Aımaqta alǵa basý bar

Qyzylorda oblysyndaǵy irgeli aýdannyń biri – Qazaly. Qaı jaǵynan alsańyz da úlken umtylystyń bar ekenin kóresiz. Aýdanda óndiris, aýylsharýashylyq, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama, ónerkásip, saýda-sattyq salalary boıynsha zor ózgeristerdiń baryn baıqaımyz. Osy turǵyda Qazaly aýdanynyń ákimi Baqyt Jahanovty áńgimege tarttyq.

Qyzylorda oblysyndaǵy irgeli aýdannyń biri – Qazaly. Qaı jaǵynan alsańyz da úlken umtylystyń bar ekenin kóresiz. Aýdanda óndiris, aýylsharýashylyq, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama, ónerkásip, saýda-sattyq salalary boıynsha zor ózgeristerdiń baryn baıqaımyz. Osy turǵyda Qazaly aýdanynyń ákimi Baqyt Jahanovty áńgimege tarttyq.

– Baqyt Dúısenuly, áńgimemizdi aýdannyń damý barysy týraly bastasaq. Qaı nárse bolmasyn, salystyrmaly túrde qaraǵanda aıqyndalady ǵoı. Byltyrmen salystyrǵanda bıyl aýdanda qandaı ózgeris baıqalady?

– Qazaly óńiri oblys aýmaǵyndaǵy «Tarıhy – kenen, tamyry – tereńge» ja­ı­yl­ǵan óndirisi men ónerkásibi, aýyl sha­rýa­shy­lyǵy men kásipkerlik salasy damyǵan irge­li aýdan ekeni belgili. Degenmen, ót­ken­di saralap, búgingini baǵamdap, bola­shaq­ty baǵdarlap otyrý árbir adamnyń negiz­gi sha­rýasy ǵoı. Sol sekildi, aýdannyń alǵa shyq­qan tustaryn, jetispeı jatqan jer­le­rin saraptap otyrmasa, istiń qalaı bet alyp bara jatqanyn bile almaısyz. Ob­lys ortalyǵynan shalǵaıda jatqa­ny­myz­ben, áleýmettik-ekonomıkalyq damý kór­set­­kishimiz kósh basynda. Bıylǵy jyl­dyń alǵash­qy alty aıy boıynsha negizgi kapı­talǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 7053,2 mıl­lıon teńgeni qurap otyr. О́tken jyl­dyń osyndaı kezeńimen salystyrǵanda ın­ves­tısııa kóleminiń 5,9 esege óskenin baıqaımyz.

Mysaly, ónerkásip salasy boıynsha óndirilgen ónimniń kólemi 4328,4 mıllıon teńgege jetti. Al óńdeý ónerkásibi boıynsha 3238,3 mıllıon teńge kóleminde ónim óndirildi. Onyń ishinde tamaq ónimderin óńdeý boıynsha «RZA» AQ, «Syr marjany» JShS sút, et, kúrish ónimderin óńdeýmen aınalysady. «SPK Qyzylorda balyq» JShS balyq ónimderin óńdeý jumystaryn júrgizip otyr. Endi osylardy taratyp aıtyp kóreıin. «RZA» AQ-tyń 2013 jyldyń alǵashqy 6 aıynda 4732,269 tonna ónim óndirdi. Aqshaǵa shaqqanda ol 440,5 mıllıon teńgeni quraıdy. Qazirgi tańda atalǵan ujymda 565 bas saýyn sıyrdan bir kúnde 14300 lıtr sút saýylady. Et ónimderiniń óndirisi byltyrmen salystyrǵanda 14,4 tonnaǵa kem bolyp tur. Degenmen, onyń da ózindik sebepteri bar. О́ıtkeni, byltyr et óndirisine basymdyq berildi. Al bıyl mal basyn kóbeıtý basty baǵyt bolyp otyr. Kúrish ónimine kelsek, «Syr Marjany» JShS bıyldyń alty aıynda 2084,0 tonna ónim óndirdi. Bul salada da alǵa ilgerileýshilik baıqalady.

– Bul endi aýylsharýashylyq ónimderine qatysty aıtylar sózdiń bir parasy ǵoı. Al qurylysqa qajetti óndiris salasy qalaı damyp jatyr?

– Qurylys ekonomıkasy damyǵan elde ǵana qarqyn alady emes pe? Búginde álem­dik qarjy daǵdarysyna qaramastan elimiz­diń qaı túkpirine barsańyz da jańadan saly­­nyp jatqan nysandardy kóremiz. Bul úrdisten qasıetti Qazaly jeri de tys qalyp otyrǵan joq. О́ńirde qurylys salasy jyl ótken saıyn jandanyp salynatyn qury­lystar qatary kóbeıip keledi. Osyǵan oraı jergilikti kásipkerler qurylysqa qajetti dúnıelerdi ózimizde shyǵarý úshin birneshe jobalardy qolǵa alyp, jumysyn bastady.

Atap aıtar bolsaq, «Asyl Ǵanı», «Jylý HHI» seriktestikteri men «Qurylys materıaldaryn jabdyqtaý basqarmasy» JShS-nyń Qazaly fılıaly tarapynan rezeńke jáne plastmassa óndirý boıynsha 6263,0 myń teńgeniń qurylysqa qajetti plastıkalyq buıymdary óndirildi. Oblys ortalyǵynan tysqary jatqan aımaq úshin bul aıtarlyqtaı tabys. О́ tken jyldyń esepti kezeńimen salystyrǵanda ónim óndirý kórsetkishi 2,1 ese ósip otyr.

Hımııalyq ónerkásip salasynda «Sha­pýra Qazaly» JShS-y 1148,0 myń teńgeniń ónimderin (ottegi) óndirgen. Al, metall emes mıneraldyq ónimderdi óndirýde «MO-1» mekemesi birtalaı jaqsy istiń basynda júr. Jolǵa, qurylysqa qajetti temir-beton qurylǵylaryn qazir syrttan tasymaımyz. Onyń bárin atalǵan mekeme ózimizde shyǵarady. Bıyldyń ózinde «MO-1» JShS-nyń jáne «Qurylys materıaldaryn jabdyqtaý basqarmasy» JShS-y Qazaly fılıaly, «Asyl Ǵanı» JShS-y 227,14 mıllıon teńgeniń ónimin óndirip, naqty ónim kóleminiń ındeksi 128,0 paıyzdy qurady.

Mashına jasaý salasynda da kóshimiz ilgeri. Aýdandaǵy «Qazaly lokomotıv jón­deý zaýyty», «Qazaly vagon jóndeý zaýy­ty» sekildi irgeli ujymdardyń tabysy 1382 mıllıon 227 myń teńge bolyp, ótken jyldyń esepti kezeńimen salystyrǵanda 113,2 paıyzdy qurap otyr. Qazirgi tańda, mashına jasaý baǵytynda jumysyn toqtatqan «Lokomotıv servıstik ortalyǵy» JShS-nyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasynda jańa jumys oryndaryn ashýǵa baılanysty jobalar qaralýda.

Munymen qatar, «Qazaly qurylys» JShS-i tarapynan jeke ınvestısııasy arqyly saǵatyna 60 tonna ónim shyǵaratyn «Asfalt zaýyty» jáne jańa tehnologııaly temir-beton buıymdaryn shyǵaratyn 2 shaǵyn sehy paıdalanýǵa berildi. Búginde onda 7 túrli ónim shyǵarylyp, jergilikti qurylysqa paıdalanylýda. Joǵaryda aıtyp ketken, «MO-1» JShS-y Qazaly fılıaly jalpy quny 120,0 mıllıon teńge bolatyn «Temir-beton buıymdaryn óndirý sehyn keńeıtý jobasy» boıynsha jalpy aýmaǵy 3200 sharshy metrlik jańa alań men temir jol tuıyǵy salynyp, 32 tonnalyq 2 kran jáne jyljymaly KK-2032 kótergish, arnaıy balkalar tasıtyn platforma týrnıket alyndy. Qazirgi tańda kásiporynda 12607,9 tonna temir-beton buıymdary óndirildi. Atalǵan buıymdar standarttarǵa sáıkes daıyndalyp, tek bizdiń aýdanda ǵana emes, respýblıka aýmaǵynda paıdalanylýda. Jalpy, onda aıyna 20-30 túrli temir-beton bloktar, plıtalar óndiriledi. Al «Qazaly Jolshy» JShS-y «Asfalt zaýytyn iske qosý jobasyn» qolǵa aldy. Sóıtip, «Nur Lızıng» AQ arqyly jalpy quny 41,0 mıllıon teńgelik jumysty bastap ketti. Búginde 200 tonna asfalt óndiretin «L-800» markaly zaýyt iske qosyldy. Seriktestikte jyl basynan beri 6652 tonna asfalt óndirildi. Zaýytta qosymsha óndiris kólemi ulǵaıyp keledi.

– Al kásipkerlerge qandaı naqty qoldaý kórsetip otyrsyzdar?

– Elbasy táýelsizdik alǵannan bastap eldegi shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa aıryqsha kóńil bólip kele jatqany málim. Osy salaǵa jasaǵan qamqorlyǵyn búginde aýdandaǵy barlyq kásipkerler sezinýde dep tolyq aıta alamyn. Memlekettik mańyzy bar kóptegen baǵdarlamalar qabyldanyp, sonyń arqasynda kásipkerlerdiń óz isin alǵa qaraı damytýyna jaǵdaı jasaldy. Jeńildetilgen nesıeler de berilip jatyr. Onyń ústine oblys basshysy Qyrymbek Eleýulynyń naqty bastamasymen bıyl oblysta «Aqnıet» jobasy iske asa bastady. Al aýdan boıynsha sońǵy alty aıda barlyǵy 66 adamǵa 377,287 mıllıon teńge nesıe qarjysy berildi. Byltyrǵy jyly osyndaı kezeńde 66 adam nesıe alǵan edi. Biraq olarǵa berilgen qarjynyń kólemi 135,1 mıllıon teńgeni quraǵan bolatyn. Salystyryp qarasańyz, aıyrmashylyqtyń qandaı ekeni birden kózge túsedi.

Biz kásipkerlerge tek nesıe berip qana qoımaımyz. Olardyń biliktiligin arttyrýǵa, bıznesin odan ári damytýǵa qatysty jumystaryna da kómek kórsetýdemiz. Qyzylorda oblysy boıynsha «Damý» AQ aımaqtyq fılıalynyń mamandarymen aǵymdaǵy jyldyń 19-20 maýsymynda «Bıznes-Keńesshi» baǵdarlamasy aıasynda trenıng-kýrstar ótkizilip, isin jańadan bastaǵaly júrgen 27 adamǵa arnaıy sertıfıkattar tabystaldy.

2013 jyldyń aqpan aıynda «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy sheńbe­­­rinde kórsetilip jatqan qoldaý qural­daryn nasıhattaý maqsatynda oblystyq kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasynyń bólim basshylary, «Damý» AQ-y mamandary men ekinshi deńgeıli bank fılıaldarynyń qyzmetkerlerinen qurylǵan jumysshy top músheleriniń qatysýymen aýdan tur­ǵyn­daryna túsindirme jumystary júrgizildi. Sonymen qatar, «Bıznestiń jol kartasy-2020» jáne basqa da kásip­kerlikti qoldaý baǵdarlamalary boıynsha shaǵyn jáne orta kásipkerlikti da­mytýǵa, jeke kásipkerlerge qoldaý kór­setýge «Konsaltıngtik Kompanııa PREKO Qyzylorda» JShS ján