Maýsym aıynda Memlekettik hatshy Marat Tájınniń Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq tarıhyn zerdeleý jónindegi vedomstvoaralyq jumys tobynyń keńeıtilgen otyrysynda jasaǵan baıandamasy ınemen qudyq qazǵandaı osy ǵylymnyń aýyrlyǵyn arqalap júrgen tarıhshylar úshin óte qadirli jańalyq boldy. Bul tek tarıhshylar úshin mańyzdy desek, tym taıyz aıtqandyq bolar edi. Tarıh – halqymyzdyń ótkeni ǵana emes, rýhanı sýsynyn qandyratyn túbi joq tereń aıdyn, bet beınesi der edim. Osy baıandamasynda Marat Muhambetqazyuly «Naǵyz ulttyq qadir-qasıet naǵyz ulttyq tarıhtan bastalady» dep óte naqty ári durys tujyrymdady. Biz dúnıe júzine ózimizdiń baı tarıhymyzdy, kóshpelilerdiń erekshe órkenıeti bolǵandyǵyn kórsetýimiz kerek.
Maýsym aıynda Memlekettik hatshy Marat Tájınniń Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq tarıhyn zerdeleý jónindegi vedomstvoaralyq jumys tobynyń keńeıtilgen otyrysynda jasaǵan baıandamasy ınemen qudyq qazǵandaı osy ǵylymnyń aýyrlyǵyn arqalap júrgen tarıhshylar úshin óte qadirli jańalyq boldy. Bul tek tarıhshylar úshin mańyzdy desek, tym taıyz aıtqandyq bolar edi. Tarıh – halqymyzdyń ótkeni ǵana emes, rýhanı sýsynyn qandyratyn túbi joq tereń aıdyn, bet beınesi der edim. Osy baıandamasynda Marat Muhambetqazyuly «Naǵyz ulttyq qadir-qasıet naǵyz ulttyq tarıhtan bastalady» dep óte naqty ári durys tujyrymdady. Biz dúnıe júzine ózimizdiń baı tarıhymyzdy, kóshpelilerdiń erekshe órkenıeti bolǵandyǵyn kórsetýimiz kerek.
Memlekettik dárejede kóterilgen osy máseleni ári qaraı qalaı damytý kerek? Halqymyzdyń, elimizdiń tarıhyn jańa kózqaraspen zerdelegende aldymyzda eki túrli maqsatty kóremin. Aldymen tarıhtyń durys jazylýy, zerttelýi. Ekinshiden, osy pánniń jas urpaqqa durys oqytylýy. Ǵalymdar men ustazdarǵa júkteletin osy eki mindettiń ekeýi de jeńil emes. Kóp jyldardan beri qordalanyp qalǵan problemalar az ýaqytta sheshile qalmaıdy. Tarıhty durys zerdeleý máselesin júzege asyrýdy naýqandyq sıpatqa aınaldyrýǵa áste bolmaıdy. Sebebi, tarıhty zertteý de, zerdeleý de jyldam jasala qalmaıdy, ol ýaqytty qajet etetin úderis.
Men ǵylym sońynda júrgen kásibı tarıhshy ári ustaz bolǵandyqtan osy máselege ashyq pikirimdi aıtqym keledi. Tarıhty zerttegende, jazǵanda onyń ádisnamasyna súıený kerek. Bul tarıh fılosofııasynan bastaý alady. Osy turǵyda ozyq jurttan úırengenimizdiń aıyby joq. Tarıh ádisnamasy batys elderinde jaqsy damyǵan, biraq ol birden paıda bola qalǵan joq, ǵasyrlar boıy qalyptasty. Biz Keńes Odaǵy kezindegi tek arhıv qujattaryna ǵana tańylyp qalǵan qasań ádistemeden shyǵa almaı kelemiz. Eýropa elderinde tarıh fılosofııasy men ádisnamasy arqyly ótkenniń shyndyǵyn jan-jaqty qarastyrady. Bir ókinishtisi, bizde tarıh ádisnamasy, onyń mamandary joq. Búgin oǵan umtylys qana bar.
Tarıh pánin oqytýda da baǵdarlamany asyqpaı, naýqanshyldyqqa urynbaı jasaǵan durys dep sanar edim. Tarıhty oqytýdy jańa kózqaraspen zerdeleý tómennen, mektepten bastaý alsa jemisin beredi. Ol úshin aldymen oqýlyq sapaly jazylýy tıis. Mektep oqýlyqtaryn akademık qana emes, tarıhshy ǵalymdar ádiskermen birigip jazǵanda ǵana mejeli bıikti alar edik. Qazir balanyń qabyldaý múmkindigimen sanaspaıtyn oqýlyqtar kóp. Sonymen qatar, joǵary oqý ornyna túserde mektep túlegi tarıh páninen emtıhandy test arqyly emes, aýyzsha tapsyrǵany durys dep oılaımyn. Ol óziniń pikirin, oıyn jetkizýi tıis. Qazir balalar oıyn júıelep jetkizýden qalyp barady. Mektepte de, joǵary jáne arnaýly orta oqý oryndarynda da tarıh pániniń saǵaty kóbeıgeni durys bolar edi. Bıyldan bastap Qazaqstan tarıhy kafedrasynyń oqytý baǵdarlamasyna «Qazirgi Qazaqstan aımaǵyndaǵy din tarıhy», «Qazaqstan aımaǵyndaǵy ıslam mádenıetiniń tarıhy» degen taqyryptar qosylyp otyr. Ony oqytýǵa qosymsha saǵattar berilmeıdi. Bul taqyryptardy ýnıversıtetterde júretin dintaný sabaǵy da qamtyr edi.
Bizdiń Qazaqstan tarıhy kafedrasy Hakasııa memlekettik ýnıversıtetimen birigip jumys isteý týraly kelisimshart jasady. Mamyr aıynda «Dúnıejúzilik tarıhı úderistegi Eýrazııalyq kóshpeliler órkenıetiniń ádisnamalyq problemalary» atty online-konferensııa ótkizdik. О́ıtkeni, hakastarmen bizdiń túbimiz bir. Burynǵy tarıhshylar kóshpelilerde Eýropadaǵydaı mádenıet, órkenıet bolmady dep keldi. Biz osy pikirge toıtarys berýimiz, kóshpelilerdiń eshkimge uqsamaıtyn erekshe órkenıetiniń bolǵanyn dáleldeı túsýimiz kerek. Osy oqý jylynda online-konferensııany jalǵastyrýdy oılastyryp otyrmyz. Oǵan tek Hakasııa ǵana emes, Kanadanyń Kalgarı qalasy,
