Sankt-Peterbýrg sammıtiniń basty taqyryby bolady
Búgin jáne erteń Reseıdiń Sankt-Peterbýrg qalasynda «Úlken jıyrmalyqtyń» sammıti ótkeli tur. Qazirgi kúnderi munda G20 elderi qarjy mınıstrleri orynbasarlarynyń kezdesýleri júrip jatyr. Keshe keshkisin aıaqtalǵan jıyndardyń negizgi maqsaty erteń qyrkúıek kúni jarııalanatyn bolyp josparlanǵan «Jıyrmalyq toby» memleket jáne úkimet basshylarynyń qorytyndy málimdemesiniń jobasyn daıyndaý bolyp tabylady. Al sammıttiń ózinde álemdegi damyǵan jáne damýshy elderdiń kópshiligindegi ekonomıka damýynyń tejelisi men olardy uzaq merzimdi ósimge bastaıtyn tetikterdi tabýdyń jaıy keńinen talqylanady.
Sankt-Peterbýrg sammıtiniń basty taqyryby bolady
Búgin jáne erteń Reseıdiń Sankt-Peterbýrg qalasynda «Úlken jıyrmalyqtyń» sammıti ótkeli tur. Qazirgi kúnderi munda G20 elderi qarjy mınıstrleri orynbasarlarynyń kezdesýleri júrip jatyr. Keshe keshkisin aıaqtalǵan jıyndardyń negizgi maqsaty erteń qyrkúıek kúni jarııalanatyn bolyp josparlanǵan «Jıyrmalyq toby» memleket jáne úkimet basshylarynyń qorytyndy málimdemesiniń jobasyn daıyndaý bolyp tabylady. Al sammıttiń ózinde álemdegi damyǵan jáne damýshy elderdiń kópshiligindegi ekonomıka damýynyń tejelisi men olardy uzaq merzimdi ósimge bastaıtyn tetikterdi tabýdyń jaıy keńinen talqylanady.
Álemniń eń damyǵan elderi basshylarynyń alǵaýymen kerýen keretin bul uly jıynǵa Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ta qatysady. Bizdiń Elbasy munda Reseı Federasııasynyń Prezıdenti jáne «Úlken jıyrmalyq» tobynyń is ústindegi tóraǵasy Vladımır Pýtınniń arnaıy shaqyrýy boıynsha baratyn bolady. Kún tártibine qazirgi tańdaǵy asa mańyzdy halyqaralyq ekonomıkalyq jáne qarjylyq máselelerdi usynatyn bul jolǵy G20 sammıtiniń salmaǵy men sapasy joǵary bolyp otyrǵany sondaı, AQSh-tyń Prezıdenti Barak Obama ózi úshin kezek kúttirmeıtin keleli is sanalǵan Sırııaǵa áýeden shabýyl jasaýdyń jaıyn Kongreste talqylaýǵa qaldyryp, osynda arnaıy kelmekshi. Sebebi, búgingi kúnderi Jer sharyndaǵy kóptegen elderde, sonyń ishinde Qurama Shtattar da bar, qalyptasyp otyrǵan ekonomıkalyq ahýal kim-kimdi de alańdatpaı qoımas edi.
Endi osynshalyqty úlken mańyzy bar alqaly jıynnyń aldynda onyń tegi men tarıhy, maqsaty men mindeti, jospary men jobasy jaıly birshama áńgimelep bergen oryndy bolmaq.
Tegi men tarıhy
«Jıyrmalyq tobynyń» bastaý alar bastapqy shaǵy 1976 jyly qurylǵan «Úlken jetilik» (G7) júıesiniń álemdik aýqymdaǵy ekonomıkany rettep otyrýǵa baǵyt ustaǵan «jumys komıteti» qurylýynan arna tartady. Oǵan AQSh, Kanada, Fransııa, Germanııa, Italııa, Japonııa jáne Ulybrıtanııa memleketteri kirdi. 1997 jyly «Úlken jetilik» óziniń saıası pikirtalas sheńberine Reseı Federasııasyn tartty. 1999 jyly AQSh pen Kanada álemdik iri derjavalar ortalyq bankteri qarjy mınıstrleriniń bastaryn biriktiretin «Jıyrmalyq top» degendi qurdy. Ol bastapqyda qatysýshy memleketter qarjy mınıstrleri men ortalyq bankteri ókilderi keńesiniń forýmy retinde paıda boldy. Jańa toptyń aldyna 1997-1998 jyldary Shyǵys Azııadan bastalyp, kúlli álemdi dúr silkindirgen qarjy daǵdarysyna laıyqty toıtarys berý mindeti qoıyldy. Bul dúrbeleń, ásirese, Reseı, Brazılııa, Argentına sekildi elderge qatty soqqy bolyp tıdi. Daǵdarys óziniń shylaýshyn shylbyry arqyly basqa memleketterge tez tarap, olardy ekonomıkalyq kúıreý haline jetkizetinin anyq kórsetip berdi. Budan bólek, daǵdarys osy kezderdegi barlyq is-áreketin kópshilik jaǵdaıdy tek ýshyqtyryp jiberetin qımyl retinde baǵalaı bastaǵan Halyqaralyq valıýta qorynyń (HVQ) nusqaýlaryna qoǵamnyń keri kózqarasyn týdyryp jatty. Sondyqtan G20-nyń Berlınde ótken birinshi sammıtinde Azııa elderi tuıyqtan shyǵýdyń járdemin qordan emes, Batystan surady.
2002 jyly «Úlken jetilik» óziniń quramyna Reseıdi tolyq múshe etip qosyp alǵandyqtan, «Úlken segizdikke» aınaldy. 2005 jyly G8 naryqtyq ekonomıkasy endi damyp, kóterilip kele jatqan Brazılııa, Qytaı, Úndistan, Meksıka jáne Ońtústik Afrıka Respýblıkasy tárizdi 5 memlekettiń ókilderimen kezdesip, qarjy-ekonomıkalyq daǵdarystyń aldy
