Anasy bar adamdar qartaımaıtyny anyq. Jyly sózi, shýaqty shapaǵaty, ystyq yqylasy jasarta túsetin shashylǵan shýaq ekeni kúmánsiz.
Bala kezimiz aýylda ótti. Surapyl soǵys bastalǵanda on jasta edik. Ol kezdegi on jasar balada qazirgi jıyrmadaǵy, otyzdaǵy jigittiń aqyly bar sııaqty edi. Kónbis, eńbekshil boldyq. Eńbektiń, bir túıir dánniń qadirin bilip óstik.
Bizder aýylda soǵystyń jesirlerin, soǵystan oralǵan múgedek aǵalardy kórdik. Bir úıden eki birdeı aǵa – bireýi bir aıaǵyn, bireýi jambasyn berip oraldy. Izdiqul, Qonysbaı aǵalar qara jerdi erkin basa almaı dúnıeden ótti.
Shaǵyn aýylda ol kezde qazirgideı ortalyq joq. Ár aǵaıyn ár jerde on shaqty úı bolyp, ár jerde jeke-jeke qonystanyp otyratyn. Estııar aǵalardyń bári soǵysqa ketken. Kári-qurtańdardyń qolyna bılik tıip, óktem ámirin júrgize bastaǵan kez. Kelinshek bitkenniń kóbisi jesir. Sol jesir kelinshekterdi álgi kári-qurtańdar qıyn jumystarǵa jumsaıdy. Kónbeske amal joq. Syltaýratsa «eńbek armııasy» degen bar, soǵan attandyryp tynady. Sodan kelinshekterdiń kóbisi inisiniń, qaınysynyń balasyn asyrap alyp, «eńbek armııasynan» qutylýdyń amalyna shyqty. Balasy barlarǵa «bul armııadan» qutylatyn jeńildik bar edi.
Aýylda bir aǵamyz aýyldyq keńesti basqardy. Osy qyzmetin tastap, bir túnde symbatty jesir kelinshekti О́zbekstanǵa alyp qashyp ketti. Elge oralmady, sol jaqtan ekeýine de topyraq buıyrdy. Al kóptegen jesirler aýyldan uzamady, erleriniń shańyraǵyn kútip, bosaǵadan attamady. Burshan, Zaǵıpa, Dánish, Shárban, Kúmisqal, Sholpandar myqty edi. Eki aǵaıyndy Shaıyrqoja men Esbergenniń eki birdeı uly soǵysta mert boldy. Qos ata kúızelip, tez qartaıyp shógip qaldy. Ekeýi atqa minip, mal izdegen bolyp oralmaǵan uldarynyń oınaǵan jerlerin kórip, maýqyn basyp, sher tarqatyp oralatynyn aýyldaǵylar áli kúnge jyr etip aıtady.
...Baıqaımyz, soǵystyń uzaqqa sozylar túri bar. Aýylda jalǵyz hat tasýshy Seıitqasym aǵa. Dorbasyn ıyǵyna ilip alyp, qaladan kelgen boıda úı-úıdi aralaıdy. Kelgen boıda áskerden oralǵan aǵalardyń úsh buryshty hatyn jetkizgenshe asyqsa, al atyń óshkir «Qara qaǵazdy» tapsyrýǵa júreksinip, birer kún saqtaıdy. «Qara qaǵaz» alǵan úıdiń qaıǵysyn estigisi kelmeıdi. Amal ne? Jesirler daýsynan hat tasýshynyń júregi ábden shaılyǵyp qalǵan.
Al jesir qalǵan apa-ájelerimiz bar qıyndyqpen ómirlerin ótkizdi, súıikti jarlaryn keler degen úmitpen kóbisi turmys qurmady. Endi bireýleri sharasyz kúıge túsip, bosaǵa jańartqandary áli esimde. Kúmisqal, Burshan eki balamen, Dánish eki qyzben, Shárban-Názenmen ǵumyr keshti. Bular sol kezde bar-joǵy 20-21 jasta ǵana edi. Symbatty apamyz Zaǵıpany aýyldaǵy belsendiler «eńbek armııasyna» jiberemiz» dep mazalady, sodan bir sińlisiniń qyzyn atyna jazdyryp, baýyryna salǵan soń áreń eńbek armııasyna shaqyrýdan qutylǵanyn ózi jyr etip aıtatyn edi jaryqtyq.
Sholpan degen ájemiz eki qyz, bir ulmen soǵystan buryn jesir qalǵan edi. Qaıratyna tańǵalamyz. Úlken qyzy aýylda turmys qurǵan. Sol qyzynyń úıinde bar ǵumyryn ótkizdi. Jalǵyz qyzdyń bir uly tym álsiz bolyp dúnıege keldi, sony tymaqqa salyp, kerege basyna ilip qoıyp ósirgen beıneti áli kózge elesteıdi.
Bala kezimiz. Sholpan men Kúmisqal ájeniń tyń jerge ekken qaýyn-áńgelegi aldymen pisedi. Sony torýyldaımyz. Birge oqıtyn Izbasar, Sársenbaı, Serikbaılardy áńgelek urlaýǵa kún buryn daıyndaımyz. Qoranyń osal tusyn, tesik jerine sholý jasaıtyn tájirıbe bar. Qolǵa da túsemiz, áıteýir qutylamyz. Jesir kelinshekter sál-pál yzǵar shashady da «urlasa urlasyn» degendeı keshirimmen qaraıdy.
Burshan, Kúmisqal, Shárban syndy asyl ájelerim erin kútýmen ózderiniń myqtylyǵyn, súıikti jaryna degen adaldyǵyn aýyldastarǵa úlgi etip, ǵumyr keshti. Tuńǵysh attaǵan shańyraǵyna kir shaldyrmady. Búgin oılap qarasam, bir ǵana bizdiń aýyldan otyzǵa jýyq aǵalarym soǵystan oralmapty.
Bul dúnıeni qozǵaýǵa «Egemen Qazaqstan» gazetinde (13.11.2019) jarııalanǵan S.Ordabekovtiń «Anaǵa taǵzym etińder!» atty dúnıesi oıtúrtki boldy. Asyly, jan dúnıeńdi osylaı qozǵaıtyn, tolǵanysqa túsiretin dúnıeler kóbeıe bergeı.
Qaıyrbek Myrzahmetuly
QYZYLORDA
