Rýhanııat • 02 Sáýir, 2020

Kókala qoıdyń jambasy (etnografııalyq áńgime)

1660 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Altaıdyń teriskeıi Qobda betindegi az qazaqtyń ata qonysy qaısy edi degende Tekeli jaılaýynyń tekshesi men Kókserke tuıyǵyna móldirep bite qalǵan kógildir kól eske keledi. Al bul jaqqa kıiz týyrlyqty kóshpeli qazaqtyń qonys aýdarý tarıhyna úńilsek, sonaý 1930 jyldardaǵy alapat kezeńge tirelemiz. Oǵan deıin О́r Altaıdyń Kóktoǵaı, Býryltoǵaı jerlerin mekendep turǵan (bul endi jeke áńgime). Sol Kókserke, Tekeli jondarynyń aqbas shyńdary men aqsamaıly dońǵyldarynda izi, jurttarynda atynyń túgi qalǵan atalarymyzdyń biri - Tákibaı Saıyrbaıuly. Ol - aýylyna ǵana emes, aımaǵyna syıly kisi eken. Aınalasyna bet-bedeli bar, aqylgóı adam bolǵan. Sol kisiniń alabóten malsaqtyǵy, adam sengisiz qyraǵylyǵy týraly myna bir oqıǵany keıinirekte kózin kórgen aqsaqaldardan estip edik.

Kókala qoıdyń jambasy (etnografııalyq áńgime)

Tákibaı aqsaqal – qorasyna myńǵyrǵan qoı bitken, órisinde úıir-úıir jylqysy, tabyn-tabyn tarǵyl sıyry bar óz zamanynyń irgeli baıy bolǵan kisi eken. Soǵan sáıkes aýlasynda maly joq, kógenine kórip bereıin deseń tyshqaq laq bitpegen kedeı-kepshikterden qolyn tartpaıtyn alaqany ashyq adam desedi. Ol kezdegi baılardyń jaıy belgili ǵoı. О́zderi tórt túlik úshin tuıaq qybyrlatpaıdy. Biraq aýyl arasyndaǵy maldyń jaı-kúıin jaqsy biletin myqty jigitterdi jınap alady da, jyl on eki aı solarǵa baqtyrady. Atamyzdyń tańdaýly malshylarynyń biri – Irgebaı degen kisi bolypty.

Irgebaı bastaǵan jigitter qysta maldy Aqunty jonyndaǵy qystaqqa aıdap ketedi eken. Bul – jyldaǵy buzylmas dástúr. Birde álgi malshy jigitter qystaqqa ornalasqan soń qoraly qoıdyń ishindegi eń semizi ári irisi bolǵan bir kókala erkek qoıdy «jyǵyp» alady. Qysqy azyqqa. Bir kúni maldyń jaıyn bilýge qystaýdaǵy qosqa kómekshilerimen birge qojaıyn keledi. Sol kúngi aspaz kókala erkek qoıdyń bir jiligin jambasymen qosa qazanǵa salady. Keshke el orynǵa otyrǵan ýaqytta et te pisti. Qonaqtar tórge jaıǵasyp, dastarqan jaıyldy. Kóp keshikpeı jambas maıy dirildep, býy burqyrap as qoıylady ortaǵa. Sonda abyz qarııa as tabaqqa shuqshııa qarap otyryp: «Aý jigitter, otardaǵy myń bas maldyń ishinen osy kókala erkek qoıdan basqa tiske basar tappadyńdar ma?» deıdi. Aıtarǵa sóz tappaǵan malshy jigitter bir-birine jaltaq-jaltaq qarap otyryp qalypty. Sóıtse, kókala erkek qoı atamyzdyń kóktemde qurbandyqqa shalamyn dep nıettenip qoıǵan maly eken. Aldyna pisip kelgen jiligi men jambasynan-aq tanyp qoıǵan ǵoı.

Sonda: «Dál mundaı qyraǵy adamǵa mal-dáýlet bitpegende kimge bitedi?» dep tańdanysqan eken otyrǵandar.

Tileýberdi Sahaba

Sońǵy jańalyqtar