Damý bolashaǵynyń negizi

Endi tórt kúnnen keıin táýelsiz Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń búkilhalyqtyq talqylaý arqyly ómirge kelgenine 18 jyl tolǵaly otyr.

 Endi tórt kúnnen keıin táýelsiz Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń búkilhalyqtyq talqylaý arqyly ómirge kelgenine 18 jyl tolǵaly otyr.

Ata Zańymyzdy qabyldaý ar­qyly Qazaqstan búkilálemdik de­mo­kratııalyq qoǵamǵa batyl enip, qazirgi kúni dúnıejúzilik ja­handaný úderisteriniń belsendi múshesine aınalyp otyrǵandyǵy barshamyzǵa aıǵaq.

Konstıtýsııa eń aldymen kóp­ult­ty Qazaqstan azamattarynyń óza­ra teńdigin qamtamasyz etip, olardyń memleket pen qoǵamdaǵy alar ornyn aıqyndady, mindetteri men quqyqtaryn belgiledi. Osy turǵyda onda: “Qazaqstan Res­pýb­lıkasy ózin demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket retinde ornyqtyrady; onyń eń qymbat qazynasy – adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary. ... Memlekettik bıliktiń birden-bir bastaýy – halyq”, – dep kórsetilgen.

Ata Zańymyzda sonymen birge mem­lekettik bıliktiń negizi saralanyp, zań shyǵarý, atqarý já­ne sot oryndaryna júkteler ju­mys­tar aıqyndaldy. Osy arqyly Konstıtýsııa Qazaqstannyń álem­dik demokratııalyq qaýymnan ala­tyn ornyn belgilep berdi. Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Pre­zı­denti N.Á.Nazarbaevtyń atap kórsetkenindeı "Qoǵam árbir qa­dam basqan saıyn demokra­tııa­lan­dyrý men adam quqyqtary sa­lasyndaǵy eń joǵary standart­tarǵa jaqyndap keledi. Biz el Konstıtýsııasynda negizgi qu­qyq­tar men bostandyqtardy bekittik. Búgingi kúni Qazaqstannyń barlyq azamattary teń quqyqtar men múmkindikterge ıe.”

Atalǵan baǵyttaǵy “Res­pýb­lıka qyzmetiniń túbegeıli prınsıpteri: qoǵamdyq tatýlyq pen saıası turaqtylyq; búkil halyqtyń ıgiligin kózdeıtin ekonomıkalyq damý; qazaqstandyq patrıotızm; memleket ómiriniń asa mańyzdy máselelerin demokratııalyq ádistermen, onyń ishinde res­pýb­lıkalyq referendýmda nemese Parlamentte daýys berý arqyly sheshý” degen talaptar qazirgi kúni eli­mizde buljytpastan iske asyrylyp kele jatqandyǵy barshamyzǵa jáne álemdik qaýymdastyqqa aıan. Ata Zańymyz memlekettiń eko­no­mıkalyq, áleýmettik turǵydaǵy damýynyń joldaryn belgilep, osy baǵyttaǵy órkendeýdiń de basty kepiline aınalyp otyr. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń 2012 jylǵy 14 jeltoqsandaǵy “Qa­zaq­stan-2050” Strategııasy – qa­lyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty” atty Qazaqstan halqyna Joldaýyndaǵy: “Strategııa – 2030 qabyldanǵannan beri 15 jyl ishinde memleketimiz álemdegi eń serpindi damýshy elder bestigine endi. Nátıjesinde, 2012 jyldyń qorytyndysy boıynsha IJО́-nyń kólemi jaǵynan biz álemniń 50 iri ekonomıkasynyń qataryna kiremiz,” – degen sózi qazaq eliniń qysqa merzimniń ishinde óziniń tarıhynda bolmaǵan ekonomıkalyq jetistikterge jetkendigin pash etedi.

Elimizdiń kópultty tur­ǵyn­darynyń ózara túsinistigi, be­riktigi, bolashaqqa degen nyq se­ni­min qamtamasyz ete otyra Ata Zańymyz memlekettiń eko­no­mıkalyq qýattylyǵyn iske asyrýmen qatar onyń halyqaralyq sahnadaǵy laıyqty oryn alýy­nyń da qozǵaýshy kúshi bolyp otyr­ǵandyǵyn búgingi kúngi Qazaq­stannyń álemdik birlestiktegi laıyqty orny dáleldeı túsedi.

Negizgi zańymyz Respýblıka azamattarynyń mindetti orta jáne joǵary bilim alýlaryna kepildik beredi. Konstıtýsııanyń osyndaı talaptary memleketimizde oıdaǵydaı iske asyrylyp ke­ledi. Atap aıtqanda: “Bilim alý­ǵa teń múmkindikter jasalýda. Sońǵy 15 jylda bilim alýǵa jum­salatyn qarjy 9,5 esege ósti. Bilim berýdiń mektepke deıingiden bastap joǵary bilimge deıingi barlyq deńgeılerin túbegeıli jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan Bilim berýdi damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy iske asyrylýda. ..."Balapan" baǵdarlamasyn iske asyrý balalardy mektepke deıingi bilim berýmen 65,4 paıyzǵa deıin qamtýǵa múmkindik berdi. Mindetti mektepaldy daıarlyq engizildi, ol mektep jasyna deıingi balalardyń 94,7 paıyzyn qamtydy.

1997 jyldan beri respýblıka boıynsha 942 mektep, sonymen qatar, 758 aýrýhana jáne óz­ge de densaýlyq saqtaý nysan­dary salyndy. Biz álemdik deń­geıdegi zııatkerlik mektepter men kásiptik-tehnıkalyq kolledjder jelisin damytýdamyz. Sońǵy 12 jylda joǵary bi­lim alýǵa beriletin granttar sany 182% paıyzǵa ulǵaıd y. 1993 jyly biz “Bolashaq” atty biregeı baǵdarlama qabyldadyq, sonyń arqasynda 8 myń daryn­dy jas álemniń tańdaýly ýnı­ver­sıtetterinde ozyq bilim aldy. Astanada halyqaralyq stan­dart­tar boıynsha jumys isteı­tin zamanaýı ǵylymı-zertteý ýnı­versıteti quryldy.”

Memleket tarapynan atqa­ryl­ǵan osyndaı naqty isterdiń nátı­jesinde Qazaqstandaǵy bilim berý men ǵylym isi álemdik talap dárejesine jetip otyrǵandyǵyn nyq senimmen aıtýǵa bolady. Osynyń ózi-aq memleketimizdiń Ata Zańy talaptarynyń buljytpaı oryndalyp otyrǵandyǵynyń aıǵaǵy bolyp tabylady.

Ústimizdegi jyldyń 5 maý­sy­myndaǵy Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Memlekettik Hat­shy­sy Marat Tájınniń tóraǵa­ly­ǵymen ótken Qazaqstan Res­pýblıkasynyń ulttyq tarı­hyn zerdeleý jónindegi ve­domstvoaralyq jumys tobynyń keńeı­tilgen májilisinde Otandyq tarıhty oqytýdyń mindetteri saralanǵandyǵy belgili. Onda Qazaqstan tarıhynyń barsha ke­zeńderin qazirgi kúngi talap turǵysynda zertteýdiń qajet­tiligi atalyp kórsetildi. So­nyń ishinde elimizdiń Egemendik mer­zimindegi tarıhyn ja­zyp, ony qazirgi urpaq arasynda na­sı­hattaýdyń mańyzdylyǵyna erekshe toqtalyndy. Atalǵan tur­ǵydan alǵanda elimizdiń Kons­tı­týsııasynyń táýelsiz Qazaq­stannyń beriktigin qamtamasyz etip, álem halyqtary men mem­le­ketter arasyndaǵy ornyn aı­qyn­daýdaǵy qyzmetin kórsetý Otan tarıhy ǵylymynyń mindeti bolyp tabylady. Memleketimizdiń Ata Zańynyń qazaq qoǵamyndaǵy at­qarar qyzmetin saralaı otyra biz onyń ómirsheńdigin, kóp­ult­ty elimizdiń bolashaqtaǵy odan ary órkendep damýyndaǵy bas­taý­shylyq ornyn kórsete bilýimiz kerek dep esepteımin.

Ǵanı QARASAEV,

tarıh ǵylymdarynyń doktory,

Memleket tarıhy ınstıtýtynyń

bas ǵylymı qyzmetkeri.