«Jaqsyda jattyq joq» deıdi qazaq. Al, alty alashtyń atyn álemge tanytqan talanttar barsha qazaqqa ortaq tulǵa bolyp qalatyny sózsiz. Mine, osyndaı ánimen týǵan halqynyń kóńilinde de, kókireginde de qalǵan qazaq valsiniń karoli atanǵan kompozıtor Shámshi Qaldaıaqov elimizdiń qaı óńirinde de qurmettelip kele jatqan dara talant, daraboz tulǵa. Mundaı ıgilikti isten aqtóbelikter de qalys qalyp kórgen emes.
«Jaqsyda jattyq joq» deıdi qazaq. Al, alty alashtyń atyn álemge tanytqan talanttar barsha qazaqqa ortaq tulǵa bolyp qalatyny sózsiz. Mine, osyndaı ánimen týǵan halqynyń kóńilinde de, kókireginde de qalǵan qazaq valsiniń karoli atanǵan kompozıtor Shámshi Qaldaıaqov elimizdiń qaı óńirinde de qurmettelip kele jatqan dara talant, daraboz tulǵa. Mundaı ıgilikti isten aqtóbelikter de qalys qalyp kórgen emes.
Ultymyzdyń ustyny bolatyn talanttarǵa talaspaı-aq ortaq maqtanyshymyzǵa aınaldyrý tutastyǵymyzdyń tuǵyryn bekitetin taǵylym deý oryndy bolmaq. Bul oraıda, bir top aqtóbelik azamattardyń bastamasymen kompozıtor Shámshi Qaldaıaqovty ulyqtaý jáne onyń shyǵarmalaryn nasıhattaý sharalary ótkizilip kele jatqanyna súısinbeý múmkin emes. Bastamashyl azamattardyń uıymdastyrýymen Shámshi Qaldaıaqov atyndaǵy «Shámshi aǵa – án aǵa» qoǵamdyq qory qurylyp, jumys isteýde. Ony abyroıly aqsaqal Baqyt Ǵızatov basqarady. On bes jyldan astam ýaqyt boıy Shámshige qatysty sharalardy uıymdastyrýǵa uıtqy bolyp júrgen kásipker azamat Qaıyrǵalı Arystanǵalıev tyndyrǵan sharýalar da óz aldyna bir tóbe. Jyl saıyn ózi demeýshilik jasap, «Án ǵumyr» atty Shámshi ánderiniń baıqaýyn uıymdastyrady, kompozıtordyń týǵan kúni – 15 qyrkúıekte dastarqan jaıyp, ádemi shara ótkizedi, al qaıtys bolǵan kúni – 29 aqpanda as berip, arýaǵyna quran baǵyshtatady. Shámshi Qaldaıaqovtyń týǵan-týysqandarymen baılanys jasap, habarlasyp turýdy qazaq valsiniń koroline degen qurmet dep esepteıdi. Osyndaı azamattardyń qozǵaý salýymen oblys ortalyǵyndaǵy bir kóshe, burynǵy Aleksandrovka aýyly qazir Shámshi Qaldaıaqovtyń atyn aldy. Osy aýylda qazaqtyń birtýar kompozıtory atyndaǵy saıabaq ashyldy. Onyń aınalasy qorshalyp, aǵash kóshetteri otyrǵyzyldy, kompozıtordyń eskertkish-músini ornatyldy.
Týma talantqa degen ystyq iltıpat áli de jalǵasýda. Jaqynda Aqtóbe qalasyndaǵy Shámshi Qaldaıaqov atyndaǵy kóshege kompozıtordyń eskertkish-taqtasy ornatyldy. Qazaq valsiniń týǵan kúnine oraılastyrylyp uıymdastyrylǵan bul sharaǵa Shámshiniń uly Muhtar kelip qatysty. Ol aqtóbelikterdiń ákesine degen qurmetine dán rıza boldy. Eskertkish-taqtanyń ashylý saltanatynda qazaq valsiniń kózin kórgender estelikter aıtty, onyń talantyna qurmetpen qaraıtyndar ystyq yqylasyn bildirdi. Ońtústiktiń týmasy Shámshi Qaldaıaqovty Aqtóbe óńirimen ne baılanystyrady degenge kelsek, biraz jaıtty alǵa tartýǵa ábden bolady. Onyń qalyń qazaqqa ortaq daryn ekeni daýsyz. Sondaı-aq, ol Qaplanbek mal dárigerlik tehnıkýmyn bitirgennen keıin Muǵaljar aýdanynyń «Temir» keńsharynda armııaǵa deıin eńbek jolyn bastaǵan. Aýyzsha derekterge sensek, áskerı mindetin ótep kelgennen keıin de Aqtóbege kelip, osynda áskerde birge azamattyq boryshyn ótegen dostarymen kezdesken kórinedi. Saltanatty jıynda sóz alǵan kóp jyldar oblystyq mádenıet basqarmasyn basqarǵan О́temis qajy Ákimov qazaq valsiniń korolin Qazaqstan kompozıtorlarynyń sezinde kórgenin, onyń adam jatyrqamaıtyn adam bolǵanyn, mundaı talanttardyń ultymyzǵa ortaq jaryq juldyzdar ekenin tilge tıek etti. О́zi «Aqtóbe» ensıklopedııasyn shyǵarýshy redkollegııa alqasynyń múshesi bolyp júrgende Shámshi Qaldaıaqovtyń sol jınaqqa enýine marqum jýrnalıst Amanbaı Kózdibaev, basshy qyzmetterde bolǵan Jambyl Baımuhanovtyń muryndyq bolǵanyn aıta kelip, tulpardyń tuıaǵy Muhtarǵa ákesin kórgenderdiń ystyq yqylasyn jetkizdi. Áskerde birge bolǵan Qaırolla Hasenov Shámshiniń sol kezdiń ózinde qoıyn kitapshasyna áldenelerdi túrtinektep jazyp júretinin, keıin belgili bolǵanyndaı, ánderdiń keıbir ıirimderi ekenin, ulttyq namysy joǵary bolǵanyn eske aldy.
– Áskerde azǵana qazaq boldyq. Bir joldasymyz aǵashtan shaýyp, qoldan dombyra jasap, sony ermek qylyp, tartyp júretinbiz. О́zge ultqa menmensı qaraıtyn bir orys basshymyz sol dombyrany bul neǵylǵan jabaıylyq dep tartyp aldy. Shámshi buǵan shydamaı áskerı bólim komandırine deıin shaǵymdanyp, qaıtaryp aldy. Ol keýdesin bastyrmaıtyn dalanyń darhan minezdi namysty uly bolatyn, dep eske aldy Kaırolla qart.
Shámshi Qaldaıaqov aýylyndaǵy aqsaqaldar keńesiniń tóraǵasy Mars Shyntasov talantty tulǵany qurmetteý sharalarynyń qalaı bastalǵanyna toqtala kelip, osyndaı úlken iste belsendilik kórsetken Baqyt Ǵızatov, Elkeı Áýbákirov, Qaıyrǵalı Arystanǵalıev, Baıanǵalı Qultaev jáne basqa azamattardyń atyna jyly lebiz bildirdi.
Keshkisin Tuńǵysh Prezıdent N.Nazarbaev atyndaǵy saıabaqta ótken Shámshi ánderiniń baıqaýynda oblys ortalyǵynan jáne aýdandardan kelgen 20-ǵa jýyq ónerpaz óner kórsetti. Saıabaqta ashyq aspan astynda uıymdastyrylǵan baıqaý konsertke aqtóbelikter taıly-taıaǵy qalmaı kóp jınaldy. Jınalǵandar aldynda Shámshiniń uly, Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń dırıjeri Muhtar Qaldaıaqov sóz sóılep, talantty tulǵaǵa degen el yqylasyna rızashylyǵyn bildirdi. Ol óz oıyn qazaqtyń «Ákeń ólse de, ákeńdi kórgen ólmesin» degen qanatty sózimen túıindep, osyndaı sharalardy uıymdastyrǵan aqtóbelikterge alǵysy sheksiz ekenin aıtty. Baıqaýǵa qatysqandarǵa arnaıy júldeler tapsyryldy. Sharaǵa qatysýshylar Shámshi Qaldaıaqov aýylyndaǵy onyń atyndaǵy saıabaqta ornatylǵan qazaq valsiniń eskertkish músinine gúl shoqtaryn qoıdy. Kompozıtor Shámshi Qaldaıaqovqa arnalǵan dastarqan jaıylyp, as berildi, arýaǵyna quran baǵyshtaldy.
Aqtóbelikter sondaı-aq, Ǵazıza Jubanova atyndaǵy oblystyq fılarmonııada qazaqtyń talantty kompozıtory Shámshiniń uly Muhtar Qaldaıaqovtyń dırıjerlik etýimen qoıylǵan konsertti tamashalady. «Áke kórgen oq jonar» degendeı, «Tulpar tuıaǵyn taı basqanyna» aqtóbelikter taǵy bir kóz jetkizdi.
Satybaldy SÁÝIRBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Aqtóbe oblysy.
