Alqaby altyn, aq tańy jarqyn Aqmola

Aqmola oblysy – Astanany jaǵalaı orna­lasqan. Tipti, kópshiligi bul aımaqty «asta­na­lyq» dep te ataıdy. Sondyqtan óńir úshin júk­telip otyrǵan júk aýyr.

Elbasy Nursultan Nazarbaev halyqqa arna­ǵan Joldaýynda Astananyń azyq-túlik beldeýin qalyptastyrýdy tapsyrdy. Bul jaýapkershilikti aqmolalyq aýylsharýashylyq qyzmetkerleri de molynan sezinip otyr. Birinshi kezekte, tańmen talasa turyp, tanap tósinde tynbaı eńbek etken dıqandar qaýymynyń eńbegin atap ótken jón. Nesibesin jerden tergen aǵaıyn úshin qazir qaýyrt shaq. Ylǵal jyldaǵy normadan anaǵurlym artyq tústi. Sondyqtan oraq naýqany da sál keshirek bastaldy.

ASTANALYQ OBLYSTYŃ ASQARALY MINDETTERI

Qosman AITMUHAMETOV,

Aqmola oblysynyń ákimi.

Aqmola oblysy – Astanany jaǵalaı orna­lasqan. Tipti, kópshiligi bul aımaqty «asta­na­lyq» dep te ataıdy. Sondyqtan óńir úshin júk­telip otyrǵan júk aýyr.

Elbasy Nursultan Nazarbaev halyqqa arna­ǵan Joldaýynda Astananyń azyq-túlik beldeýin qalyptastyrýdy tapsyrdy. Bul jaýapkershilikti aqmolalyq aýylsharýashylyq qyzmetkerleri de molynan sezinip otyr. Birinshi kezekte, tańmen talasa turyp, tanap tósinde tynbaı eńbek etken dıqandar qaýymynyń eńbegin atap ótken jón. Nesibesin jerden tergen aǵaıyn úshin qazir qaýyrt shaq. Ylǵal jyldaǵy normadan anaǵurlym artyq tústi. Sondyqtan oraq naýqany da sál keshirek bastaldy.

Jalpy, bıyl Aqmola oblysyndaǵy 4 mıl­lıon 700 myń gektar egistik alqabyna dándi da­qyl­dar egildi. Onyń 4 mıllıon 248 myń gektary bıdaı bolsa, 380 myń gektar alqapqa arpa egildi. Sondaı-aq, ósimdik sharýashylyǵyn árta­rap­tandyrýǵa úlken mán berilip otyr. Osylaısha, maıly daqyldar kólemi ulǵaıtylyp, 251 myń gektarǵa jetti. Bul agrarlyq salanyń básekege qabilettiligin arttyrmaq.

Mal sharýashylyǵyn damytý da basty nazarda. О́ıtkeni, oblys aldyna 2018 jyldan bastap et eksportyn ulǵaıtý maqsaty qoıylǵan. Osy baǵytta qazir mal basyn asyldandyrýǵa erekshe mán berilip otyr. Shetelderden 12 400 bas ónimdiligi joǵary iri qara mal basy jetkizildi. Zaman talabyna saı bordaqylaý alańdary salynyp, qorektilik qasıeti joǵary jem-shóp ázirlenýde. Arnaıy mamandar daıarlanyp, tyń tehnologııanyń tetikterin meńgerýde. Qazirgi kúni aýyl sharýashylyǵy salasynda sútti sıyrlardyń sany artyp keledi. Barlyq derlik aýdandarda sút zaýyttary men qabyldaý qosyndary bar. Keıbireýlerinde onyń qurylysy júrgizilip jatyr. Sońǵy málimet boıynsha, búginde oblysta 136,3 bas jylqy, 386,2 bas iri qara jáne 600 myńnan astam qoı-eshki bar. Jyl basynan beri 50 myń tonna et óndirildi. Bul ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 110 paıyzǵa artyq.

Sonymen birge, 3 mıllıon 400 myń qus bar, 351 mıllıon dana jumyrtqa óndirildi.

Jalpy somasy 665 mıllıard teńge turatyn 46 joba Aqmola oblysynyń ındýstrııalandyrý kartasyna engen. Onyń aıasynda 29 myń turaqty jumys orny ashylady dep josparlanyp otyr. 26 joba aýyl sharýashylyǵy salasyn damytý men aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeýge baǵyttalǵan. Qurylys ındýstrııasy baǵytynda 8 jáne 11 joba ónerkásip salasyn jetildirýge baǵyttalǵan. Indýstrııalandyrý kartasy aıasynan týrızm salasy da umyt qalmaǵan.

Búgingi tańda jalpy somasy 99 mıllıard 25 mıllıon teńgeniń 33 jobasy júzege asyryldy. Osynyń arqasynda 5 myńǵa jýyq aqmolalyq eki qolǵa bir kúrek tapty. Elimizde teńdesi joq «ENKI» kirpish zaýyty, óńirdiń óndiristik kúretamyry sanalatyn Stepnogor qalasynda «Arystan» qubyr zaýyty, aýyl sharýashylyǵy úshin tyńaıtqyshtar óndiretin «Astana Nan Chemicals», «Qazaqstan jylyjaı tehnologııalary», Shortandy aýdanynda «Tóńkeris» astyq qabyldaý qosyny men «Darjan-Grýp» sııaqty zaman talabyna saı kásiporyndar paıdalanýǵa berildi.

Sonymen birge, ındýstrııalandyrý kartasy sheńberinde «Novopek», «Kókshetaý mıneraldy sýlary», «Agrimer Astyk» jáne Zerendi aýdanyndaǵy «Milk Projekt» sút zaýyty kásiporyndarynyń óndiristik qýaty anaǵurlym arta tústi. Bıyldyń ózinde 9 joba iske qosylady dep kózdelip otyr. Onyń jalpy quny 73,6 mıllıard teńge.

Oblys ortalyǵy Kókshetaý qalasy aldaǵy 3-4 jyldyń ishinde jańa kelbetke ıe bolmaq. Basty jetistik kelesi jyly jylý elektr ortalyǵynyń qurylysy bastalady dep kútilýde. Memleket jeke menshik áriptestigi negizinde salynatyn jobanyń jalpy quny 112 mıllıard teńge.

Oblys jurtshyl yǵyn qýantyp otyrǵan taǵy bir jaǵymdy jańalyq – gaz qubyryn tartý. Bul jobanyń qujattary da qazir tıisti oryndarda qaralyp jatyr. Kógildir otyn jetkizý jobasy kezeń-kezeńimen júzege asyrylmaq. Birinshi kezekte oblys ortalyǵy, «Shýche-Býrabaı» kýrortty aımaǵy men Astana mańyndaǵy eldi meken­derge gaz jetkiziledi. Al keıin Bulandy, Aqkól jáne Shortandy aýdandarynyń turǵyndary memlekettik jobanyń qyzyǵyn kórmek.

О́tken jyly oblys boıynsha 249 myń 500 sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Al ústimizdegi jyly bul kórsetkish 106 paıyzǵa artyq oryndalady dep josparlanyp otyr. Tek, 8 aı bederinde 886 páter qoldanysqa berildi. Sondaı-aq, 2 qala men 17 aýdanda 724 jeke turǵyn úıler salynǵan. Bıyl oblys ortalyǵynda jańa shaǵyn aýdannyń qurylysy bastalatyn bolady. Osy jerdegi tozyǵy jetken jeke úıler satyp alynyp, onyń orny tazartyldy. Jalpy, bul jerde 2 myń sharshy metr baspana salý kózdelgen. Joba júzege asqan kúnde 3 myńnan asa turǵyn baspanamen qamtylady.

Monoqalalardy damytý jónindegi memlekettik baǵdarlamaǵa oblys boıynsha Stepnogor qalasy enip otyr. Aǵymdaǵy jyly bıýdjettik jáne ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý úshin 2 mıllıard 900 mıllıon teńge qarjy jumsalmaq. Oblystyq bıýdjetten qarastyrylǵan 585 mıllıon teńgege birneshe nysannyń jobalyq smetalyq qujattary ázirlenip jatyr. Sonymen birge, jol qurylysy men sý qubyrlaryn jańartý jumystary bastaldy.

Respýblıka qazynasynan qarastyrylǵan 2 mıllıard 280 mıllıon teńgege Sileti sý qoı­masynyń magıstraldyq jelisi, Stepnogor jáne oǵan qarasty eldi mekenderdiń sý júıesin jań­ǵyr­tý men avtomobıl joldaryn qalypqa keltirý kózdelgen.

Bul másele Elbasymyz Nursultan Nazar­baev­tyń jiti baqylaýynda. Talaı aqynnyń jyryna arqaý bolǵan tylsym tabıǵatty Kókshe jerinde týrızmniń barlyq salasyn damytýǵa múmkindik bar. Aq baltyrly aq qaıyńy, basy bult tiregen suńǵaq boıly qaraǵaıy, bal bulaqtary men ózen-kólderi kórgen kózdiń jaýyn alady. Búgingi tańda Aqmola oblysynda týrıstik bıznes salasynda 743 kásiporyn tirkelgen. Onyń 261-i kýrorttyq shıpajaılar men qonaqúı keshenderi. 2012 jyly atalmysh saladan oblys bıýdjetine 735 mıllıon teńge salyq túsken, bul aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 7 paıyzǵa artyq.

Týrızm salasyn damytýǵa memleket tarapynan barynsha qoldaý kórsetilip jatyr. Máselen, qazir Elbasynyń tapsyrmasymen «Shýche-Býrabaı» kýrortty aımaǵyn damytýdyń memlekettik baǵ­darlamasy júzege asyrylýda. Ol 2012-2013 jyl­darǵa arnalǵan. Bul jumystarǵa respýblıka jáne oblys qazynasynan 11 mıllıard teńge jum­­sal­maq.

Qazirgi tańda eldi mekenderdi abattandyrý, naqtyraq aıtsaq, jol júıesi men ınjenerlik ınfraqurylymdardy jetildirý baǵytynda naqty jumystar qolǵa alyndy. Shortan jáne Býrabaı kólderiniń jaǵajaılaryn abattandyrý, týrıstik marshrýttardy anyqtaý boıynsha jospar iske asty. О́tken jyly álemdik dárejedegi «Rixos lake Burabai» zamanaýı qonaqúı kesheni paıdalanýǵa berildi. Kókshetaýda halyqaralyq talaptarǵa saı keletin áýejaı qurylysy aıaqtaldy. Bul týrıster leginiń odan ári artýyna sep bolmaq.

Týrızm dese, birinshi kezekte tuma tabıǵatty, jer jánnatyna balanǵan Býrabaı ólkesi kózge elesteıdi. Alaıda, Aqmola oblysynda Tabıǵat-ananyń tartý etken tańǵajaıyp ólkeleri jeterlik. «Býrabaı», «Kókshetaý», «Buırataý» ulttyq tabıǵı parkteri, sondaı-aq, IýNESKO tabıǵı mura qorynyń tizimine engen Qorǵaljyn qoryǵy da oblys aýmaǵynan oryn tepken. Zerli Zerendi, syrly Sandyqtaý, bulany men buǵysy oınaqtaǵan Aqkól-Bulandy, tarıhı orda Ereımentaý aldaǵy ýaqytta týrıster qyzyǵýshylyǵyn arttyra túspek. Búginde osy ólkeler boıynsha arnaıy baǵdarlama ázirlendi.

Elbasynyń tapsyrmasymen qolǵa alynǵan «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasynyń arqasynda jumyssyzdar sany 5,2 paıyzǵa deıin qysqardy. Tek sońǵy 3 jyldyń ózinde oblys boıynsha 33 400 jańa jumys orny ashyldy. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa 8,3 mıllıard teńge bólindi. 3 myńnan astam aqmolalyq qaıta daıarlaý kýrstarynda biliktiligin jetildirdi.

Jeke bıznespen aınalysamyn deýshilerge shaǵyn nesıe alýǵa múmkindik bar. Olar mal sharýa­shylyǵy, ósimdik, avtojýý, janar-jaǵar maı beketterin ashý, sán salondary, naýbaıhanalar men monsha keshenderin ashýǵa nıetti. Kásipkerlik negizderi boıynsha 529 adam bilim alyp, 452 aqmolalyq jalpy somasy 1,1 mıllıard teńgeniń nesıesin aldy. Memlekettik baǵdarlama turǵyndardyń ál-aýqatyn anaǵurlym arttyrdy desem qatelespeımin.

«Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy Aqmola oblysynda kásipkerlikti qoldaýdyń tıimdi ádisi boldy. Baǵdarlama aıasyndaǵy memlekettik qoldaýdyń arqasynda 3 m