Islam qaǵıdasymen qaraǵanda, «baqytty adam» dep óz nápsisine ıe adamdy aıtady eken. Iаǵnı, musylman úshin adamnyń adamnan artyqshylyǵy nápsisin tizgindeı alýymen ólshenedi. Ondaı pendeni «Abzal adam» deıdi. Ataqty sahaba Ábý ıbn Járrah «Adamnyń abzaly dep – Allany tanyp, aqyret úshin amal jasaǵan adamdy aıtady» depti.
Al, ataqty ǵalym Ibn Rajab bolsa adam balasyn eki topqa bólipti. Birinshi toptaǵylar – bul ómirdiń ótkinshi ózine syılyq pen jaza taǵaıyndaý úshin jaralǵanyn sezinbeıdi. Olar dúnıe qyzyǵyna berilip nápsige qul bolýdan bas tartpaıtyndar. Olardyń bul dúnıemen baılanysy kóp bolǵandyqtan qoshtasýy da qıyn bolady. Ekinshi toptaǵylar - ólimnen keıin suraqtyń bolatynyn sezinetin pendeler.
Al, úlken ilim ıesi Álı ál-Murtada bolsa adamdardy úsh topqa bólipti. Birinshisi – rabbanı ǵalymdar, ekinshisi – qutqarylý jolyna túsken ilim izdeýshiler, úshinshisi - árkimge eliktep ózin nurlandyra almaǵandar.
Abaı atamyz adamdyqtyń deńgeıin ımanmen ólshegen. О́ziniń qara sózderinde: «Tolyq musylman bolmaı – tolyq adam bolmaıdy» - dep, kesip aıtqan.
Sol sııaqty kóne qytaı oıshyly Kýnzy (Konfýsıı) adam úsh túrli bolady, deıdi. Dana adam – asyp taspaıdy, Jaqsy adam – kúı talǵamaıdy, Batyl adam – qoryqpaıdy, depti. Osy qytaı jurtynyń taǵy bir ǵulamasy, dao iliminiń negizin qalaýshy Chjan – Szy: óziniń arǵy teginen ajyramaıtyn adamdy Aspan adamy dep atapty. О́ziniń rýhanı bastaýynan bólinbegen adamdy Qasıetti adam depti. Shyndyqtan bólinbegen adamdy Kemel adamǵa jatqyzǵan.
Al, nemistiń ataqty fılosof ǵalymy Artýr Shopengaýer adamnyń qasıetterin: týa bekzada, qaltalylar arıstokratııasy, talanttyń tektiligi dep úshke bólgen. Sol sııaqty orys jazýshysy Lev Tolstoı marqum pende balasy úshin danalyqqa (adamı uly qasıetke) jetýdiń úsh joly bar, depti. Birinshisi – oı arqyly jetý, bul shapaǵatty jol, ekinshisi – tájirıbe arqyly jetý, bul aýyr jol, úshinshisi – elikteý arqyly jetý, bul eń jeńil jol degen eken.
