Bizdiń aýyldyń jyldaǵy jaılaýy - Tekeliniń Uzynoǵy. Uzynoq dep otyrǵanym shamamen 15-20 shaqyrym uzyn shatqal. Shatqaldyń joǵarǵy tuıyǵynan etegine deıin aýyl qonady. Ine shanshar oryn bolmaıtyn. Keıde birin-biri etekteı qonǵan eki úı arasynda urys-janjal da shyǵyp jatady. Aıtatyndary – keshki maldyń órisi tarylady, qozy-laqqa jaıylym qalmaıdy.
Rasynda bir-biri alqalaı qonǵan malshy aýylda bereke bolmaıdy. Ásirese, keshke mal saýatyn mezgilden qoraǵa ıiretin ymyrt ýaqytyna deıin qoıshy balalardyń janyna tynyshtyq joq. Sebebi, keshkisin qoraǵa qaraı bettegen eki aýyldyń maly úı mańyna syıyspaıdy. Maldyń sheti ilinedi bir-birine. Sodan keıin qotan ishindegi qoshqar-teke júgirisedi. Iа bolmasa enesinen adasqan qozy-laq qashady...
Jaılaýda el kóp bolǵan jyldary óristi jazdyń sońyna jetpeı erte mújip tastaıdy. Jaýyn bolmaǵan jyly jaıylym erte qýań tartyp, usaq maldyń dál toıynatyn ýaqytynda tyqyrlaıdy da qalady. Mundaı kezde kóp malshy túligin mal aıaǵy jetpeıtin bıik jonǵa otarlatyp áketedi. Biz de el qatarly jaz ortasynda Delýn kezeńin asyryp, jýsanyna tis tımegen quıqaly jerge qos tigetinbiz.
Aýyl etekte qalady. Bir-eki adam túıege basyn býyp tigetin shaǵyn qara qosty, qazan-oshaqty, kıim-keshekti artyp alyp, bar maldy aıdap, tór jaılaýǵa qaraı yrǵalamyz. Jylyna bir ret tór jaılaýǵa barý – men úshin jumaqtyń qaq tórine shyǵýmen birdeı. Kóbinde ol jaqqa atam ekeýimiz baramyz.
Sol jyly jazda minis atymyzdy bekitip, maldy qoraǵa ıirip, úıge kirgende qoıý qarańǵylyqpen birge qara qojyr bulttar da tónip kele jatty. Sodan keıin qara qostyń syrtyn sytyrlatyp, jańbyr tamshylaı bastady. Qos bolǵanda nemene jóni durys deısiz, beldeýge baılaǵan atymyz súıkenip qalsa qıqań ete túsedi. Tipti, qattyraq jel soǵyp, quıyn uıtqysa shıpasy bitti deı berińiz.
Qos jabdyǵy jylda túıege teńdeı bergendikten ýyqtary maıysyp, keregeleri qaqyrap ketken. Tún qarańǵylyǵy túskende áne jer, mine jerinen aı syǵalap, juldyzdar jymyńdap turatyn sańylaýlary bolady.
Tańǵa jaqyn ýaqyt bolsa kerek, kúnniń qatty kúrkiregeninen oıandym. Jańbyr nóserlep quıyp tur. Qostyń sańylaýynan qara bultty qaq jaryp tilgen naızaǵaı jarqyly bilinedi. Atam bolsa meniń aınalamda búksheńdep birdeńe istep júr. Kún kúrkiregen saıyn «sýhanalla, sýhanalla» dep kúbirleıdi. Sóıtsem, men ádemi uıqyda jatqan kezde qostyń ishine sý kirgen eken. Atam maǵan sý tımes úshin ydystyń qaqpaǵy, qamshy, oqtaý syndy úıde bar zattyń bərin ýyqtyń qarynyna qystyryp, sýdy basqa jaqqa qaraı aǵyzyp qoıypty. Men jatqan jer ǵana jumyrtqanyń uıasyndaı qurǵaq. Tóbeden sorǵalaǵan sý syldyrlap irgeden syrtqa qaraı aǵyp jatyr. Atamnyń ústi-basy malmandaı. Oǵan qarap júrgen ol joq. Bar amal-aılasy maǵan sý tıgizbeý. Týra balapanyn qanatymen qorǵashtaǵan qarlyǵashtyń áreketi dersiń. Keıin biz de etek-jeńimizdi jınap, sol uıadan ushtyq da jan-jaqqa kettik. Biraq, qansha qalyqtasaq ta atamnyń qamqor qanaty tóbede kerilip turǵandaı seziledi. Ol – úlkenderdiń biz úshin jasaǵan duǵasy men tilegi sekildi...
Búginde sol jumyr jerdiń jumaǵyndaı Delýn jaılaýyna qysy-jazy mal tuıaǵy tımeıdi. Baıaǵydaı Uzynoqtyń tuıyǵyna talasa kóship, jaılaıtyn el de joq dep estımin. Alańsyz balalyǵym qalǵan jurt bos qalǵanyn oılasam birtúrli qulazyp ketemin.
Tileýberdi Sahaba
