly boıaý sýretterimen belgili Álıakparov, ánshi Muhıt, otty jyr daýylpazy Juban Moldaǵalıev, Abylaı han músinderin jasaǵan Baımuqashev, Astanadaǵy ortalyq alań, Samarqandaǵy Ulyqbek kesheni sáýletshisi Taıtalıev, onyń qaraǵandylyq áriptesi Kýrısyn eńbekterine eleýli baǵa berilgendeı «Otan qorǵaýshylar» eskertkishi búginde Astanadaǵy sáýlettik ónerdiń úzdik úlgisi sanatynda ekeni aıan.
Elimizdiń alǵashqy mereıtoılyq belesine qaraǵandylyqtar atynan jasalǵan tartý «Imstalkom» zaýytynda qurastyrylǵanyn aıta ketken de jón. Bıiktigi 37,5 metr tuǵyr nobaıy áýeli sazdan soǵylsa, sodan soń árbir bólshegi jeke quıyldy. Jezqazǵannyń 63 tonna qolasy jáne mysynan tuǵyrlanǵan zor monýmenttiń ushar basyndaǵy jarqyraǵan sary masaq Balqash altynymen aptaldy. Alystan-aq kóz túsetin qolyndaǵy sharany umsynǵan Ana beınesi synyn bermes zattan jasaldy. Músindi quıýǵa qatysqan 60 jumysshy temirtaýlyq metallýrgter, qaraǵandylyq zergerler boldy. Monýment tutastaı ornyna qondyrylyp, aınalasyn abattandyrý jumysyna sheıin aıaqtap berildi. Bul Táýelsizdiktiń 10 jyldyǵyna arnalǵan tartý basy edi.
Syı jalǵasy
Bul kúnde astanalyq balaqaılardyń túrli qyzyqtardy tamashalaıtyn orny sırk aldyndaǵy ásem alańqaı
da qaraǵandylyq qurylysshylardyń qolymen ádemilengen. Budan bes jyl buryn bul tus kózge kóriksiz bolyp, janyndaǵy záýlim ǵımarattyń sánine kelispeı jatatyn. Qalanyń 10 jyldyǵyna qaraǵandylyqtar atynan qandaı tartý jasaý týraly oı týǵanda oblystyń jańa basshysy Nurlan Nyǵmatýlın Astana qalasy ákiminiń burynǵy birinshi orynbasary retinde shaHar jaıyn jaqsy biletindikten osy jerdi kórkeıtýge bastama kóterdi.
Kórshilerdiń usynysy dóp kelip, rızalyqpen qabyl alyndy. 2007 jyldyń jazynda alańqaıdy abattandyrý bastaldy. Sırk oıyndaryn qyzyqtaýǵa qumar balalardy ádemi áserge tarta túsý úshin aspanǵa atqylaǵan, keshkisin túrli tústi boıaýlarǵa malynatyn sýburqaqtaryn qondyrý, aınalasyna sırk óneriniń ár salasyna qatysty qaz-qatar 10 músin ornatý, eki jaq qaptalynda qazaq ertegileriniń áıgili keıipkerleri Aldarkóseniń, Tazsha balanyń, Qańbaq shaldyń, Qojanasyrdyń, al tap ortasynda dóńgelengen jer shary ústinde ekvılıbrıst bala beınesin turǵyzý sheshildi. Osyndaı kórinister jetkinshekter kóńil-kúıin ósirip, kóriktendiretindigine keńes bergen músinshiler Aleksandr Bılyqtyń, Dúısen Erjanovtyń, Amangeldi Beksultanovtyń oılary qoldanyldy.
Sırk aldyn qulpyrtý jumystaryn «Absolıýt Qazaqstan» kompanııasy bir jylǵa jeter-jetpeste atqaryp shyqty. Músinder Sýretshiler odaǵynyń Qaraǵandy oblystyq bólimshesi sheberhanasynda jergilikti qundy tastardan qashalyp jasalyp baryp ákelip oryn teptirildi. Aıta ketý kerek, bul is bıýdjet aqshasynsyz atqaryldy. Demeýshilerdiń erikti kómek-qoldaýy arqyly ıgi shara júzege asty.
Jas astanalyqtardyń ózderi súısine demalatyn, alańsyz oıyn qyzyǵyna beriletin osynaý ertegideı múıistiń kimder tartýy ekenin jaqsy biletindigin Qaraǵandyǵa joldanyp jatatyn alǵys hattary sezdiredi. Solardyń biri elordadaǵy 56 mekteptiń 5-synyp oqýshysy Mádı Álıev «Men sırk alańqaıyn aralaǵandy jaqsy kóremin. Oqyǵan ertegilerim eske túsedi. Qııalym sharyqtap, ártúrli armanǵa shomamyn. Bizge osyndaı tartý jasaǵan qaraǵandylyqtarǵa rahmet», dep jazady.
Kórshilik kómek-qoldaý arqyly salynǵan «Astana-Báıterek» monýmenti, Astana oqýshylarynyń shyǵarmashylyq saraıy, ámbebap kınokonsert zaly, aıta berse Qaraǵandynyń bas qalaǵa degen keń qushaq shýaǵy osyndaı.
Aıqyn NESIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».
QARAǴANDY.
