Mysaly, halyq sany 3 mıllıonnyń ústinde, onymen qoımaı dert oshaǵy Qytaımen irgesi úıkesip jatqan Mońǵolııa dúnıe júzinde birinshi bolyp oqshaýlanýdy bastady. Tipti memleket basshysy Halmaagıın Battýlga 2020 jyldyń 27 aqpanynda Qytaı eline resmı sapar jasap kelgen kúni ony 14 kúndik karantınge jatqyzdy. Bul bylaıǵy qara buqara úshin úlgi hám tártipti ornatýshy qatardaǵy qyzmetkerler úshin halyqty jasqaıtyn qural istetti tetikke aınaldy. Odan keıin eldegi ashyq aqparat saıasaty óz jemisin berdi. Iаǵnı, memlekettik oqshaýlaný kezinde istiń josparlanýy, onyń aqtarylýy sát saıyn, saǵat saıyn ashyq málimdelip, halyqpen búkpesiz bólisilip otyrdy. Eń bastysy barlyq is-áreket «shókimdeı azǵana mońǵol aman bolýmyz kerek, bizge eshkimniń jany ashymaıdy mońǵol, mońǵolǵa týys» degen rýhanı uran astynda júrgizildi. Buǵan halyq ılandy hám qatań tártipke boı usyndy. Sonyń arqasynda bul el juqpaly dertti aman-esen eńserip kele jatyr.
Odan keıin Ońtústik Koreıa elin alaıyq. Bul elde dert birden lap etti. Qytaıdan keıingi qaýipti oshaq retinde tirkeldi. Eldiń densaýlyq saqtaý salasynyń mamandary derttiń aldyn-alýdyń joly ony anyqtaıtyn jappaı synama (analız) júıesin engizdi. Dert juqtyrý múmkin delingen adamdardy tizip qoıyp synamadan ótkizdi. Birinshi joly buǵan 290 myń adam qatystyryldy jáne ózine kúdigi bardyń bári synamadan tegin ótti. Eń bastysy bárine qoljetimdi túrde júrgizildi. Qazir bul elde derttiń beti qaıta bastady. Koreıler tapqan taǵy bir tásil vırýs juqtyrý yqtımaldyǵy basym núktelerdi syrttaı baqylaý maqsatynda qalta telefonǵa applıkeıshn ornatty. Turǵyndar osy arqyly qaýipti núkteni sezine aldy.
Shyǵystaǵy taǵy bir el sıngapýrlyqtar da qorǵanýdy jappyhalyqtyq synama alýdan bastady. Vırýs tirkelgen jaǵdaıda aýrýmen qarym-qatynasta bolǵan tiri pendeniń bári izdestirildi. Bul jumysqa áskerı kúshtik qurylymdar tartyldy. Elge syrttan kelgenderdi kim ekenine qaramaı dereý karantıge toǵytty. Olardy jiti baqylaý úshin bilekterine júrgen-turǵanynan habar beretin aqparattyq saqına ornatty. Onymen qoımaı oqshaýlanǵan adamdar ózderiniń jaǵdaıy jaıly belgilengen ýaqyttan qaldyrmaı foto-aqpar joldaýy tıis. Bulaı jasamasa bosatylmaıdy. Gonkong qala kóshelerine vırýs juqtyrǵan adamdar turatyn núkteler belgilengen baqylaý taqtalary ornatyldy. Eń bastysy aqparat taratý isin júıeledi. Jalǵan aqpar taratýshylardy jazaǵa tartty.
Osy oraıda álemdik aqparat mamandary habar-oshar taratýda Qytaı qatelegin qaıtalaýǵa bolmaıdy deıdi. Mundaı jaǵdaıda buqaramen baılanysty kúsheıtken durys. Iаǵnı, halyqqa «ákesi ólse de estirtedi» degendeı shynaıy aqparat jetpese, baǵytynan jańylady. Bul búlinshilikke soqtyrýy múmkin.
AQSh pen Eýropa elderiniń qateligi
– AQSh jáne Eýropa elderiniń koronavırýspen kúres barysynda jibergen qatelegi, - deıdi DDSU-nyń burynǵy qyzmetkeri Tıkkı Pangestý, azııalyqtardyń bir-birin qurmetteıtin, kórkem minezi men sabyry eýropalyqtarǵa sabaq bolýy tıis. Dertke qarsy turý úshin memlekettiń joǵary áleýetti ekonomıkasy emes halyqtyń birligi kerek ekenin qart qurlyqtaǵy aǵaıyndar túsinsin, deıdi.
Dert áýeli azııalyqtardy sharpydy. Bular dereý judyryqtaı jumyla qaldy. Birligin bekemdedi. AQSh pen Eýropa turǵyndary eshqandaı mán bermedi. Tákapparlyq tanytty. Nátıjesinde, aýrýdyń aldyn-alý múmkindigin keshiktirdi. AQSh eli óz aıaǵymen kelip synama tapsyrý deýshilerge qymbat baǵa qoıdy. Ulybrıtanııa bolsa, derttiń jeńil túrine mán bermeı olardy bosatyp jiberdi.
– Eń basty qatelik, - deıdi joǵarydaǵy Tıkkı Pangestý myrza, eýropalyqtardyń tabıǵı yntymaq-birlikke psıhologııasynyń beıimdelmeýi. El ishinde uzaq jyl qalyptasqan erkindik pen demokratııa buqarany qatań tártipke kóshirýge birden-bir kedergi keltirip otyr.
